عملیات روانی دشمن در جنگ فعلی/ راهکارهای مقابله با ترس، یاس و تفرقه
اشاره: در شرایط فعلی که آمریکا و رژیم صهیونیستی جنگی را علیه جمهوری اسلامی ایران آغاز کردهاند، جنگ روانی و تبلیغاتی ابعاد گستردهای یافته است. خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، برای بررسی چگونگی مقابله با عملیات روانی دشمن و حفظ وحدت ملی، با حجتالاسلام مجید مبینی مقدس، استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع) گفتوگویی داشته است که مشروح آن در ادامه خواهد آمد:
رسا ـ در شرایط فعلی که درگیر جنگ با آمریکا و رژیم صهیونیستی هستیم، عملیات روانی دشمن چه ابعادی دارد و مهمترین محورهای آن کدامند؟
همانطور که مستحضر هستید، در هر جنگی دو بعد وجود دارد: بعد نظامی و بعد روانی. در شرایط فعلی، ما شاهد آن هستیم که دشمن همزمان با عملیات نظامی، جنگ رسانهای و تبلیغاتی گستردهای را آغاز کرده است. بخش عمدهای از این جنگ تبلیغاتی را عملیات روانی تشکیل میدهد که هدف اصلی آن تضعیف روحیه ملت و ایجاد شکاف در وحدت جامعه است.
عملیات روانی دشمن محورهای مختلفی دارد، اما اگر بخواهیم مهمترین محورهای آن را نام ببریم، باید به سه مورد اشاره کنم که در سخنان اخیر رهبر شهید انقلاب اسلامی نیز به آن اشاره شده است. این سه محور عبارتند از: ایجاد ترس، ایجاد یاس و ناامیدی، و ایجاد تفرقه بین اقشار مختلف مردم.
هر کدام از این سه محور به نوبه خود میتواند تأثیرات مخربی بر روحیه ملت داشته باشد. اگر دشمن در هر یک از این سه محور غلبه پیدا کند، احتمال شکست کل جنگ بسیار افزایش مییابد. به همین دلیل است که باید هوشیار باشیم و در برابر این سهگانه مخرب مقابله کنیم.
رسا ـ چگونه میتوان در برابر این سهگانه مخرب دشمن یعنی ترس، یاس و تفرقه ایستادگی کرد؟
برای مقابله با این سهگانه مخرب، ما باید سهگانه مقاومت را در خود تقویت کنیم. این سهگانه شامل شجاعت، امید و وحدت است. این سه عنصر اساسی هستند که میتوانند در برابر عملیات روانی دشمن ایستادگی کنند و ملت را به پیروزی برسانند.
شجاعت به این معناست که در برابر تهدیدهای دشمن نترسیم و با روحیهای مقاوم به مبارزه ادامه دهیم. امید به این معنا است که همیشه به آینده روشن امیدوار باشیم و باور داشته باشیم که پیروزی از آن ماست. وحدت به این معنا است که همه با هم متحد باشیم و اجازه ندهیم دشمن بین ما تفرقه ایجاد کند.
این سهگانه باید در تمام سطوح جامعه تقویت شود. از خانواده گرفته تا محله، از شهر تا کشور، همه باید در جهت تقویت این سه عنصر تلاش کنیم. هر فردی میتواند در حوزه خودش نقش مهمی در تقویت شجاعت، امید و وحدت ایفا کند.
رسا ـ در مواجهه با پیامهای عملیات روانی دشمن، چه رویکردی باید داشته باشیم؟
یکی از مهمترین نکات در مواجهه با عملیات روانی دشمن، نحوه واکنش ما به پیامهای اوست. دشمن پیامهایی را منتشر میکند که هدف آنها ایجاد ترس، یاس یا تفرقه است. ما باید این پیامها را خنثی کنیم و واکنش مناسب نشان دهیم.
اما نکته مهم این است که واکنش ما نباید در پازل دشمن بازی کند. یعنی نباید مستقیماً وارد بازی او شویم و همانطور که او میخواهد رفتار کنیم. باید ابتدا تحلیل کنیم که هدف دشمن از این پیام چیست و سپس پاسخ مناسب را طراحی کنیم.
