ارکان اساسی ارتباط مؤثر با مخاطب/هر حدیثی قابل استناد نیست

به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، حجت‌الاسلام سید محمدحسین صدر، استاد سطوح عالی حوزه علمیه و پژوهشگر عرصه تبلیغ در نشست علمی - تخصصی «مخاطب تبلیغ دینی؛ تبلیغات نسلی و الگوهای نوین ارتباط» از سلسله نشست های «بررسی مسائل اولویت‌دار تبلیغ در حوزه‌های علمیه» که به همت خبرگزاری رسا برگزار شد، بر ضرورت بازسازی اعتماد عمومی به خطابه دینی و نقش محوری قرآن و معارف اهل‌بیت(ع) در اقناع مخاطبان تأکید کرد.

وی در ابتدای سخنان خود با اشاره به اهمیت اعتمادسازی در فرآیند تبلیغ اظهار داشت: نخستین دغدغه هر خطیب، مبلغ و سخنران باید ایجاد اعتماد در مخاطب باشد؛ زیرا در صورت فقدان اعتماد، نه پذیرش شکل می‌گیرد و نه مخاطب حاضر خواهد شد پای سخن مبلغ بنشیند.

سه شرط اساسی برای اعتمادسازی

این استاد حوزه علمیه با بیان اینکه اعتماد مخاطب بر سه پایه استوار است، گفت: نخست آنکه سخن باید عالمانه باشد و خطیب از هرگونه سخن غیرعلمی، گمانه‌زنی و نظریه‌پردازی فاقد پشتوانه علمی پرهیز کند. آموزه‌های دینی نیز بارها انسان را از سخن گفتن بدون علم و یقین نهی کرده‌اند.

وی افزود: دومین اصل، صداقت در گفتار است. مبلغ دینی باید به گونه‌ای سخن بگوید که مخاطب به راستگویی او اطمینان داشته باشد. هرگونه سخن غیرصادقانه موجب سلب اعتماد عمومی خواهد شد، در حالی که صداقت، پذیرش و اعتبار سخن را افزایش می‌دهد.

حجت الاسلام صدر سومین رکن اعتمادسازی را سخن گفتن بر مدار حق دانست و تصریح کرد: خطیب باید از هر سخنی که احتمال بطلان در آن وجود دارد دوری کند و گفتار خود را بر مبنای حق و حقیقت سامان دهد؛ زیرا صدق و حقانیت دو روی یک حقیقت‌اند.

مرجعیت قرآن و وحی در اقناع مخاطب

وی در ادامه با تأکید بر اینکه سخن دینی باید بر پایه وحی الهی استوار باشد، اظهار داشت: هرچه از جانب خداوند متعال صادر می‌شود حق است و قرآن کریم بارها این حقیقت را یادآوری کرده است. از این رو، خطیب و مبلغ باید تکیه اصلی خود را بر معارف قرآن و سخن الهی قرار دهد.

این پژوهشگر عرصه تبلیغ با اشاره به نقش رهبر معظم انقلاب در تبیین مسائل کلان اجتماعی و سیاسی افزود: بسیاری از موضوعاتی که سال‌ها پیش از سوی ایشان مطرح می‌شد، بعدها در عرصه اجتماعی و سیاسی تحقق یافت؛ زیرا این تحلیل‌ها مبتنی بر منطق قرآن و معارف اهل‌بیت(ع) بود.

کلام پیامبر(ص) و اهل‌بیت(ع) ادامه وحی الهی است

حجت‌الاسلام صدر با استناد به آیات قرآن کریم خاطرنشان کرد: قرآن، سخن پیامبر اکرم(ص) را سخنی برخاسته از وحی معرفی می‌کند و بر اطاعت از دستورات ایشان تأکید دارد. از همین رو، سخنان رسول خدا(ص) و اهل‌بیت(ع) در امتداد هدایت الهی قرار می‌گیرد.

وی با اشاره به حدیث متواتر ثقلین گفت: پیامبر اکرم(ص) در این حدیث، قرآن و عترت را دو میراث ماندگار برای امت اسلامی معرفی کرده و راه رهایی از گمراهی را تمسک همزمان به این دو دانسته‌اند.

