زبان، سینما و آموزش؛ ابزارهای اثرگذار دیپلماسی فرهنگی کشورها

به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی اجتماعی خبرگزاری رسا، حجت‌الاسلام حسن یوسف‌زاده، استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع)، در تبیین ابعاد دیپلماسی فرهنگی و ابزارهای اثرگذاری کشورها اظهار داشت: دیپلماسی فرهنگی تنها به معرفی باورها و اعتقادات محدود نمی‌شود، بلکه زبان، سینما، سریال‌های تلویزیونی، نظام آموزشی و فعالیت‌های فرهنگی و مذهبی نیز در شکل‌گیری تصویر عمومی کشورها و گسترش نفوذ فرهنگی آنها نقش دارند.

وی با اشاره به ارتباط میان باورها، ارزش‌ها، هنجارها و رفتارهای اجتماعی افزود: برای شناخت فرهنگ باید رابطه میان این مفاهیم را بررسی کرد؛ زیرا باورها و اعتقادات در شکل‌گیری ارزش‌ها مؤثرند و ارزش‌ها نیز در تعیین بایدها و نبایدها و شکل‌گیری الگوهای رفتاری نقش دارند.

استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع) با بیان اینکه باورهای دینی می‌توانند در رفتار فردی و اجتماعی انسان عینیت پیدا کنند، خاطرنشان کرد: در تحلیل فرهنگ، صرف شناخت باورها کافی نیست، بلکه باید بررسی کرد این باورها چگونه در رفتار افراد و مناسبات اجتماعی نمود پیدا می‌کنند. این مسئله در دیپلماسی فرهنگی نیز اهمیت دارد؛ زیرا الگوهای رفتاری و شیوه تعامل نمایندگان یک کشور با جوامع دیگر، بخشی از تصویر فرهنگی آن کشور را شکل می‌دهد.

زبان و رسانه در گسترش نفوذ فرهنگی

حجت‌الاسلام یوسف‌زاده با اشاره به تجربه کشورهای مختلف در حوزه دیپلماسی فرهنگی تصریح کرد: زبان، رسانه، سینما و محصولات فرهنگی از جمله ابزارهایی هستند که کشورها برای معرفی فرهنگ خود و برقراری ارتباط با جوامع دیگر از آنها استفاده می‌کنند.

وی با اشاره به تجربه کشورهای چین، آلمان، فرانسه، انگلستان، اسپانیا و ترکیه در این زمینه بیان کرد: گسترش یک زبان در کشورهای دیگر می‌تواند تحت تأثیر عوامل مختلفی از جمله مناسبات سیاسی و اقتصادی، پیشینه تاریخی، گستره جغرافیایی مخاطبان و فعالیت‌های فرهنگی قرار گیرد؛ با این حال، گسترش زبان به‌تنهایی برای ایجاد جذابیت فرهنگی کافی نیست و تصویر عمومی یک کشور و کیفیت محصولات فرهنگی آن نیز اهمیت دارد.

سینما؛ ابزاری برای انتقال سبک زندگی

این استاد دانشگاه با اشاره به نقش سینما و سریال‌های تلویزیونی در دیپلماسی فرهنگی اظهار داشت: آثار نمایشی علاوه بر سرگرم‌کردن مخاطب، می‌توانند تصویری از سبک زندگی، روابط خانوادگی، زبان و مؤلفه‌های فرهنگی جامعه تولیدکننده ارائه دهند.

وی با بیان اینکه جذابیت آثار سینمایی به عوامل متعددی وابسته است، افزود: قدرت داستان‌پردازی، شخصیت‌پردازی، انسجام روایت و مهارت‌های فنی در موفقیت یک اثر نقش دارند. بنابراین، همه کاستی‌های سینمای ایران را نمی‌توان به محدودیت‌های فرهنگی نسبت داد، بلکه ضعف در فیلمنامه‌نویسی و روایت داستان نیز باید مورد توجه قرار گیرد.

حجت‌الاسلام یوسف‌زاده با اشاره به ضرورت بررسی تجربه کشورهای مختلف در تولید محصولات رسانه‌ای خاطرنشان کرد: کشورها از طریق تولید و انتشار فیلم‌ها و سریال‌ها می‌توانند با مخاطبان خارجی ارتباط برقرار کنند و زمینه آشنایی آنان را با فرهنگ خود فراهم آورند.