پاسخ ما به عملیات روانی دشمن باید دو ویژگی داشته باشد. اول اینکه باید اقناعی و تأثیرگذار باشد، یعنی بتواند مخاطب را قانع کند. دوم اینکه باید مودبانه و منطقی باشد، یعنی از توهین و فحاشی پرهیز کنیم.
متأسفانه گاهی مشاهده میشود که برخی افراد به جای پاسخ منطقی، با توهین و فحاشی پاسخ میدهند که این کار کاملاً اشتباه است. دلیل اینکه توهین و فحاشی اشتباه است چند مورد است. اول اینکه از نظر شرعی حرام است. دوم اینکه از نظر عقلانی و سیاسی هم غلط است.
رسا ـ چرا توهین و فحاشی در پاسخ به عملیات روانی دشمن اشتباه است؟
وقتی کسی حرف اشتباهی میزند، اگر ما با توهین پاسخ دهیم، او میتواند مظلومنمایی کند و افکار عمومی را به سمت خود جلب کند. این دقیقاً همان چیزی است که دشمن میخواهد. نمونههای متعددی در تاریخ وجود دارد که افراد با توهین کردن، باعث شدند حق به طرف مقابل داده شود.
امام شهید(ره) در این باره بسیار تأکید کردهاند که حتی اگر یقین داشته باشیم حرفی که کسی میزند اشتباه است، تا زمانی که در دادگاه ثابت نشده، نباید آن را علنی کنیم. ایشان حتی فرمودهاند که اگر کسی حرف اشتباهی بزند، بهتر است با سکوت از کنار آن عبور کنیم تا اینکه با توهین و فحاشی به او پاسخ دهیم.
در واقع، وقتی ما با توهین و فحاشی پاسخ میدهیم، نه تنها کاری انجام نمیدهیم، بلکه باعث میشویم آن فرد بتواند مظلومنمایی کند و افکار عمومی به سمت او جلب شود. این کار از نظر سیاسی هم اشتباه است چون ما را در موضع ضعف قرار میدهد.
رسا ـ در کنار واکنش به پیامهای دشمن، چه اقدامات دیگری باید انجام دهیم؟
علاوه بر واکنش به پیامهای دشمن، باید خودمان نیز در راستای تقویت سهگانه مقاومت یعنی شجاعت، امید و وحدت کار کنیم. این به این معناست که ما نباید فقط در حالت دفاعی باشیم، بلکه باید حالت تهاجمی هم داشته باشیم.
یعنی فارغ از اینکه دشمن چه پیامی منتشر کرده، خودمان باید محتوایی تولید کنیم که باعث تقویت شجاعت، امید و وحدت در جامعه شود. این کار میتواند هم از طریق رسانه و هم از طریق کنش میدانی انجام شود.
گاهی اوقات با پیام رسانهای میتوان این کار را انجام داد. گاهی اوقات هم نیاز به کنش میدانی داریم. گاهی هم ترکیب این دو ضروری است.
مثلاً اگر دشمن تهدید کند که میخواهد منطقهای را بگیرد، مردم میتوانند با حضور میدانی در آن منطقه، یک سپر انسانی تشکیل دهند. این یک کنش میدانی است. در کنار این کنش میدانی، باید محتوای رسانهای جذاب هم تولید کنیم. عکس و فیلم از حضور مردم در صحنه میتواند تأثیر بسیار زیادی بر روحیه ملت بگذارد.
رسا ـ در شرایط جنگ، حفظ وحدت چه اهمیتی دارد و چگونه میتوان از تفرقه جلوگیری کرد؟
یکی از مهمترین نکاتی که باید به آن توجه کنیم، حفظ وحدت در شرایط جنگ است. دشمن همیشه سعی میکند با ایجاد تفرقه، جامعه را تضعیف کند. ما باید هوشیار باشیم و اجازه ندهیم این تفرقه ایجاد شود.
