صحیفه سجادیه؛ منبع استنباط راهبردهای کلان در منظومه فکری امام شهید

به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، در نهمین همایش «حضرت سیدالعابدین(ع)» با موضوع «صحیفه سجادیه در منظومه فکری امام شهید، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای» که در دارالقرآن علامه طباطبایی برگزار شد، حجت‌الاسلام حمید وحیدی، استاد حوزه علمیه با بیان اینکه در منظومه فکری امام شهید، صحیفه سجادیه جایگاهی استثنایی دارد، گفت: به اعتقاد بنده، پس از قرآن کریم، مهم‌ترین منبع استنباط راهبردهای کلان تربیتی، فرهنگی، اجتماعی و حتی سیاسی، صحیفه مبارکه سجادیه است. این جایگاه، برخاسته از ویژگی‌های منحصر به‌فرد این کتاب نورانی است.

 

استاد حوزه علمیه با استناد به بیانات امام شهید در دیدار اعضای هیئت دولت در سال ۱۳۸۴ اظهار داشت: معظم‌له تصریح می‌کنند که در دعاهای معتبر، به‌ویژه صحیفه سجادیه، معارفی وجود دارد که انسان آنها را در هیچ منبع دیگری نمی‌تواند پیدا کند و اساساً طبیعت این معارف به گونه‌ای است که جز با زبان دعا، تضرع، مناجات و گفت‌وگو با پروردگار قابل بیان نیست. امام شهید تأکید می‌کنند که حتی در روایات و نهج‌البلاغه نیز نمونه‌های این‌گونه معارف کمتر دیده می‌شود؛ زیرا برخی حقایق، تنها در فضای راز و نیاز با خداوند قابل انتقال است.

 

حجت‌الاسلام وحیدی، نقل لفظی بودن صحیفه سجادیه را از مهم‌ترین امتیازات آن برشمرد و گفت: برخلاف بسیاری از روایات که با مسئله نقل به معنا مواجه هستیم، صحیفه سجادیه با الفاظ خود امام سجاد(ع) نقل شده و همین ویژگی، ظرفیت ویژه‌ای برای استنباط دقیق معارف فراهم کرده است. از سوی دیگر، با توجه به قرائن متعدد تاریخی و محتوایی، امکان عرفی جعل در صحیفه سجادیه بسیار بعید است و بزرگان نیز بر اصالت این متن شریف تأکید کرده‌اند؛ بنابراین می‌توان با اطمینان بیشتری از این کتاب در استنباط‌های علمی و فقهی بهره برد.

 

وی فضای صدور صحیفه سجادیه را از دیگر ویژگی‌های ممتاز آن دانست و تصریح کرد: فضای دعا و ارتباط مستقیم با خداوند، فضایی است که معارف در آن با خلوص، اتقان و دور از ملاحظات رایج اجتماعی و سیاسی بیان می‌شود و همین ویژگی، صحیفه را به منبعی ممتاز برای استخراج مبانی معرفتی تبدیل کرده است.

 

حجت‌الاسلام وحیدی با اشاره به برخی بهره‌گیری‌های فقهی از صحیفه سجادیه در آثار فقهای گذشته، از جمله مرحوم شیخ انصاری، اظهار داشت: اگرچه در طول تاریخ فقه، نمونه‌هایی از استناد به صحیفه دیده می‌شود، اما به نظر می‌رسد پرچمدار استنباط راهبردهای کلان تربیتی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی از صحیفه سجادیه، امام شهید هستند. حوزه‌های علمیه باید این مسیر را توسعه دهند و صحیفه سجادیه را به یکی از منابع اصلی «فقه راهبردها» و «فقه تبلیغ» تبدیل کنند.

 

استاد حوزه علمیه یکی از نمونه‌های استنباط امام شهید از صحیفه سجادیه را مسئله «خوف و رجا» در تربیت دانست و گفت: یکی از پرسش‌های اساسی در تربیت آن است که آیا باید تربیت را با بشارت آغاز کرد یا با انذار؟ امام شهید با استناد به فرازی از مناجات‌های امام سجاد(ع) تأکید می‌کنند که آغاز تربیت باید با خوف و انذار باشد و پس از طی مراحل رشد، نوبت به تقویت امید و بشارت می‌رسد. امام شهید هشدار می‌دهند که تکیه افراطی بر آیات رحمت و بشارت، بدون توجه به خوف الهی، ممکن است انسان را گرفتار توهم معنویت کند و موجب غفلت از واجبات و مسئولیت‌های دینی شود.

 

حجت‌الاسلام وحیدی، دومین راهبرد مهم استخراج‌شده از صحیفه سجادیه را تقدم اصلاح اخلاق فردی بر اصلاح ساختارهای اجتماعی دانست و گفت: امروز گاهی چنین القا می‌شود که پرداختن به اخلاق فردی، نشانه گرایش به دین سکولار است؛ در حالی که این برداشت، با سیره امام سجاد(ع) و تحلیل امام شهید سازگار نیست.