هدایت پژوهش ها به سمت نیازهای «بومی و ملی»؛ رویکرد حکیمانه رهبر شهید

به گزارش خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا، یکی از محورهای اساسی در نگاه امام شهید به علم و فناوری، جهت‌دهی هدفمند پژوهش‌ها به سمت رفع نیازهای بومی و اولویت‌های ملی کشور بود. ایشان همواره بر این نکته تأکید داشتند که دانش و پژوهش باید در خدمت پیشرفت مادی و معنوی جامعه قرار گیرد و از مسیر اصلی خود که تأمین منافع و حل مشکلات کشور است، منحرف نشود. 

در این مختصر به تبیین ابعاد این رویکرد قائد شهید می‌پردازیم:

«پژوهش» ابزاری در خدمت پیشرفت ملی

رهبر شهید پژوهش را صرفاً یک فعالیت علمی انتزاعی نمی‌دانستند؛ بلکه آن را ابزاری قدرتمند برای پیشبرد اهداف ملی، توسعه اقتصادی، ارتقای توان دفاعی و حل چالش‌های اجتماعی معرفی می‌کردند. ایشان در این زمینه می‌فرمایند: «پژوهش باید در خدمت نیازهای واقعی جامعه باشد؛ چه نیازهای اساسی و زیربنایی و چه نیازهای پیشرفته و روزآمد.» (دیدار با اساتید دانشگاه‌ها، ۱۳۹۲). این نگاه، پژوهش را از صرفاً یک «علم برای علم» به «علم برای جامعه» و «علم برای اقتدار» تبدیل می‌کند.

اولویت‌بخشی به پژوهش‌های کاربردی و حل‌مسئله

امام شهید بارها بر لزوم اولویت‌دهی به پژوهش‌هایی که قابلیت کاربردی شدن و حل مشکلات عملی کشور را دارند، تأکید می کردند. ایشان همیشه میان «پژوهش‌های نظری» و «پژوهش‌های کاربردی» تمایز قائل شده و ضمن تأیید اهمیت تحقیقات بنیادی، بر لزوم تمرکز بیشتر بر پژوهش‌هایی که نتیجه ملموس و تأثیرگذار در بهبود وضعیت کشور دارند، اصرار ورزیده‌اند. این رویکرد، پژوهش را از دایره محدود آزمایشگاه‌ها خارج کرده و پژوهش ها را  به متن جامعه پیوند می‌زند.

تأکید بر «علم نافع» و دوری از «علم مضر»

مفهوم «علم نافع» که در آموزه‌های دینی نیز بر آن تأکید شده است، یکی از کلیدی‌ترین مفاهیم در ادبیات علمی قائد شهید بود. ایشان ضمن تأیید دانش و فناوری به خودی خود، بر این نکته پای فشردند که پژوهش‌ها باید در راستای منافع بلند مدت کشور و ملت باشد و از تولید علومی که ممکن است در آینده مورد سوءاستفاده قرار گیرد یا به ضرر جامعه تمام شود، پرهیز شود. این موضوع، جنبه اخلاقی و ارزشی پژوهش ها ررا برجسته می‌سازد. رهبر شهید در این باره می‌فرمایند: «علم وقتی نافع است که بتواند به حال ملت و جامعه مفید باشد.» (دیدار با نخبگان علمی، ۱۳۹۳).

بومی‌سازی دانش و فناوری گامی در جهت استقلال

یکی دیگر از تأکیدات امام شهید، لزوم «بومی‌سازی» دانش و فناوری است. ایشان معتقد بودند که وابستگی صرف به فناوری‌های وارداتی، کشور را در بلندمدت دچار آسیب‌پذیری کرده و مانع رشد و استقلال واقعی می‌شود. بنابراین، پژوهش‌های داخلی باید با هدف دستیابی به دانش فنی بومی، توسعه فناوری‌های متناسب با نیازهای کشور و کاهش وابستگی به بیگانگان هدایت شوند. این امر، علاوه بر تقویت خودکفایی به خلاقیت و نوآوری داخلی نیز میدان می‌دهد.

پژوهش در حوزه‌های اولویت‌دار ملی

قائد شهید بارها به برخی حوزه‌های کلیدی که نیازمند تمرکز ویژه پژوهشگران هستند، اشاره فرمودند و این حوزه‌ها غالباً شامل مواردی چون:

علوم زیستی و پزشکی: با تأکید بر دارو و درمان، ژنتیک، زیست‌فناوری و سلامت.

فناوری‌های نوین: مانند نانوتکنولوژی، سلول‌های بنیادی، هوش مصنوعی و فناوری اطلاعات.

انرژی: با تمرکز بر منابع انرژی‌های تجدیدپذیر و بهینه‌سازی مصرف انرژی.

محیط زیست: با توجه به چالش‌های زیست‌محیطی کشور، مانند کمبود آب و آلودگی هوا.

علوم انسانی اسلامی: برای تولید گفتمان و مبانی نظری انقلاب اسلامی.

بنابراین نگاه رهبر شهید به پژوهش، نگاهی راهبردی و مأموریت‌محور است. ایشان پژوهش را نه به عنوان یک فعالیت صرفاً علمی؛ بلکه به عنوان عنصری حیاتی در تحقق اهداف پیشرفت، اقتدار و استقلال ملی تعریف می‌کنند. هدایت پژوهش به سمت نیازهای بومی و ملی، از منظر امام شهید، مسیری ضروری برای دستیابی به تمدن نوین اسلامی و تضمین آینده‌ای روشن برای کشور است.

سعید چراغی