در شرایط جنگ، هر حرفی که باعث تفرقه شود میتواند بسیار خطرناک باشد. باید خیلی دقت کنیم که چه حرفی میزنیم و چه حرفی را پاسخ میدهیم. اگر کسی حرف اشتباهی زد، باید با پاسخی عالمانه، منطقی و مودبانه به او جواب دهیم و سپس از کنار آن عبور کنیم. نباید روی آن حرف تمرکز کنیم چون باعث میشود آن حرف بیشتر دیده شود و تأثیر بیشتری بگیرد.
نکته مهم این است که در شرایط جنگ، نباید خودمان را درگیر مسائل حاشیهای کنیم که باعث تفرقه میشود. مثلاً بحثهای سیاسی که قبل از جنگ وجود داشت، الان وقت آن نیست که مطرح شود. باید همه با هم متحد باشیم و در برابر دشمن بایستیم.
نمونه تاریخی آن جنگ صفین است که در آن به دلیل تفرقهای که ایجاد شد، سپاهیان امیرالمؤمنین(ع) شکست خوردند. این درس بزرگی است که باید همیشه به خاطر داشته باشیم.
رسا ـ دشمن از چه تکنیکهایی در عملیات روانی استفاده میکند؟
دشمن از تکنیکهای مختلفی در عملیات روانی استفاده میکند که آگاهی از آنها میتواند به ما کمک کند تا بهتر در برابر آنها مقابله کنیم.
یکی از این تکنیکها، اسطورهسازی است. در این تکنیک، دشمن فردی را بسیار برجسته میکند و او را به عنوان قهرمان معرفی میکند. نمونه آن در جنگ آمریکا با عراق، عملیات نجات خلبان مطرح شد که یک سرباز آمریکایی به نام جسیکا لینچ را به عنوان قهرمان معرفی کردند و با پخش تصاویر او در رسانهها، سعی کردند روحیه نظامیان و مردم خود را بالا ببرند.
تکنیک دیگر، اهریمنسازی است. در این تکنیک، دشمن را به عنوان شیطان و موجود پلید معرفی میکنند. وقتی این کار انجام شد، هر جنایتی علیه آنها قابل توجیه میشود. این تکنیک در جنگهای مختلف استفاده شده است.
تکنیک سوم، بزرگنمایی و کوچکنمایی است. دشمن گاهی شکستهای خود را بزرگ میکند و پیروزیهای خود را کوچک میکند. همچنین گاهی شکستهای ما را بزرگ میکند و پیروزیهای ما را کوچک میکند.
تکنیک چهارم، تحقیر است. دشمن با تحقیر کردن فرهنگ و تمدن ما، سعی دارد ما را نسبت به خودمان بدبین کند و احساس حقارت را در ما ایجاد کند. این تکنیک بسیار خطرناک است چون اگر ملتی خود را حقیر ببیند، آماده تسلیم میشود.
رسا ـ چگونه میتوان در برابر تکنیک تحقیر دشمن مقاومت کرد؟
یکی از مهمترین ابزارهای مقاومت در برابر عملیات روانی دشمن، توجه به فرهنگ و تمدن ایرانی است. ایران دارای میراث فرهنگی و تمدنی بسیار غنی است که میتواند منبع عزت و افتخار ملت ایران باشد. دشمن سعی دارد این میراث را از ما بگیرد یا کوچک کند، اما ما باید به آن افتخار کنیم و از آن استفاده کنیم.
در تاریخ ایران، مفاخر فرهنگی و علمی بسیاری وجود دارند که جهانی هستند. فردوسی، مولوی، حافظ، سعدی، عطار نیشابوری، نظامی گنجوی و بسیاری دیگر از شاعران و نویسندگان بزرگ ایرانی، بخشی از این میراث گرانبها هستند. همچنین دانشمندان بزرگی چون ابن سینا، رازی، فارابی، ابوریحان بیرونی و بسیاری دیگر، افتخار علمی ایران هستند.
