مقاومت، الگوی الهامبخش نسل جوان آفریقا / شمال آفریقا؛ عرصه رقابت جریانهای فکری از وهابیت تا تقریب مذاهب

به گزارش خبرنگار گروه فرق و ادیان خبرگزاری رسا، حجت الاسلام غریب رضا، مدیر مؤسسه گفتوگوی دینی وحدت، در برنامه تلویزیون اینترنتی پاسخ که به همت مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه های علمیه تهیه شده، به تشریح جایگاه راهبردی شمال آفریقا در جهان اسلام، تحولات مذهبی و سیاسی این منطقه، نقش جریانهای عرفانی در مقابله با وهابیت، و تأثیر پیروزیهای محور مقاومت بر گرایش نسل جوان به مکتب تشیع پرداخت.

 

حجت الاسلام غریب رضا با اشاره به موقعیت ممتاز جغرافیایی، جمعیتی و فرهنگی پنجاه و چهار کشور قاره آفریقا، منطقه شمال آفریقا را از اهمیت ویژهای برای جهان اسلام برشمرد و با ذکر مثالهایی مانند همسایگی آبی تونس با ایتالیا و نقش تاریخی این کشور به عنوان مرزدار جهان اسلام در برابر حملات صلیبی، و نیز جایگاه مصر به عنوان دروازه ورود به غرب آسیا، تأکید کرد: وجود کانال سوئز و نهادهای دینی برجسته ای چون الازهر در مصر، زیتونه در تونس و مؤسسات دینی در الجزایر و مغرب، این منطقه را به کانونی راهبردی برای جهان اسلام تبدیل کرده است.

 

مدیر مؤسسه گفتوگوی دینی وحدت با اشاره به حاکمیت مذهب مالکی در شمال آفریقا، اظهار داشت که برخلاف تصور رایج، این مذهب از نظر فقهی به مذهب شیعه نزدیکتر است، چراکه مالک بن انس، امام اهل مدینه، مراوداتی با امام صادق (ع) داشته و در برخی فتاوای خود به مکتب اهلبیت (ع) نزدیک شده است. جریان های عرفانی و تصوف در میان پیروان مذهب مالکی، سد محکمی در برابر نفوذ وهابیت در منطقه بوده و موجب محبت به اهلبیت (ع)، توسل و تبرک به مقابر ایشان شده است.

 

 

حجت الاسلام غریب رضا با اشاره به تأثیر پیروزی انقلاب اسلامی بر تحولات فکری شمال آفریقا، چهار طیف اصلی را در این زمینه برشمرد و طیف اول را اهل سنت معتدل و تقریبی دانست و افزود: این گروه با مشاهده تشکیل حاکمیت دینی در ایران، رویکرد تکفیری خود را تعدیل کرده و ایران را بهعنوان شیعه سیاسی الگویی برای مبارزه و مقاومت معرفی میکنند.

 

وی دومین طیف را جریانهای اسلامگرای همسو بیان کرد و گفت: بهویژه حزب النهضه تونس (با نام اولیه جریان التجا الاسلام) که آثار متفکرانی چون شهید مطهری، شریعتی و آیت الله مدرسی الهام بخش مبارزات آنها بوده است.

 

به گفته وی سومین جریان، جریان وهابیت است که با حمایت مالی کشورهای حوزه خلیج فارس، به ترویج تفکر تکفیری از طریق مدارس، کتابها و شبکه های ماهوارهای میپردازد.

 

حجت الاسلام غریب رضا چهارمین طیف را جوانان، نخبگان و متفکران گرایشیافته به تشیع دانست و افزود: پیروزی های سیاسی و جهادی ایران، زمینه‌ساز گرایش رسمی برخی از آنها به مذهب شیعه شده است.

 

 

وی با اشاره به تجربه تونس، هشدار داد که دشمنان، به ویژه رژیم صهیونیستی و برخی کشورهای منطقه با حمایت دلارهای نفتی، از خلأ معنوی دوران دیکتاتوری بن علی سوءاستفاده کرده و به ترویج تفکر تکفیری پرداخته اند؛ با وجود سطح معرفتی بالا در تونس، حضور بالای اتباع این کشور در گروههایی مانند داعش، نشاندهنده رقابت سنگین جریانهای فکری در این عرصه است.

 

مدیر مؤسسه گفتوگوی دینی وحدت، افزایش چشمگیر گرایش به تشیع در آفریقا، به ویژه در نیجریه، را تحولی بزرگ و نتیجه مستقیم پیروزیهای میدانی جبهه مقاومت دانست و تأکید کرد: این گرایش، نتیجه سازماندهی تبلیغاتی شیعه نیست، بلکه بازتاب پیروزیهای حزبالله لبنان در سالهای ۲۰۰۰ و ۲۰۰۶، عملیات وعده صادق و جنگ غزه است. این پیروزی ها باعث شده اهل سنت به سمت مکتب تشیع گرایش پیدا کنند.

 

وی افزود: ارتباطات گسترده در شبکههای اجتماعی میان جوانان ایرانی، لبنانی و عراقی با نسل های جدید در کشورهای اسلامی، محور مقاومت و مکتب تشیع را به الگویی الهام بخش تبدیل کرده و تبلیغات ایران‌هراسی و شیعه‌هراسی را بی اثر ساخته است.

 

 

حجت الاسلام غریب رضا با مقایسه نهادهای دینی، گفت: حوزه علمیه در ایران و نجف با استقلال فکری و معنوی خود، در برابر حکومت ها ایستادگی کرده و در میدان اعتراضات مردمی حضور فعال دارد، اما نهادهایی مانند الازهر و زیتونه به دلیل انتساب به حاکمیت، غالباً مواضعی تابع سیاستهای دولتی اتخاذ می کنند. 

 

این کارشناس مسائل جهان اسلام با بیان اینکه حکومتهای شمال آفریقا علاقه‌مند به گسترش روابط با ایران هستند، خاطرنشان کرد: وابستگی شدید این کشورها به سرمایه گذاری های اقتصادی غرب و کشورهای عربی حوزه خلیج فارس (مانند سرمایهگذاری ۱۴ میلیارد دلاری در تونس) باعث میشود در بزنگاه های سیاسی از ایستادن در کنار ایران خودداری کنند. 

 

حجت الاسلام غریب رضا در بخش پایانی سخنان خود به حمایتهای گسترده مردمی و نخبگانی از ایران در کشورهای اسلامی اشاره کرد و گفت: در شبکه های اجتماعی، شخصیت هایی مانند وزیر خارجه سابق تونس و علمای آزادهای چون سلام عبدالقوی، بر اولویت مقابله با دشمنان امت اسلامی تأکید کرده اند. در مصر، جریانهای مردمی در کنار حرمهای اهلبیت (ع) نیز برای پیروزی ایران دعا می‌کنند و این حمایت گسترده، نشانهای از شکاف عمیق میان اراده ملتها و سیاستهای حاکمیتهای وابسته است.