این استاد حوزه علمیه خاطرنشان کرد: روایات متعددی از ائمه معصومین(ع) نیز نشان می‌دهد که سلسله احادیث اهل‌بیت(ع) در نهایت به رسول خدا(ص) و سپس به خداوند متعال منتهی می‌شود و از همین رو، دارای جایگاه ویژه‌ای در هدایت انسان هستند.

کلام اهل‌بیت(ع)، نور و عامل رشد جامعه

این استاد حوزه علمیه با اشاره به جایگاه تربیتی و معرفتی احادیث اهل‌بیت(ع) اظهار داشت: نباید روایات را صرفاً مجموعه‌ای از گزاره‌های علمی تلقی کرد؛ بلکه براساس آموزه‌های دینی، کلام اهل‌بیت(ع) نور، هدایت و عامل رشد انسان است.

وی تصریح کرد: در شرایطی که رسانه‌های مختلف با تولید محتوای ناسالم بر افکار و باورهای نسل جوان تأثیر می‌گذارند، بهترین ابزار برای روشنگری و هدایت جامعه، بهره‌گیری از معارف نورانی اهل‌بیت(ع) است.

ضرورت تخصص در علم حدیث

حجت الاسلام صدر در بخش دیگری از سخنان خود بر اهمیت شناخت علمی احادیث تأکید کرد و گفت: استفاده از روایات نیازمند اطمینان به صدور آن‌هاست و این امر از طریق دانش‌هایی همچون علم رجال و علم حدیث امکان‌پذیر می‌شود.

وی افزود: مبلغان و خطیبان باید در حوزه اعتبارسنجی روایات تخصص لازم را کسب کنند؛ چرا که هر حدیثی بدون بررسی سند و محتوا قابل استناد نیست. البته برخی متون روایی از چنان استحکام محتوایی برخوردارند که خود متن، گواه صدور آن‌ها از معصوم است.

این پژوهشگر عرصه تبلیغ با استناد به آیه «ادعُ إلی سبیل ربک بالحکمة والموعظة الحسنة» گفت: روش تبلیغ دینی باید مبتنی بر حکمت، عقلانیت و خیرخواهی باشد. سخن حکیمانه و موعظه نیکو، زمینه پذیرش پیام را در مخاطب فراهم می‌کند و موجب اقناع او می‌شود.

نقش نفوذ معنوی در اثرگذاری کلام

وی یکی دیگر از عوامل تأثیرگذاری سخن را نفوذ معنوی خطیب دانست و اظهار داشت: بسیاری از علمای گذشته علاوه بر دانش، با تهذیب نفس، مراقبت‌های معنوی، عبادت و تقوا توانسته بودند نفوذی عمیق در دل مخاطبان ایجاد کنند.

حجت الاسلام صدر افزود: اگر سخن از قلبی پاک و زبانی پاکیزه صادر شود، تأثیر آن نیز عمیق‌تر خواهد بود. از این رو، خطیب باید علاوه بر دانش، به خودسازی و تقویت بُعد معنوی خویش نیز اهتمام داشته باشد.

ارتباط نزدیک با مردم؛ شرط موفقیت مبلغ

وی در پایان با تأکید بر ضرورت معاشرت اخلاقی و ارتباط صمیمی با مردم گفت: مبلغ دینی نباید خود را از جامعه جدا کند یا برای خویش فاصله‌ای مصنوعی با مردم ایجاد نماید. شنیدن دغدغه‌ها، مشکلات و مطالبات مردم و گفت‌وگوی صمیمانه با آنان، از مهم‌ترین عوامل موفقیت در تبلیغ دینی است.

این استاد حوزه علمیه خاطرنشان کرد: امروز جامعه اسلامی در شرایط حساسی قرار دارد و اگر جهاد تبیین به درستی انجام شود، می‌توان از ظرفیت‌های مردمی برای گسترش معارف دینی و زمینه‌سازی تحقق آرمان‌های بزرگ اسلامی بهره برد.

حجت الاسلام صدر در پایان ابراز امیدواری کرد که مبلغان و فعالان عرصه تبلیغ با بهره‌گیری از قرآن کریم، معارف اهل‌بیت(ع)، صداقت، دانش و ارتباط مؤثر با مردم، بتوانند در مسیر هدایت جامعه و تحقق اهداف متعالی اسلام نقش‌آفرینی کنند.