«فقه مرزبانی»؛ بازخوانی فقهی مرابطه در مواجهه با تهدیدات نوین

به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، کتاب «فقه مرزبانی» با عنوان عربی «فقه المرابطة»، حاصل تدوین و تنظیم مباحث فقهی حجت‌الاسلام والمسلمین حسین صفدری در درس خارج فقه حوزه علمیه قم است که با گردآوری محمدمهدی قبادی منتشر شده است. این اثر در چارچوب نهمین فصل از سلسله درس‌های خارج «فقه جنگ نرم» شکل گرفته و در مهرماه ۱۴۰۳ از سوی دبیرخانه همایش بین‌المللی «فقه سیاست خارجی» در قم به چاپ رسیده است. مباحث کتاب پیش‌تر در ۳۹ جلسه، از مهر تا دی‌ماه ۱۴۰۲، ارائه شده بود.

 

مرابطه در فقه اسلامی، مفهومی مرتبط با دیده‌بانی، مراقبت از مرزها و جلوگیری از غافلگیری جامعه اسلامی در برابر دشمن است که در منابع فقهی عمدتاً ذیل مباحث کتاب الجهاد بررسی شده است. این مفهوم در فقه کلاسیک بیشتر ناظر به تهدیدات نظامی و مرزهای جغرافیایی بود؛ اما کتاب «فقه مرزبانی» می‌کوشد آن را با توجه به تحولات امنیتی، فرهنگی، اطلاعاتی و اجتماعی بازخوانی کند.

 

بر اساس رویکرد کتاب، مرزهای یک جامعه تنها به خطوط جغرافیایی محدود نیستند، بلکه حوزه‌هایی مانند اندیشه، فرهنگ، اطلاعات، رسانه، فضای سایبری و زیست اجتماعی نیز می‌توانند در معرض نفوذ و تهدید قرار گیرند. از این منظر، صیانت از باورها، هویت دینی و امنیت روانی جامعه در کنار حفاظت از سرزمین، در چارچوب فقه مرزبانی قابل بررسی است.

 

 

یکی از محورهای اصلی کتاب، بررسی مرابطه در پنج عرصه است: مرزهای جغرافیایی، مرزهای زیستی، اسناد و اطلاعات محرمانه، مناصب و ساختارهای حاکمیتی و باورها و فرهنگ جامعه. نویسنده در بررسی عرصه فرهنگی، با بهره‌گیری از تحلیل قرآنی ماجرای سامری و مواجهه او با جامعه حضرت موسی(ع)، امکان گسترش مفهوم مرابطه به حوزه‌های فکری و فرهنگی را بررسی می‌کند.

 

کتاب همچنین میان مرابطه آشکار، مانند استقرار نیروها در نقاط مراقبتی، و مرابطه پنهان، مانند رصد نامحسوس، تفکیک قائل می‌شود و این مفاهیم را با شیوه‌های نوین مراقبت، از جمله پایش سایبری، رصد ماهواره‌ای و تحلیل الگوهای رفتاری مقایسه می‌کند.

 

 

بخش دیگری از اثر به دیدگاه فقهای شیعه، از جمله شیخ طوسی، علامه حلی، شهید ثانی و صاحب جواهر درباره مرابطه اختصاص دارد. در این بخش، نسبت میان حکم فقهی مرابطه و شرایط سیاسی دوره‌های تاریخی بررسی می‌شود. بر اساس تحلیل کتاب، در برخی دوره‌ها نگرانی از تقویت حکومت‌های جور، در دیدگاه فقها نسبت به توسعه مرابطه تأثیر داشته است؛ با این حال، تهدید اصل کیان اسلام و امنیت مسلمانان، مسئله دفاع و حفاظت از جامعه اسلامی را در موقعیتی متفاوت قرار می‌داده است.

 

کتاب با بررسی آیاتی همچون «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابِطُوا» و بهره‌گیری از قواعدی مانند نفی سبیل و حفظ نظام، به تبیین نسبت مرابطه با جهاد، قتال و دفاع می‌پردازد.

 

در مجموع، «فقه مرزبانی» تلاشی برای پیوند مباحث سنتی فقه جهاد با مسائل جدیدی همچون جنگ نرم، جنگ شناختی، نفوذ و تهدیدات سایبری است و می‌کوشد ظرفیت مفهوم مرابطه را برای صیانت از جامعه اسلامی در عرصه‌های نظامی، فرهنگی، اطلاعاتی و سیاسی بررسی کند.

 

علاقه‌مندان جهت مطالعه و دانلود این اثر می‌توانند به آدرس lib.eshia.ir/13658 مراجعه نمایند.