مسائل تبلیغ بین‌المللی اسلام باید با نیازهای واقعی مخاطبان پیوند بخورد
به گزارش خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا، آیت‌الله ابوالقاسم علیدوست عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم عصر شنبه 25 مهرماه در نشست علمی «تبیین و ترویج بین‌المللی اسلام ناب محمدی(ص)، هماهنگ با نیازهای زمان و بر پایه اجتهاد پیوسته و پویا»، با اشاره به محورهای مطرح‌شده از سوی حجت‌الاسلام والمسلمین محمدهادی مفتح و سرکار خانم سیده سعیده غروی این مباحث را زمینه‌ساز پژوهش‌های علمی و فقهی دانست و پیشنهاد کرد موضوعات مطرح‌شده در قالب مقاله، پایان‌نامه و رساله پیگیری شود.
وی همچنین با تأکید بر اینکه بخشی از این مسائل در داخل کشور نیز وجود دارد، فاصله برخی نهادهای حوزوی با تحولات فرهنگی و گفتمانی مخاطبان را از مسائل مهم امروز دانست.
آیت‌الله علیدوست گفت: آشنایی با گفتمان، ادبیات و فرهنگ مخاطب، شناخت مسئله‌ها و نیازهای فقهی جامعه مقصد و مدیریت انتقال پیام را از جمله محورهای مهم است. باید بررسی شود که برآیند این فرایند چگونه به نتیجه مطلوب می‌رسد و پیام اسلام چگونه به‌درستی به مخاطب منتقل می‌شود.
عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، فراهم‌کردن امکان زیست مؤمنانه را از دیگر محورهای مهم مطرح‌شده دانست و اظهار داشت: بحث تنها جذب افراد به اسلام نیست؛ بلکه باید به شرایطی توجه کرد که مسلمانان بتوانند در محیط زندگی خود، زیستی مؤمنانه داشته باشند.
وی همچنین به تقسیم جوامع بین‌المللی به سه دسته، دشواری‌های مرتبط با نسل دوم و سوم مهاجران، مسئله دوران امر میان حفظ ارزش‌ها و وجوب هجرت، ضرورت ترجمه فرهنگی در همه مراحل فرایند تبلیغ و تفکیک هسته دین از پوسته‌های فرهنگی اشاره کرد و این موضوعات را از مباحث قابل پیگیری دانست.
پیشنهاد تدوین مقاله و پایان‌نامه درباره مسائل فقهی جوامع مهاجر
آیت‌الله علیدوست با تأکید بر ضرورت پیگیری علمی این محورها، پیشنهاد کرد دبیر نشست و دیگر پژوهشگران، این موضوعات را در اندیشکده فقه و حقوق اسلامی و انجمن مرتبط دنبال کنند. این موضوعات می‌تواند زمینه تدوین مقاله‌های علمی و حتی انتخاب موضوع برای پایان‌نامه‌ها و رساله‌های دانشگاهی و حوزوی باشد. برخی از این مباحث، به‌ویژه مسئله مدیریت التزام به قوانین بین‌المللی و احکام شرعی، موضوعاتی ساده و بدیهی نیستند که بتوان به‌سادگی از کنار آن‌ها گذشت.
این استاد حوزه علمیه با اشاره به حساسیت بحث نسبت میان قوانین کشورهای میزبان و احکام شرعی، اظهار داشت: ممکن است در نگاه نخست تصور شود که تقدم احکام شرعی بر دیگر مسائل روشن است و نیازی به بحث ندارد؛ اما در عمل، موضوع با مسائل و پرسش‌های حساسی روبه‌رو است و باید ابعاد آن به‌دقت بررسی شود.
وی پیشنهاد کرد این مباحث در قالب مقاله‌های علمی پیگیری شود و از حجت‌الاسلام والمسلمین مفتح و سرکارخانم غروی خواست در این مسیر همکاری کنند تا نتایج بحث‌ها در دو فصلنامه قرآنی و اسلامی منتشر شود.
آیت‌الله علیدوست افزود: می‌توان در این مباحث، بُعد قرآنی را نیز مورد توجه قرار داد تا موضوعات مطرح‌شده در قالب مقالات علمی به مخاطبان عرضه شود. همچنین با توجه به حضور دانشگاهیان و امکان راهنمایی دانشجویان، این مسائل می‌تواند به موضوع پژوهش‌های دانشگاهی تبدیل شود.
