اخلاق؛ روح حکمرانی و جوهره تمدن‌سازی
به گزارش خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا، این روزها خبرآغاز درس‌های اخلاق در حوزه‌های علمیه قم، نویدبخش حرکتی ریشه‌ای برای رشد علمی و معنوی جامعه است. اما نگاه عمیق به مقوله‌ی «اخلاق»، فراتر از درس و بحث‌های معمول، یک ضرورت راهبردی و تمدنی وسنگ‌بنای مشروعیت اعمال حاکمیت و روح حاکم بر حقوق عمومی است؛ به ویژه وقتی آن را در کنار مطالبات حکیمانه‌ی رهبر شهید انقلاب اسلامی مرورکنیم.
قرآن کریم، تزکیه و اخلاق را پیش‌شرط بنیادین تعلیم و رسالت انبیاء می‌داند؛ چنان‌که در سوره مبارکه جمعه می‌فرماید: «هو الّذی بعث فی الأمّیین رسولاً منهم یتلوا علیهم آیاته و یزکّیهم و یعلّمهم الکتاب والحکمة». این آیه شریفه به روشنی تبیین میکند که نظام معرفتی و حقوقی اسلام، بدون تزکیه نفس و اخلاق، تهی از روح و حقیقت خواهد بود. در اخلاق توحیدی، محرک حرکت انسان، «خداشناسی»، «معرفت به ولی خدا» و «اعتقاد به قیامت» است. انسان انقلابی و مجاهد فی‌سبیل‌الله، مقاومت و عدالت‌ورزی میکند چون مطلوب خداست. همین‌جاست که مرز میان اخلاق اصیل اسلامی و اخلاق‌های سکولار مشخص می‌شود.
تهذیب نفس و تربیت اخلاقی، پایه‌های اساسی تعالی علمی و معنوی در حوزه‌های علمیه برای نظام سازی هستند. در نظام‌سازی اسلامی، قدرت و قانون هدف نیستند، بلکه ابزار انسان سازی‌اند و حکومت دینی، کارخانه‌ی تولید تقوا و تزکیه جامعه است. از منظر حقوق عمومی اسلام، حاکم، مدیر و قاضی این نظام اگر از زیور اخلاق و تقوا تهی شود، حتی با وجود تشریفات حقوقی، مشروعیت تمدنی خود را از دست می‌دهد. اخلاق، ضمانت اجرای درونی و مهارکننده‌ی قدرت است.
رهبر شهید انقلاب همواره بر این امر تأکید داشته‌اند که طلاب و فضلا، باید به تزکیه نفس و آراستگی اخلاقی بپردازند. در پیام رهبر شهید حضرت آیت‌الله‌العظمی امام خامنه‌ای (رضوان الله علیه) به همایش بین‌المللی یکصدمین سالگشت بازتأسیس حوزه‌ی علمیه‌ی قم، آمده است: «تهذیب، ضرورت دیگری در کنار تعلیم است. تهذیب به معنی منزوی‌پروری نیست. بخش عمده‌ای از گستره‌ی فعّالیّت مجاهد فرهنگی، دعوت به تهذیب نفْس و اخلاق اسلامی است، و این بدون برخورداری دعوت‌کننده از آنچه بدان دعوت میکند، کاری بی‌اثر و بی‌برکت است. حوزه نیازمند تحرّکی بیش از گذشته در تأکید بر توصیه‌های اخلاقی است». (۱۴۰۴/۰۲/۱۷)
پرورش افراد مهذب منزوی در اسلام بی معنا است؛ فرد مهذب باید در جامعه و نظام اثرگذار باشد. امروز احیای درس‌های اخلاق و نشر رفتار اسلامی در جامعه تشنه‌ی امروزی، یعنی دمیدن روح تازه در كالبد نظام‌سازی و تمدن‌آفرینی اسلامی تا اخلاق به روح حکمرانی و مدیریت بازگردد.
متأسفانه گاهی اخلاق را به چند توصیف زیبا یا پندهای فردی محدود می‌کنند؛ در حالی که اخلاق اسلامی، همه‌ی دین است. نماز، روزه، اقتصاد، سیاست و حتی حکومت، همه ارکان اخلاق‌اند. اینکه قرآن کریم هدف حکومت اسلامی و مجاهدان فی‌سبیل‌الله را در سوره مبارکه حج (آیه ۴۱) برپایی نماز، پرداخت زکات، امر به معروف و نهی از منکر می‌داند، یعنی در نظام اسلامی، قانون و قدرت، ابزاری برای انسان‌سازی و تزکیه جامعه است؛ نه ابزاری برای تأمین منافع شخصی، حزبی یا قبیله‌ای. در حقوق عمومی اسلام نیز اخلاق، روح حکمرانی و تضمین‌کننده‌ی مشروعیت اعمال حاکمیت است.
اخلاق را نباید فقط در کتاب‌ها یا لابه‌لای سخنرانی‌ها جستجو کرد؛ اخلاق، جریان زنده در سیره و عمل است. مگر می‌شود از تربیت اسلامی حرف زد و نمونه‌های عینی آن را ندید؟ تربیت‌یافتگان مکتب اخلاقی و ولایی این نظام، شهدای بزرگ ومردانی چون شهید عزیز حاج قاسم سلیمانی و مجاهد کبیر سید حسن نصرالله هستند؛ کسانی که با عمل خالصانه و اخلاق انقلابی خود نشان دادند که جوانان و مدیران تراز اسلامی، با ایمانی عمیق‌تر و بصیرتی نافذتر، آماده‌ی حضور در میدان‌های بزرگ تمدنی‌اند. رؤسای کشور، قضات عدالت‌طلب، مدیران انقلابی و مجاهدان فرهنگی، پیش از هر چیز باید خود را در این کوره‌ی اخلاقی ساخته باشند.
احیای حقیقی درس‌های اخلاق در حوزه‌ها و تسری آن به ساختار حکمرانی، دمیدن روح تازه در کالبد نظام‌سازی اسلامی است؛ حرکتی که جامعه را برای طلوع تمدن نوین مهدوی (عج) آماده می‌سازد.
علی اصغر مجتهدزاده