از عناصر بنیادین اتحاد تا راهبرد برگرفته از قرآن

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا در خراسان، حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر سید محمود مرویان حسینی، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی، در محفل انس با قرآن، با اشاره به جایگاه قرآن کریم و سنت‌های الهی در این کتاب آسمانی، بیان داشت: در بیانات رهبر شهید همواره جلوه‌هایی از مباحث قرآنی، تفسیری و الهامات قرآنی ارائه می‌شد و حقیقتاً ایشان یک رهبر قرآنی بودند که در ابعاد گوناگون، بر اساس این رهبری و هدایت قرآنی اقدام می‌کردند.

وی افزود: از این جهت، رهبر شهید یک سرمایه بی‌نظیر برای امت اسلامی در توجه به قرآن کریم و ساحت‌ها و عرصه‌های گوناگون آن بودند و به نظر می‌رسد راهی که ایشان گشودند، باید از سوی نخبگان، فرزانگان، اهالی قرآن، عموم مردم و به‌ویژه دست‌اندرکاران و فعالان قرآنی مورد توجه قرار گیرد؛ چراکه در برابر ملت ایران راهی نورانی گشوده شد و جلوه‌هایی از توصیه‌هایی که در کلمات اولیای الهی آمده است، در جامعه ما زمینه‌سازی شد.

حجت‌الاسلام والمسلمین مرویان حسینی ادامه داد: وجود نازنین پیامبر اکرم(ص) در حدیثی که مرحوم صدوق در «خصال» نقل می‌کند، فرمودند: «اشراف امتی حملة القرآن و اصحاب اللیل». گرچه در تفکر نبوی، جامعه دارای شریف و فرودست نیست و این‌گونه نیست که عده‌ای اشراف و عده‌ای فرودست باشند، اما اگر قرار باشد گروهی از امت اشراف باشند، آنان حاملان قرآن کریم هستند؛ کسانی که در سطوح مختلف، از نگریستن و استماع آیات نورانی قرآن کریم گرفته تا فرهنگ، جامعه، زندگی و تمدن قرآنی، به قرآن می‌پردازند.

وی بیان کرد: در تعبیر دیگری آمده است که هر چیزی زنگاری می‌گیرد، همان‌گونه که آهن زنگ می‌زند، دل‌های انسان‌ها نیز زنگار می‌گیرد. از پیامبر اکرم(ص) پرسیدند چه چیزی زنگار قلب‌ها را می‌زداید؟ فرمودند: تلاوت قرآن. این نعمتی بود که با وجود رهبر شهید، بخشی از عرصه‌های وحی الهی در جامعه ما زمینه‌سازی اجتماعی شد.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی گفت: در تکمیل این مطالب، به‌صورت مختصر به گفتمان دوم می‌پردازم که به نظر می‌رسد در میان گفتمان‌هایی که مقام معظم رهبری به آن اهتمام داشتند، دو گفتمان بسیار برجسته بود؛ گفتمان قرآنی و گفتمان وحدت. البته گفتمان وحدت نیز برگرفته از معارف و حقایق قرآن کریم بود.

وی افزود: از نظر رهبر شهید و امام راحل پیش از ایشان، وحدت یک تکلیف الهی و وظیفه شرعی برای آحاد ملت تلقی می‌شد. شاید یکی از پربسامدترین تعابیر در بیانات امام راحل در صحیفه نور، «وحدت کلمه» و «کلمه توحید» بود که ایشان بر اهمیت آن تأکید فراوان داشتند.

وحدت و تقریب؛ راهبردی برخاسته از قرآن و سیره اهل‌بیت(ع)

حجت‌الاسلام والمسلمین مرویان حسینی ادامه داد: در استمرار همان نگاه، مقام معظم رهبری نیز معتقد بودند که وحدت بین مذاهب یک واجب شرعی است. در تعابیر ایشان آمده است که اگر یک حکم شرعی فرعی به‌گونه‌ای باشد که ممکن است تشنج‌زا باشد، باید آن حکم شرعی فرعی و جزئی را که ممکن است موجب تشنج شود، کنار گذاشت و عمل به آن حرام است؛ چراکه عمل به وحدت و انسجام امت اسلامی واجب و مقدم است.

وی افزود: در نگاه رهبر شهید، وحدت و تقریب یک استراتژی موقت یا تاکتیک سیاسی نبود. یکی از اتهاماتی که به ایشان و جمهوری اسلامی وارد می‌کردند، این بود که جمهوری اسلامی مسئله وحدت بین مذاهب را به‌عنوان یک تاکتیک یا استراتژی موقت دنبال می‌کند و هرجا برای حفظ ساختار حکومت نیاز به انسجام باشد، به آن می‌پردازد؛ در حالی که این سیاست از متن قرآن کریم، سنت پیامبر(ص)، سیره عملی اهل‌بیت(ع) و مصالح امت اسلامی برگرفته شده است.