امام شهید(ره) در سخنان خود بارها به این ثروت فرهنگی و تمدنی اشاره کردهاند. ایشان فرمودهاند که ملت ایران ملت بزرگی است و کشور ایران دارای تمدن کهن و ثروت فرهنگی عظیمی است که صدها برابر بیشتر از آمریکا و کشورهای دیگر است.
وقتی مردم به این میراث فرهنگی و تمدنی خود افتخار کنند، احساس شخصیت و عزت ملی میکنند. این احساس عزت ملی، آنها را در برابر عملیات روانی دشمن مقاوم میکند.
رسا ـ نقش رسانهها و افراد عادی در عملیات روانی چیست؟
در شرایط جنگ، هر فردی میتواند در عملیات روانی نقش داشته باشد. حتی اگر نیروی نظامی نیستیم، میتوانیم با تولید محتوای مناسب، در تقویت سهگانه مقاومت یعنی شجاعت، امید و وحدت نقش داشته باشیم.
هر محتوایی که تولید میکنیم، باید به گونهای باشد که حس شجاعت، امید و وحدت را در مردم تقویت کند. یک عکس از یک کودک که در خواب به پدرش میگوید بابا بزن، میتواند حس بسیار خوبی به جامعه بدهد و امید را تقویت کند. یک فیلم از یک رزمنده که با شجاعت در برابر دشمن میایستد، میتواند روحیه مقاومت را تقویت کند.
همچنین باید مراقب باشیم که محتوایی تولید نکنیم که باعث ایجاد ترس، یاس یا تفرقه شود. هر چیزی که مردم را مأیوس کند یا بین آنها تفرقه ایجاد کند، حتی اگر نادانسته باشد، در خدمت عملیات روانی دشمن است.
رسا ـ در سطح بینالمللی چگونه میتوانیم عملیات روانی دشمن را خنثی کنیم؟
در سطح بینالمللی نیز باید هوشمندانه عمل کنیم. مخاطب بینالمللی شامل کشورهای مختلف، افکار عمومی جهانی و حتی مردم آمریکا و رژیم صهیونیستی میشود. برای هر کدام از این مخاطبان باید پیام مناسب طراحی کنیم.
ما باید بتوانیم پیامهایی تولید کنیم که هم حقانیت ما را نشان دهد و هم دشمن را در موضع ضعف قرار دهد. این کار نیازمند تولید محتوای حرفهای و هوشمندانه است.
همچنین باید از ظرفیتهای دیپلماتیک و رسانهای خود به درستی استفاده کنیم. باید بتوانیم پیامهای خود را به زبانهای مختلف و برای مخاطبان مختلف منتشر کنیم.
رسا ـ سخن پایانی شما برای ملت ایران در شرایط فعلی چیست؟
در نهایت باید گفت که جنگ فعلی، هم جنگ نظامی است و هم جنگ روانی. ما باید هم در صحنه نظامی قوی باشیم و هم در صحنه روانی. برای موفقیت در جنگ روانی، باید سهگانه مقاومت یعنی شجاعت، امید و وحدت را در خود تقویت کنیم و در برابر سهگانه مخرب دشمن یعنی ترس، یاس و تفرقه مقاومت کنیم.
باید با هوشمندی عمل کنیم و اجازه ندهیم دشمن ما را در پازل خودش بازی دهد. باید پاسخهای منطقی و مودبانه بدهیم و از توهین و فحاشی پرهیز کنیم. باید به فرهنگ و تمدن خود افتخار کنیم و از آن به عنوان ابزار مقاومت استفاده کنیم.
همچنین باید مراقب باشیم که حرفهای ما باعث تفرقه نشود. در شرایط جنگ، وحدت مهمتر از هر چیز دیگری است. باید همه با هم متحد باشیم و در برابر دشمن بایستیم.
خداوند به ما کمک خواهد کرد که در این جنگ پیروز شویم. ملت ایران بارها ثابت کرده که در برابر قدرتهای بزرگ جهانی تسلیم نمیشود و این بار نیز با اتکال به خداوند متعال و وحدت و همدلی، پیروزی از آن ما خواهد بود.