نقش ادبیات در ساخت حافظه فرهنگی و تمدنی قدس
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا در خراسان، دکتر حمید عباس‌زاده، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی و استاد گروه زبان و ادبیات عرب، در نشست مجازی «گفت‌و‌گو‌های فرهنگی و تمدنی» با محوریت «قدس: مکان، قداست و حافظه» در ارائه خویش با عنوان «نقش ادبیات در ساخت حافظه فرهنگی و تمدنی قدس»، با بیان اینکه قدس در ادبیات تنها یک شهر یا موقعیت جغرافیایی نیست، بیان داشت: این شهر در طول تاریخ از یک مکان به معنا، از جغرافیا به حافظه و از حافظه به نمادی فرهنگی و تمدنی تبدیل شده است.
وی افزود: بررسی حضور قدس در شعر و نثر نشان می‌دهد که ادبیات چگونه توانسته تصویر این شهر را حفظ و آن را از نسلی به نسل دیگر منتقل کند. ادبیات صرفاً روایت‌کننده تاریخ نیست، بلکه احساس، معنا و تجربه انسانی مرتبط با مکان‌ها را نیز ثبت می‌کند.
عباس‌زاده با اشاره به پیشینه دینی قدس گفت: جایگاه این شهر در فرهنگ اسلامی با مسجدالاقصی، واقعه معراج پیامبر اکرم(ص)، قبله نخست مسلمانان و سرزمین پیامبران پیوند خورده است و همین پیشینه، زمینه‌ای عمیق برای حضور قدس در آثار ادبی فراهم کرده است.
وی ادامه داد: نویسندگان و شاعران، قدس را گاه در قالب وطن، مادر، رؤیا، زخم و آرمان به تصویر کشیده‌اند و این تصاویر تنها جنبه زیبایی‌شناختی ندارند، بلکه سبب می‌شوند مکان در ذهن و وجدان انسان‌ها زنده بماند.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی، آثار ادبی را نوعی آرشیو فرهنگی دانست و گفت: ممکن است شهرها در طول زمان دستخوش تغییر شوند، اما ادبیات می‌تواند تصویر مکان، احساسات و ارزش‌های مرتبط با آن را برای آینده حفظ کند.
وی با اشاره به نمونه‌هایی از شعر عربی و فارسی درباره قدس گفت: در بسیاری از این آثار، مسجد، کلیسا و میراث پیامبران در کنار یکدیگر دیده می‌شوند و این موضوع نشان‌دهنده جایگاه قدس به عنوان نقطه تلاقی حافظه‌های دینی و فرهنگی مختلف است.
عباس‌زاده گفت: در ادبیات معاصر، قدس از یک موضوع ادبی فراتر رفته و به نمادی از هویت، مقاومت، کرامت و امید تبدیل شده است. ادبیات مقاومت نیز علاوه بر بازتاب رنج‌ها، به حفظ حافظه تاریخی و تقویت آگاهی فرهنگی کمک کرده است.
وی در پایان تأکید کرد: ادبیات درباره قدس پنج نقش اساسی ایفا می‌کند؛ حفظ حافظه، تبدیل آن به تجربه انسانی، انتقال آن به فرهنگ و هویت، تبدیل مکان به نماد تمدنی و فراهم کردن زمینه گفت‌وگوی فرهنگی میان ملت‌ها.