حجت‌الاسلام والمسلمین مرویان حسینی با اشاره به آیات قرآن کریم درباره وحدت، اظهار کرد: آیات فراوانی از قرآن کریم به این حقیقت می‌پردازد و از درخشان‌ترین این آیات، آیات ۱۰۲ و ۱۰۳ سوره آل‌عمران است که می‌فرماید: «واعتصموا بحبل الله جمیعاً ولا تفرقوا». علامه طباطبایی در تبیین کلمه «جمیعاً» می‌فرماید که این آیه تکلیف آحاد و تکلیف مسلمانان را بیان کرده و «ولا تفرقوا» نیز بر این تأکید دارد که اعتصام به حبل الهی امری ضروری و لازم است.

وی ادامه داد: این «جمیعاً» از این باب است که اگر یک نفر به‌تنهایی بخواهد به حبل الهی اعتصام کند، دیگری نیز به‌تنهایی اعتصام کند و نفر سوم نیز همین‌گونه عمل کند، این امر مطلوب نیست. علامه می‌گوید خدای متعال می‌فرماید من اعتصام به حبل الهی تو را به‌تنهایی نمی‌خواهم، بلکه می‌خواهم بندگانم همه با هم به درگاه من بیایند. «جمیعاً» از این باب است که هر یک از افراد اعتصام کنند و همه در مجموع به این نتیجه برسند؛ مقصود این نیست که تک‌تک بیایند و در نتیجه همه آمده باشند، بلکه مقصود این است که همگی با هم بیایند.

وی افزود: قرآن کریم می‌فرماید «فأصبحتم بنعمته إخواناً». یکی از امتیازات حاکمیت نبوی در سال‌های آغازین در مدینه این بود که پیامبر اکرم(ص) هنگامی که حکومت اولیه را تشکیل دادند، گروه‌هایی را که با یکدیگر اختلافات قومی و قبیله‌ای و سلیقه‌های گوناگون داشتند، با هم متحد کردند؛ بلکه کسانی که حتی از نظر اعتقادی نیز با یکدیگر اختلاف داشتند، از جمله یهودیان و قبایل بیرون مدینه، در حاکمیت اجتماعی نبوی با یکدیگر هم‌داستان و متحد شدند.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی گفت: هنگامی که قرآن کریم به صاحبان ادیان می‌گوید با یکدیگر متحد شوید، می‌فرماید: «تعالوا إلى کلمة سواء بیننا و بینکم ألا نعبد إلا الله ولا نشرک به شیئاً». هنگامی که به یهود گفته می‌شود بر توحید و پیراستگی از شرک با یکدیگر هماهنگ و همراه شویم، مسلمانان به طریق اولی باید وحدت داشته باشند.

وی با اشاره به وحدت و تقریب بین مذاهب به‌عنوان یکی از برکات انقلاب اسلامی، اظهار کرد: وحدت و تقریب بین مذاهب از جمله دستاوردهای انقلاب اسلامی بود که در کلمات امام راحل و سیاست‌های رهبری بر آن تأکید می‌شد. این مسئله به این معنا بود که ما همه از یک توحید، یک پیامبر و یک کتاب برخورداریم؛ بنابراین باید در مشترکات با یکدیگر اتفاق نظر داشته باشیم و در برابر دشمنان، ید واحده باشیم تا قامت و هیمنه نظام اسلامی و جامعه دینی حفظ شود.

حجت‌الاسلام والمسلمین مرویان حسینی ادامه داد: در نگاه پیامبر اکرم(ص)، جان‌مایه وحدت، مسئله اخوت بود. در سوره حجرات آمده است: «إنما المؤمنون إخوة»؛ مؤمنان با یکدیگر برادرند. یک برادری خونی وجود دارد و یک برادری اجتماعی که قرآن کریم حتی درباره گروه منافقان نیز تعبیر اخوت را به کار می‌برد، اما برادری دینی و اعتقادی، صمیمیت، انگیزه همکاری مشترک، حمایت و پشتیبانی از یکدیگر و ایستادگی در برابر دشمنان مشترک را به همراه دارد.

وی افزود: این وحدت و انسجام اجتماعی، محصول برادر بودن مؤمنان با یکدیگر است؛ همان‌گونه که در سوره حجرات آمده است: «إنما المؤمنون إخوة».

