از الگوگیری تا الگو شدن

به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، «حضرت زینب (س) در سخت‌ترین شرایط جنگ و اسارت، شجاعانه وارد شد و با اتکا به ایمان به قدرت الهی، حق را فریاد زد و به جرأت می‌توان گفت که اگر زینب کبری و امام سجاد (ع) شجاعانه و با اقتدار «مجاهدت نکرده بودند، نگفته بودند، تبیین نکرده بودند، حقایق را افشا نکرده بودند... واقعه عاشورا تا امروز جوشان و زنده و مشتعل باقى نمی‌ماند». (بیانات مقام معظم رهبری شهید؛ ۲۹/۶/۱۳۶۸)

در آستانه‌ی میلاد فرخنده و مسعود اسوه‌ی صبر، ایمان و مقاومت، عقیله‌ی بنی‌هاشم حضرت زینب کبری (سلام‌الله‌علیها)، فرصتی مغتنم فراهم آمد تا بازخوانیِ دقیق‌تری از الگوی زیست مؤمنانه در عصر تلاطم‌های تمدنی داشته باشیم. ولادت این شیرزن حماسه‌ساز، تجلی پیوند ناگسستنی «حقیقت‌طلبی» با «مجاهدت استراتژیک» در تاریخ اسلام است. دوران جوانی و حیات انسان، فقط یک دوره و سن‌وسال در تقویم عمر نیست؛ بلکه نقطه‌ی عطف تاریخ‌ساز و گاه‌شمار حیات تمدنی یک ملت است. در این تقاطع سرنوشت‌ساز«انتخاب راه میان تسلیم شدن در برابر فرهنگ غرب» و«کنشگری آگاهانه و انقلابی» تعیین‌کننده‌ی ارزش و جایگاه اخلاقی و اجتماعی نسل‌هاست. مکتب زینبی به صراحت اثبات می‌کند که ایمان راستین هرگز در بند سکوت و انزوا نمی‌ماند، بلکه ترکیبی متوازن از «آگاهی عمیق»، «شجاعت انقلابی» و «مسئولیت‌پذیری حداکثری» در دل طوفان بحران‌هاست. الگوگیری اصیل از این خاندان نور، تقلید کورکورانه و سطحی نیست؛ بلکه استخراج «فلسفه ومنطق عمل» از سیره و منش آنان و بازآفرینی خلاق آن در تار و پود زندگیِ معاصر است.

۱. راهبرد؛ در معماری شخصیت انسانی، سه حوزه‌ی کلیدی به هم پیوسته‌اند و چرخش چرخ‌دنده‌های تعالی فردی و اجتماعی را تضمین می‌کنند:

فقه: نقشه‌ی راه عمل، تبیین‌کننده‌ی مرزهای حلال و حرام و سامان‌دهنده‌ی تکالیف انسان در قبال خالق و مخلوق است.

حقوق: چارچوب نظم عادلانه‌ی اجتماعی است که بر مبنای وجدان حقوقی، رعایت امانت و پاسداشت کرامت انسانی شکل می‌گیرد.

حرکت انقلابی: موتور پیشران تحول، دگرگونی ساختاری و تعهد بی‌قید و شرط به آرمان‌های الهی درمیدان عمل است.

در نگاه فقهی، انسان موجودی مکلف و برخورداراز بارسنگین مسئولیت در برابر تمامی اعمال خویش است. رعایت حدود شرعی، پاسداشت حریم‌های اخلاقی و حفظ امانت‌های مادی و معنوی، تشریفاتی مذهبی نیستند، بلکه ارکان اساسی تشکیل یک «شخصیت حقوقی متعهد» در تراز نظام اسلامی‌اند. به همین ترتیب، از منظرحقوقی نیز، استحکام نظم عمومی تنها با ابزارهای قهری و ضمانت‌اجراهای پلیسی حاصل نمی‌شود، بلکه ریشه‌های آن در «وجدان حقوقی» و تعهد درونی افراد به اجرای عدالت و احترام به حقوق دیگران (حق‌الناس) تنیده شده است.

۲. هفت گام عملی برای گذاراز«تقلید» به «الگو بودن»؛ برایِ دستیابی به خودساختگی تمدنی و خروج از دایره‌ی انفعال، طی کردن گام‌های زیر الزامی است:

 اول، محاسبه و بازسازی مستمرِهویت: رصد روزانه‌ی رفتارها با نگاه انتقادی و محاسباتی. انسان تمدن‌ساز همواره در حال اصلاح عیوب خویش و سبقت در خیرات است و هرگز به سطح موجود خود قانع نمی‌شود.

 دوم، ارتقای عقلانیت عملی و بصیرت: اتکا به مثلث «وحی، عقل و تجربه» در مواجهه با مسائل کلان؛ پرهیز از هیجان‌زدگی و تحلیل سطحی رویدادها.

 سوم، مسئولیت‌پذیری ساختاری در تمام عرصه‌ها: ایفای نقشِ دقیق در خانواده، محیط کار و دانشگاه، و توجه به حق‌الناس سایبری در فضای مجازی؛ از جمله پرهیز از انتشار اخبار کذب، رعایت حقوق مالکیت معنوی (کپی‌رایت) و حفظ حریم خصوصی دیگران.

چهارم، تمرین شجاعت اخلاقی و استقامت راهبردی: صبر در فرهنگ قرآنی و مکتب زینبی، سکوت ذلیلانه نیست، بلکه ایستادگی کوهوار در برابر فشارهای دشمن و گفتن سخن حق در هنگامه‌ی تکثر روایت‌های باطل است.

پنجم، رصد هوشمند و گزینش کانال‌های ارتباطی: در عصر بمباران اطلاعاتی، کنترل ورودی‌های فکری و انتخاب همراهان و الگوهای فکری بر اساس معیارهای مکتبی، شرط صیانت از استقلال ذهنی است.

ششم، گذارازخودمحوری به خدمت‌محوری: تبدیل دانش، تخصص و مهارت به ابزاری برای گره‌گشایی از کار مردم و پیشبرد آرمان‌های انقلاب اسلامی.

هفتم، احراز مقام الگو بودن: هرانسان عامل به حق، نقطه‌ی آغاز یک زنجیره‌ی متصل از تحولات فرهنگی و اجتماعی است. الگو شدن، قله‌ی این هرم است که فرد را از یک مصرف‌کننده‌ی صرف محصولات فکری غرب، به یک تولیدکننده‌ی تمدن تبدیل می‌کند.

تاریخ معاصر ما گواهی روشن بر این حقیقت است که بزرگانی چون امام خمینی (ره)، رهبرشهید انقلاب (امام خامنه‌ای)، مجاهد کبیر شهید سید حسن نصرا... و قهرمان امت اسلامی سردار شهید حاج قاسم سلیمانی، با الهام از مکتب عاشورا و اسوه‌ی صبر کربلا، حضرت زینب (س)، از دل خودسازی و تقوا برخاستند و به الگوی بی‌بدیل نسل‌های تشنه‌ی عدالت تبدیل شدند. هدف نهایی، رسیدن به آرامش فردی زودگذر نیست؛ بلکه ساختن شخصیتی است که در تعامل با نظامات حقوقی و فقهی اسلام، الهام‌بخش بشریت و پیشران تحقق تمدن نوین اسلامی باشد؛ تمدنی که جهان را برای ظهور منجی عدالت‌گستر (ارواحنا فداه) آماده می‌سازد.

علی اصغر مجتهدزاده