تفاهم‌نامه اسلام‌آباد نشان داد آمریکا به تعهدات خود پایبند نیست
حجت‌الاسلام احمدحسین فلاحی، نماینده ادوار مجلس شورای اسلامی، در گفت‌وگو با خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا، با اشاره به تجربه شکل‌گیری و سرنوشت تفاهم‌نامه اسلام‌آباد اظهار کرد: مهم‌ترین درسی که نظام تصمیم‌گیری کشور باید از این تجربه بگیرد، توجه جدی به سابقه و عملکرد طرف مقابل در مذاکرات و توافقات است؛ چراکه تجربه این تفاهم‌نامه نشان داد نمی‌توان بدون توجه به رفتار گذشته آمریکا، نسبت به اجرای تعهدات آن کشور خوش‌بین بود.
وی با اشاره به شرایطی که تفاهم‌نامه اسلام‌آباد در آن شکل گرفت، افزود: این تفاهم‌نامه در بحبوحه جنگ و بلافاصله پس از درگیری‌ها شکل گرفت و برای تنظیم آن رفت‌وآمدها و رایزنی‌هایی انجام شد و دیدگاه‌های مختلف نیز مورد توجه قرار گرفت. در نهایت، چند بند اساسی از جمله موضوع محاصره دریایی و غرامت‌های جنگی در متن مورد توجه قرار گرفت.
نماینده ادوار مجلس شورای اسلامی ادامه داد: با این حال، آنچه در عمل اتفاق افتاد، این بود که طرف آمریکایی به تعهدات خود عمل نکرد و بخش‌های مورد انتظار از این تفاهم‌نامه محقق نشد. به اعتقاد من، اگر در آن مقطع به هشدارها و دیدگاه‌های مطرح‌شده درباره مذاکره با آمریکا توجه بیشتری می‌شد، امروز با چنین نتیجه‌ای مواجه نبودیم.
حجت‌الاسلام فلاحی با بیان اینکه این تجربه را باید در چارچوب مجموعه‌ای از تجربیات گذشته کشور مورد بررسی قرار داد، تصریح کرد: یکی از درس‌های مهمی که از گذشته می‌توان گرفت این است که آمریکا در موارد مختلف به تعهدات خود پایبند نمانده است و نمی‌توان بدون دریافت تضمین‌های عملی، اجرای تعهدات طرف مقابل را مفروض دانست.
وی با اشاره به نتایج حاصل از تفاهم‌نامه اسلام‌آباد گفت: از یک سو، جنگ در مقطعی متوقف شد که به اعتقاد ما دشمن در شرایط دشواری قرار داشت و از سوی دیگر، مطالبات و اهدافی که ایران دنبال می‌کرد، از جمله موضوع انتقام، غرامت‌های جنگی، اموال بلوکه‌شده و برخی مطالبات مرتبط با حقوق ایران، به نتیجه مورد انتظار نرسید.
حجت‌الاسلام فلاحی خاطرنشان کرد: بنابراین لازم است مسئولان در بررسی توافقات گذشته، صرفاً به متن تفاهم‌نامه‌ها توجه نکنند، بلکه نحوه اجرای تعهدات، رفتار طرف مقابل و نتایج عملی توافق را نیز مورد ارزیابی قرار دهند. تجربه اسلام‌آباد می‌تواند درسی برای توافقات آینده باشد تا تعهدات ایران بدون مشاهده اقدام عملی طرف مقابل اجرا نشود.
وی با تأکید بر ضرورت توجه به سابقه رفتاری آمریکا در سیاست خارجی ایران اظهار کرد: پیش از هرگونه توافق، باید سابقه عملکرد طرف مقابل و میزان پایبندی آن به تعهدات گذشته به دقت بررسی شود. اگر کشوری در عمل به تعهدات خود پایبند نبوده است، نمی‌توان صرفاً با امضای یک سند یا تفاهم‌نامه انتظار داشت که در آینده رفتار متفاوتی داشته باشد.
نماینده ادوار مجلس شورای اسلامی با اشاره به دیدگاه مطرح‌شده از سوی حضرت آیت‌الله جوادی آملی درباره ضرورت احتیاط در مواجهه با آمریکا گفت: در مواجهه با چنین طرفی باید با دقت و هوشیاری عمل کرد و به جای اعتماد صرف به تعهدات، سازوکارهای عملی برای تضمین اجرای آنها در نظر گرفت.
حجت‌الاسلام فلاحی افزود: مسئله فقط به دولت یا رئیس‌جمهور فعلی آمریکا محدود نمی‌شود، بلکه از نگاه من، تجربه چند دهه گذشته نشان می‌دهد که در دولت‌های مختلف آمریکا، با وجود تفاوت در روش‌ها و رویکردها، رفتار این کشور در قبال منافع کشورهای دیگر و تعهدات بین‌المللی خود محل انتقاد بوده است.
وی در ادامه درباره مهم‌ترین راهکار برای جلوگیری از تکرار چنین تجربه‌ای در توافقات آینده گفت: اصل اساسی این است که ایران نباید همه تعهدات خود را پیشاپیش اجرا کند و سپس منتظر اقدام طرف مقابل بماند. باید اجرای تعهدات متقابل، مرحله‌بندی‌شده و قابل راستی‌آزمایی باشد و هر گام ایران متناسب با اقدام عملی طرف مقابل برداشته شود.
حجت‌الاسلام فلاحی تأکید کرد: اگر طرف مقابل یک تعهد مشخص را اجرا کرد، ایران نیز می‌تواند متناسب با همان اقدام، گام بعدی را بردارد؛ اما اینکه بدون دریافت تضمین و مشاهده اقدام عملی از سوی طرف مقابل، بخش مهمی از تعهدات خود را اجرا کنیم، می‌تواند تجربه‌های گذشته را تکرار کند.
وی در پایان خاطرنشان کرد: مهم‌ترین درس تفاهم‌نامه اسلام‌آباد برای نظام تصمیم‌گیری کشور این است که در مذاکرات آینده، مقاومت، هوشیاری، دریافت تضمین‌های عملی و اجرای مرحله‌ای تعهدات باید مورد توجه قرار گیرد و تصمیم‌گیری‌ها بر اساس سابقه واقعی عملکرد طرف مقابل انجام شود.