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی گفت: برخی تصور می‌کردند وحدت و تقریب به این معناست که یک مذهب را به‌عنوان مذهب اصلی انتخاب کنیم یا مشترکات مذاهب را بگیریم و مذهب جدیدی ایجاد کنیم؛ در حالی که هیچ‌کدام از این موارد مقصود نبود. مقصود این بود که با وجود اختلافات فرعی فقهی و با حفظ چارچوب‌های مذاهب گوناگون، در مشترکات با یکدیگر همراه باشیم، در برابر دشمنان مشترک ید واحده باشیم و از اتهام‌زنی، سلیقه‌گرایی و جسارت به مقدسات یکدیگر اجتناب کنیم.

وی گفت: حقیقتاً جلوه‌های ممتازی در پایبندی انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی به قیادت و زعامت رهبر شهید در مسئله وحدت اتفاق افتاد. جمهوری اسلامی عملاً نشان داد که برای ما شیعه ناب لبنانیِ حزب‌الله با سنیِ حماس فلسطینی یکسان است و برای همه آنان انقلاب اسلامی حاضر است شهید بدهد، هزینه کند و در برابر استکبار بایستد.

حجت‌الاسلام والمسلمین مرویان حسینی افزود: این جلوه‌ها دیده شد و انقلاب اسلامی به بسیاری از آیات وحدت‌آفرین قرآن کریم عمل کرد. قرآن کریم می‌فرماید: «ولا تسبوا الذین یدعون من دون الله فیسبوا الله عدواً بغیر علم». دشنام، بدگویی و ناسزاگویی به مقدسات مذاهب دیگر از سوی جمهوری اسلامی برتابیده نشد.

وی ادامه داد: این مسئله هم در ایران و هم در عراق مورد توجه قرار گرفت. آن مرجع بزرگ و روشن‌اندیش، آیت‌الله سیستانی، می‌فرمود «لا تقولوا إخوان السنة»، نگویید برادران اهل سنت؛ بگویید خود ما هستند. بارها در مناسبت‌های گوناگون که اختلافاتی میان کردهای سنی و جنوبی‌های شیعه اتفاق افتاد، آن رهبر بابصیرت، مسئله وحدت و تقریب را مورد تأکید قرار داد.

وی اظهار کرد: مقام معظم رهبری نیز در برابر استراتژی‌های گوناگون اختلاف‌افکنی که استکبار برای ایجاد تشنج و درگیری میان اقوام، مذاهب و قومیت‌های گوناگون در کشور طراحی کرد، حقیقتاً بر اساس آموزه‌های قرآن کریم، سفارش پیامبر(ص) و سیره اهل‌بیت(ع) ایستادند و فتوای ایشان درباره حرمت جسارت به مقدسات اهل سنت، به یک فتوای جهانی تبدیل شد.

سه عنصر بنیادین در اتحاد

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی گفت: مکتب اهل‌بیت(ع) منطق، تاریخ، شخصیت، قهرمانان بزرگ و سیاست‌های اساسی استکبارستیزی دارد. اگر آب گل‌آلود نشود، دلدادگان حضرت اهل‌بیت(ع) از میان گروه‌های مختلف جامعه اسلامی فراوان هستند.

وی سه عنصر بنیادین در اتحاد را قرآن کریم، سنت پیامبر(ص) و محبت اهل‌بیت(ع) دانست و افزود: قرآن کریم سند مشترک اساسی و بین‌المذاهبی است و سنت پیامبر(ص) و محبت اهل‌بیت(ع) نیز از عناصر بنیادین اتحاد به شمار می‌رود.

حجت‌الاسلام والمسلمین مرویان حسینی ادامه داد: سال‌ها و سال‌ها و حتی در همین امسال، در روزهای گذشته و پایان ماه صفر مشاهده کردیم که از گنبد، طاووس، تربت‌جام، تایباد، سرخس و خواف، صدها نفر با کیلومترها پیاده‌روی، به عشق امام رضا(ع) و محبت اهل‌بیت(ع) برای عرض ارادت به محضر حضرت رضا(ع) به‌عنوان فرزند پیامبر(ص) آمدند. علمای اهل سنت و مولوی‌ها نیز به حرم مطهر آمدند و عرض ارادت کردند.

وی افزود: این عرض ارادت‌ها و توجه به مکتب اهل‌بیت(ع) و ائتلافی که بر اساس مکتب اهل‌بیت(ع) میان مذاهب اسلامی شکل گرفته، ناشی از سیاست وحدت اسلامی است که بر پایه قرآن کریم اتفاق افتاده است.

