تبدیل انرژیِ آنی به ساختار نهادینه؛ راهکار کلیدی تقویت انسجام ملی

به گزارش خبرگزاری رسا در اصفهان، حجت الاسلام حامد اهتمام، معاون فرهنگی و تبلیغی دفتر تبلیغات اسلامی در تحلیلی جامع از ساختارهای انسجام اجتماعی در ایران، بر ضرورت تبدیل «انرژی همبستگی در زمان بحران» به «سرمایه اجتماعی نهادینه» به عنوان یک ضرورت حیاتی برای بقای جامعه در شرایط ناامن تأکید کرد.

وی با تبیین مدل‌های کلاسیک جامعه‌شناسی، به متمایز ساختن دو نوع آرمانی همبستگی پرداخت و خاطرنشان کرد: طبق نظریات مستقر، «همبستگی مکانیکی» (مبتنی بر شباهت‌های فردی در جوامع سنتی) و «همبستگی ارگانیکی» (مبتنی بر تقسیم کار پیچیده در جوامع مدرن) چارچوب‌های اصلی تحلیل انسجام بوده‌اند. با این حال، باید با نگاهی به واقعیت‌های معاصر ایران، از ظهور الگویی سوم سخن گفت.

معاون فرهنگی دفتر تبلیغات اسلامی با اشاره به تجمعات گسترده و واکنش‌های ملی در مواجهه با تهدیدات خارجی، اظهار کرد: در تاریخ معاصر ایران، نوع سومی از همبستگی شکل می‌گیرد که نه مبتنی بر شباهت‌های سنتی است و نه بر تقسیم کار مدرن؛ بلکه این همبستگی بر پایه «تهدید خارجی مشترک» و «واکنش آنی به خطر» بنا می‌شود. وی افزود که این الگو، طیف‌های مختلف اجتماعی و سیاسی را در زمان‌های بحرانی مانند جنگ‌ها و تنش‌های اخیر به‌طور موقت متحد می‌سازد.

این نوع همبستگی پس از پایان تهدید تمایلی به ماندگاری ندارد

حجت الاسلام اهتمام با نگاهی واقع‌بینانه به روند تاریخی این پدیده، هشدار داد: این نوع همبستگی، علیرغم قدرت و گستردگی در زمان بحران، پس از فروکش کردن تهدید، تمایلی به ماندگاری ندارد و جامعه بار دیگر به وضعیت پیش از بحران بازمی‌گردد و در شرایط ناامن فعلی و تداوم تهدیدات، تبدیل این انرژیِ گذرا به سرمایه اجتماعی پایدار، دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت ملی برای حفظ انسجام در دوران پس از بحران است.

وی راهکار اصلی برای تحقق این گذار را «نهادسازی» دانست و تصریح کرد: برای اینکه همبستگی از حالت هیجانی خارج و به سرمایه اجتماعی تبدیل شود، باید از مدل «کمک‌رسانی صرف در بحران» به سمت «ایجاد ساختارهای منظم» حرکت کرد.

معاون فرهنگی و تبلیغی در پایان گفت: ایجاد انجمن‌ها، خیریه‌ها و گروه‌های محلی دارای قوانین مشخص و مدیریت منظم، کلید اصلی این مسیر است. سرمایه اجتماعی نیازمند اعتماد است و اعتماد نیز بدون وجود «قواعد شفاف» مشارکت شکل نمی‌گیرد. تنها زمانی که قوانین مشخص باشد، افراد اطمینان می‌یابند که تلاش‌هایشان بیهوده نیست و این اطمینان، پویایی را از یک واکنش آنی به یک سیستم اجتماعی پایدار تبدیل می‌کند./1304/