نگاهی به کتاب «الأنموذج فی منهج الحکومة الإسلامیة» آیتالله اسحاق فیاض
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، پس از تجربه انقلاب اسلامی ایران و سپس اشغال عراق توسط نیروهای ائتلاف و شکلگیری نظام جدید، علاقه علما و مقلدان آیتالله شیخ محمد اسحاق فیاض برای آشنایی با دیدگاههای وی درباره حکومت اسلامی و ولایت فقیه افزایش یافت. افزایش مراجعهکنندگان و پرسشهای مطرحشده در این زمینه باعث شد این مرجع تقلید دیدگاه سیاسی خود را بهصورت روشن، فشرده و صریح در قالب کتابی کوچک ارائه کند تا همگان با مبانی و نظریات ایشان در این موضوع آشنا شوند و این کتاب در سال ۲۰۰۵ میلادی منتشر شد.
آیتالله فیاض معتقد است حکومت اسلامی، حکومتی است که بر پایه اصل حاکمیت خداوند بنا شده و قدرت حاکم در آن در وجود «ولی امر مسلمانان» تجلی مییابد؛ شخصی که چه در عصر حضور و چه در عصر غیبت، از سوی خداوند منصوب است.
وی بر این باور است که حکومت دینی در دوران غیبت بر اساس ولایت فقیه شکل میگیرد. ولی امر مسلمانان از طریق ویژگیهایی که در او وجود دارد شناخته میشود که مهمترین آنها فقاهت است. از این رو، فقیه جامعالشرایط و بهویژه اعلم، متصدی امر ولایت خواهد بود.
آیتالله فیاض اشاره میکند که اختلاف میان فقها درباره ولایت فقیه عمدتاً به ضعف سند برخی روایات بازمیگردد؛ اما از نظر ایشان، دیدگاه صحیح همان اثبات ولایت برای فقیه است و این امر حتی نیازمند دلیل خارجی نیز نیست؛ زیرا استمرار و بقای شریعت اسلام اقتضا میکند که رهبری دینی و ولایت نیز ادامه داشته باشد. همانگونه که در عصر حضور، این مسئولیت بر عهده پیامبر اکرم (ص) و سپس ائمه اطهار (ع) بود، در عصر غیبت به فقیه جامعالشرایط منتقل میشود؛ چرا که اجرای شریعت، برپایی حدود الهی، حفظ حقوق مردم و تحقق عدالت بدون وجود یک رهبری دینی امکانپذیر نیست.
شیخ فیاض تصریح میکند هر اختیاری که برای پیامبر اکرم (ص) و ائمه معصومین (ع) در دوران حضور ثابت بوده، برای فقیه جامعالشرایط در عصر غیبت نیز ثابت است. بنابراین اگر فقیه از قدرت و امکان لازم برخوردار باشد و مانعی برای تشکیل حکومت اسلامی مبتنی بر حاکمیت دین وجود نداشته باشد، بر او واجب است که چنین حکومتی را تشکیل دهد.
به باور ایشان، تشکیل یک حکومت اسلامی کامل با همه ارکان آن، بدون پذیرش ولایت گسترده فقیه در حوزه قانونگذاری در محدودهای که از آن با عنوان «منطقه فراغ» یاد میشود، امکانپذیر نیست. در این حوزه، حکم الزامی اولیهای از سوی شریعت وجود ندارد و همین امر نشان میدهد که خداوند اختیار وضع مقررات متناسب با مصالح جامعه، شرایط زمان و نیازهای روز را در قالب احکام ثانوی به ولی امر واگذار کرده است.
عوامل موفقیت حکومت اسلامی
آیتالله فیاض موفقیت حکومت اسلامی مبتنی بر اصول اسلام را وابسته به چند عامل اساسی میداند:
نخست؛ عامل روانی و اعتقادی:
منظور از این عامل، ایمان به خدای یگانه است. حکومت دینی باید بر پایه انتخاب نیروهای مؤمن، کارآمد و مخلص شکل بگیرد؛ افرادی که تحت تأثیر ملاحظات حزبی، قومی یا روابط شخصی قرار نگیرند. چنین معیارهایی نقش مهمی در سلامت عملکرد حکومت دارند؛ زیرا مسئولان خود را در برابر خداوند مسئول میدانند و تنها از طریق عملکردی عادلانه، سالم و مسئولانه میتوانند از عهده این مسئولیت برآیند.
دوم؛ مسئولیت کارکنان دولت دینی:
تمام کارکنان دستگاههای حکومت دینی، از عالیترین تا پایینترین سطوح، در حکم أُجرا حاکم شرعی هستند و بر اساس اجاره که پذیرفتهاند موظفاند وظایف خود را بهطور کامل انجام دهند. در غیر این صورت، استحقاق دریافت کامل حقوق و مزایای خود را نخواهند داشت.
سوم؛ ضرورت اطاعت از حاکم اسلامی:
مردم موظفاند از حاکم اسلامی اطاعت کنند و این اطاعت بهعنوان یک حکم ثانوی واجب است. این موضوع بر آیه شریفه «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللَّهَ وَأَطِیعُوا الرَّسُولَ وَأُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ» استوار است.
از آنجا که کارکنان دولت از سوی حاکم شرعی (ولی امر) به انجام وظایف خود مأمور شدهاند، پایبندی آنان به این وظایف نیز از نظر شرعی واجب است. همچنین حاکم شرعی مسئول نظارت کامل بر تمامی نهادها و دستگاههای حکومت دینی خواهد بود.