وی با اشاره به آیه «ولا تسبوا الذین یدعون من دون الله فیسبوا الله عدواً بغیر علم» اظهار کرد: راویان شیعه نقل می‌کنند که در سال‌های ۱۳۱، ۱۴۰ یا ۱۵۰ هجری، نزد امام صادق(ع) رفتند و پرسیدند این آیه امروز چه معنایی دارد؟ اکنون نه بتی وجود دارد، نه بتخانه‌ای، نه بت‌تراشی و نه بت‌پرستی؛ در حالی که آیه می‌گوید به بت‌های مشرکان اهانت و جسارت نکنید. امام صادق(ع) فرمودند: یعنی به دشمنان اهل‌بیت(ع) جسارت و اهانت نکنید.

حجت‌الاسلام والمسلمین مرویان حسینی گفت: اگر این حرمت‌داری و مدارا اتفاق بیفتد، مشاهده می‌کنیم جوانان گوناگون از مذاهب مختلف متوجه انقلاب اسلامی می‌شوند و می‌بینند این انقلاب اسلامی و مکتب اهل‌بیت(ع) است که استوار در برابر استکبار می‌ایستد و کسانی که داعیه‌دار مکتب‌های دیگر هستند، در مقابل با جریان استکبار همراه می‌شوند.

وی افزود: بنابراین، سیاست وحدت و تقریب یک سیاستی است که پاسخ‌های مثبت نیز به همراه دارد و این از جمله گفتمان‌های رهبر شهید بود. ما همچنان نیازمند آن هستیم که بر اساس آموزه‌های قرآن کریم، سنت پیامبر(ص) و سیره عملی اهل‌بیت(ع) حرکت کنیم.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی با اشاره به سیره امام صادق(ع) گفت: امام صادق(ع) با عقلانیت و محبت در درس خود، که هزاران نفر در طول چندین سال در آن شرکت می‌کردند و بخش قابل توجهی از آنان از پیروان مذاهب دیگر بودند، با حرمت‌داری، وفاداری، مدارا و توجه احترام‌آمیز، به نفوذ افراد در ارائه آموزه‌های دین و فرهنگ اهل‌بیت(ع) و پیامبر عظیم‌الشأن توجه می‌کردند.

وی ادامه داد: نتیجه این رویکرد آن بود که بزرگان اهل سنت نیز سخنانی درباره امام صادق(ع) گفته‌اند که در تاریخ درخشان است و بیان کرده‌اند اگر آن چند سالی که ما در محضر جعفر بن محمد استفاده کردیم، نبود، گویی درسی فقهی و تفسیری نیاموخته بودیم.

حجت‌الاسلام والمسلمین مرویان حسینی اظهار کرد: امروز سیاست وحدت و تقریب و حرمت نهادن به معارف، اعتقادات و اندیشه‌های دیگران باید به یک جریان جاری تبدیل شود. این جریان می‌تواند در برابر نظام استکباری که امروز برای مقابله با آن نیازمندیم، همان اتحاد مقدسی را که از جمله آخرین کلمات رهبر شهید ما بود، مورد توجه قرار دهد.

وی گفت: اگر این اتحاد و وحدت وجود داشته باشد، انقلاب اسلامی می‌تواند همچنان موفق و مؤثر باشد. جریان مقاومت در طول سال‌های اخیر، هم از اندیشه‌های شیعی و هم از اندیشه‌های جوانان اهل سنت که در برابر استکبار ایستاده‌اند، پشتیبانی و حمایت شده است و امروز امت اسلامی، فارغ از مذاهب، به یک جریان استوار و پایدار تبدیل شده است.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی افزود: امیدواریم این دو گفتمان، یعنی گفتمان قرآن کریم و گفتمان وحدت و تقریب بین مذاهب، که همزمان با روز دوازدهم ربیع‌الاول تا هفدهم ربیع‌الاول و از افتخارات امام راحل عظیم‌الشأن بود، همچنان مورد توجه قرار گیرد. فاصله میلاد نبوی در تاریخ اهل سنت تا تفسیر میلاد نبوی در تاریخ شیعه، یک هفته برای پاسداشت وحدت و تقریب بین مذاهب اسلامی قرار گرفت.

وی در پایان گفت: به ساحت شهدای بزرگ انقلاب اسلامی و رهبر شهید ادای احترام می‌کنیم و امیدواریم خدای متعال، اتحاد مقدسی را که آخرین و مهم‌ترین سفارش و توصیه رهبر عظیم‌الشأن انقلاب اسلامی بود، همچنان در میدان‌های شبانه، رزمایش‌های انقلابی مردم در دفاع و جهاد و جنگ رزمندگان اسلام و در دیپلماسی مسئولان، هماهنگ و همراه در راستای سیاست‌های انقلاب اسلامی قرار دهد./933/