ضرورت گذار از «روایتگری» به «روایتسازی»
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، حجتالاسلام مرتضی وافی، مدیر مؤسسه و بنیاد بینالمللی صحیفه سجادیه، در نشست تخصصی «الگوهای روایتگری در آیین تشییع امامِ شهید»، درباره مراسم تشییع رهبر، ابراز داشت: در عرصه مواجهه با رخداد بزرگ «تشییع پیکر مطهر امام شهید»، با دو چالش بنیادین و متمایز روبرو هستیم که توجه به هر یک، مسیر پیشرو را دگرگون میکند؛ نخست، مسئله «روایتگری» که به بازخوانی و بازنمایی واقعیتهای موجود میپردازد، و دوم، مسئله بسیار حیاتیتر یعنی «روایتسازی» که به معنای خلق معنا و جهتدهی به جریان است.
وی ادامه داد: اگرچه در برخی برهههای اخیر، بهویژه در جریان درگیریهای اخیر (مانند جنگ دوازده روزه یا چهل روزه)، شاهد موفقیتهای چشمگیر در سطح «خردهروایتها» بودیم که توانست از مرزهای داخلی عبور کرده و در سطح جهانی نیز اثرگذار باشد، اما این تجربه موفق، در واقعیتِ امکانپذیر بودنِ امر خواستهشده است. تجربهی مذکور نشان داد که اگر بتوانیم از سطح گزارشگری حاکمیتی و رسانهای فراتر رفته و به سطح «انسانِ رسانهای» و روایتهای خرد اهمیت دهیم، میتوانیم حتی با یک تصویر یا یک کنش ساده، موجی در افکار عمومی داخلی و خارجی ایجاد کنیم.
حجت الاسلام وافی ضمن نکاتی پیرامون روایت گری، افزود: نکته دوم و شاید دشوارتر، مواجهه با «روایت دینی» در دل این مراسم است. ما با یک آیین و منسک آیینی روبرو هستیم که شکوه، عظمت و وقار خاصی دارد؛ این تشییع یک شخصیت بزرگ، مجموعهای از وقار، تلاوت قرآن، دعا و آداب خاص است.
وی بر ضرورت بازنمایی درست روایت مراسم تشییع تاکید کرده و خاطر نشان کرد: تفاوت اصلی ما با مدلهای دیگر در جهان، در همین نگاه است؛ ما نباید اجازه دهیم تشییع تنها به یک مراسم ملی یا مذهبیِ صرف تقلیل یابد، بلکه باید با تکیه بر «روایت دینی» و حفظ آداب معنوی، آن را به تجربهای عمیق و معناگرا تبدیل کنیم که در آن، نگاه اعتقادی و تجلیِ حقیقتِ دین، بر هرگونه رویکرد دیگر غلبه داشته باشد.
مدیر مؤسسه و بنیاد بینالمللی صحیفه سجادیه، بر بازنماییِ «منسکهای آیینی» تاکید کرده و ابراز داشت: یکی از وظایف بنیادین ما در عرصه رسانه پیوند دادن مناسک آیینی با آموزههای عمیق دینی است. این امر مستلزم آن است که از همین امروز، مفاهیم موجود در روایات و آیات قرآن درباره ماهیت زندگی و مرگ را در کالبد روایتهای رسانهای جاری سازیم. برای نمونه، با تمرکز بر آثار عمیقی همچون نهجالبلاغه، صحیفه سجادیه و آموزههای مهدوی، میتوان به این درک رسید که چگونه مفاهیمی نظیر دنیا، مرگ و حساب و کتاب، با نگاهی جدی و نظاممند در کلام معصومین تبیین شدهاند.
وی ادامه داد: در مواجهه با رخداد بزرگ پیشرو، ما با دو جریان مواجهیم: نخست «روایتگری» که به بازخوانی واقعیتها میپردازد و دوم «روایتسازی» که هدف نهایی و استراتژیک ماست. آیین تشییع، خود یک روایت جامع و فراگیر است که میتواند بستری برای روایتسازی فراهم کند. اگرچه ممکن است در میان این جریان، شبهات، ابهامات یا حتی تهدیدهای رسانهای بروز کند، اما نباید به اینها تنها به چشم تهدید نگریست؛ بلکه این آزمونها فرصتی است تا از دل تهدید، پیروزی و بلوغ فکری جامعه را استخراج کنیم.
حجت الاسلام وافی با اشاره به واقعه عاشورا، اظهار داشت: الگوی بزرگ این گذار، واقعه عاشورا است؛ جایی که از دلِ یک رخداد به ظاهر تلخ، مظلومیت و جنایت دشمن، چنان معنایی پدید آمد که ابعاد عدالتطلبی، ایثار و فداکاری را برای همیشه در تاریخ ثبت کرد. ما نیز باید بتوانیم از دلِ این مناسبت، آن جلوههای حقیقی و معنایی را برجسته سازیم تا از سطح یک حادثه گذار کرده و به یک «اراده تاریخی» تبدیل شود.
وی روایت سازی درست از این مراسم تشییع را هدفی مهم دانست و ابراز داشت: بنابراین، هدف ما بازسازی «نگاه» است. روایتسازی صحیح مستلزم آن است که حتی در اوج ابهام و سختی، حقیقتِ تقابل میان دو جبهه روشن شود. الگوی این نگاه را میتوان در رفتار رسانهای رزمندگان در دوران دفاع مقدس جستجو کرد. توانایی تبیین تقابل دو جبهه در عین اعتراف به دشواریها بسیار مهم است. رسانه و عرصه روایتسازی باید بر پایه یک سیاست کلی و مبنایی حرکت کنند تا بتوانند از دل ابهامات، روایتهای روشن و مقتدرانه بسازند و جامعه را به سمت تعالی و خودآگاهی سوق دهند.