فاصله گفتمان حوزه با تحولات مخاطبان در داخل کشور
آیت‌الله علیدوست در ادامه، با اشاره به اینکه مسائل مطرح‌شده تنها به جوامع مهاجر و کشورهای اروپایی اختصاص ندارد، گفت: این مسائل در داخل کشور نیز وجود دارد و نباید تصور کرد که مخاطبان امروز همان مخاطبان دهه‌های ۱۳۶۰ و ۱۳۷۰ هستند.
وی با بیان اینکه تحولات مخاطبان صرفاً به تغییر در خوراک، پوشاک یا شیوه آرایش دختران و پسران محدود نمی‌شود، اظهار داشت: گفتمان مخاطبان تغییر کرده و نیازهای آنان با گذشته متفاوت است؛ ازاین‌رو، حتی اگر مخاطب همان موضوعات پیشین را بخواهد، ممکن است آن‌ها را در قالب و با ادبیاتی متفاوت طلب کند.
این استاد حوزه علمیه با تأکید بر ضرورت شناخت دقیق مخاطب، مسئله‌شناسی و آشنایی با فرهنگ و ادبیات او، تصریح کرد: میان شیوه سخن‌گفتن برخی نهادهای دینی و آنچه مخاطب امروز نیاز دارد، فاصله وجود دارد. بنابراین، باید در شیوه طرح مسائل و انتقال مفاهیم بازنگری کرد.
وی با اشاره به موضوعاتی همچون فراهم‌کردن زیست مؤمنانه و تعارض‌هایی که ممکن است افراد در حفظ ارزش‌های دینی در فضای بیرون از خانه و محیط خانواده تجربه کنند، افزود: این مسائل در جامعه خود ما نیز وجود دارد و برای بررسی آن‌ها لزوماً نباید سراغ تجربه‌های آلمان و فرانسه رفت؛ هرچند پرداختن به این موضوعات در آن جوامع نیز اهمیت دارد.
ضرورت بازنگری در برخی رویکردهای فقهی
آیت‌الله علیدوست در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به فاصله موجود میان برخی رویکردهای حوزوی و مسائل روز جامعه، اظهار داشت: حوزه‌های علمیه در برخی زمینه‌ها فاصله زیادی با تحولات و پرسش‌های امروز دارند و این فاصله در نحوه مواجهه با مسائل فقهی و اجتماعی نیز خود را نشان می‌دهد.
وی برای تبیین این مسئله، به برخی مباحث مطرح‌شده درباره نسبت شریعت با اخلاق و عدالت و نیز تأکید بر نصوص بیانگر مقاصد و اهداف عالی شریعت اشاره کرد و گفت: باید بررسی کرد که تأکید بر این مباحث چه پرسش‌ها و چالش‌هایی ایجاد می‌کند و چرا پرداختن به آن‌ها اهمیت دارد.
این استاد حوزه علمیه با اشاره به دیدگاهی که اداره بخش عمده حوادث و مسائل را از طریق اصول عملیه کافی می‌داند، اظهار داشت: گاهی گفته می‌شود که می‌توان حدود ۹۵ درصد حوادث را با اصول عملیه اداره کرد؛ به این معنا که در موارد شک در تکلیف، شک در مکلف‌به یا دیگر صورت‌های شک، به اصولی همچون برائت، احتیاط و تخییر رجوع می‌شود.
وی با طرح این پرسش که آیا می‌توان همه مسائل نظام‌های سیاسی، اقتصادی و فرهنگی و نیز مسائل معاشرت و خانواده را با چنین رویکردی حل‌وفصل کرد، بر ضرورت بررسی دقیق‌تر این مباحث تأکید کرد.
آیت‌الله علیدوست در پایان ابراز امیدواری کرد که حاضران و دیگر افرادی که در آینده این سخنان را می‌شنوند، محورهای مطرح‌شده از سوی دو ارائه‌دهنده نشست را جدی بگیرند و زمینه پیگیری و انتشار آن‌ها در قالب‌های علمی مناسب را فراهم کنند.