تجربه ترکیه در استفاده از سریال‌های تلویزیونی

وی با اشاره به گسترش مخاطبان سریال‌های ترکیه‌ای در برخی کشورهای منطقه، این محصولات را از ابزارهای قابل بررسی در دیپلماسی فرهنگی دانست و گفت: مخاطب در جریان تماشای یک مجموعه تلویزیونی، علاوه بر دنبال‌کردن داستان، با شیوه زندگی، روابط اجتماعی، زبان و برخی مؤلفه‌های فرهنگی جامعه تولیدکننده نیز آشنا می‌شود.

استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع) افزود: استقبال از محصولات رسانه‌ای یک کشور ممکن است زمینه علاقه‌مندی به یادگیری زبان آن کشور، شناخت بیشتر فرهنگ آن و حتی تمایل به سفر یا تحصیل در آن را فراهم کند.

وی با اشاره به ارتباط میان رسانه و آموزش زبان بیان کرد: هنگامی که مخاطبان به یک مجموعه تلویزیونی علاقه‌مند می‌شوند، ممکن است برای فهم بهتر محتوا و آشنایی با زبان اصلی آن انگیزه پیدا کنند. این فرایند می‌تواند زمینه فعالیت مؤسسات آموزش زبان و توسعه برنامه‌های فرهنگی را فراهم سازد.

آموزش و فعالیت‌های فرهنگی در خارج از مرزها

حجت‌الاسلام یوسف‌زاده با اشاره به دیگر ابزارهای دیپلماسی فرهنگی اظهار داشت: فعالیت‌های فرهنگی کشورها تنها به تولید و پخش محصولات رسانه‌ای محدود نمی‌شود، بلکه آموزش زبان، همکاری‌های دانشگاهی، خدمات دانشجویی و برنامه‌های فرهنگی و مذهبی نیز می‌توانند در گسترش روابط فرهنگی نقش داشته باشند.

وی با اشاره به تجربه ترکیه در برخی کشورهای خارجی افزود: تأسیس مراکز آموزش زبان، همکاری با دانشگاه‌ها، فراهم‌کردن امکانات اقامتی برای دانشجویان و اجرای برنامه‌های فرهنگی و مذهبی از جمله اقداماتی است که در بررسی الگوهای دیپلماسی فرهنگی باید مورد توجه قرار گیرد.

این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: ابزارهای مختلف دیپلماسی فرهنگی هنگامی می‌توانند اثرگذاری بیشتری داشته باشند که در ارتباط با یکدیگر عمل کنند و مجموعه‌ای هماهنگ از فعالیت‌های رسانه‌ای، آموزشی و فرهنگی را شکل دهند.

رسانه و شناخت نیازهای مخاطبان

وی با اشاره به نقش نیازهای مخاطبان در اثرگذاری رسانه‌ها تصریح کرد: افراد برای دستیابی به اطلاعات و همچنین سرگرمی به رسانه‌ها مراجعه می‌کنند؛ ازاین‌رو، رسانه‌ای که بتواند نیازهای اطلاعاتی و سرگرمی مخاطبان را بهتر پاسخ دهد، ظرفیت بیشتری برای جذب و حفظ آنان خواهد داشت.

حجت‌الاسلام یوسف‌زاده افزود: این مسئله در تحلیل محصولات سینمایی و تلویزیونی نیز اهمیت دارد؛ زیرا جذابیت یک اثر تنها به موضوع آن وابسته نیست، بلکه کیفیت روایت و توانایی برقراری ارتباط با مخاطب نیز در این زمینه مؤثر است.

قدرت نرم و تصویر بین‌المللی کشورها

استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع) در ادامه با اشاره به ارتباط میان قدرت نرم و تصویر بین‌المللی کشورها اظهار داشت: تصویری که یک کشور در ذهن مخاطبان خارجی ایجاد می‌کند، لزوماً با شاخص‌های مادی قدرت آن یکسان نیست و رویدادهای سیاسی و نظامی نیز می‌توانند بر برداشت افکار عمومی از توانایی‌های کشورها تأثیر بگذارند.

وی با اشاره به اهمیت فعالیت‌های فرهنگی در معرفی توانمندی‌های کشورها خاطرنشان کرد: برای ارزیابی دیپلماسی فرهنگی باید مجموعه‌ای از عوامل، از جمله کیفیت محصولات رسانه‌ای، میزان استقبال مخاطبان، فعالیت‌های آموزشی و نحوه تعامل فرهنگی با جوامع دیگر را در نظر گرفت.

حجت‌الاسلام یوسف‌زاده در پایان، بررسی تجربه کشورهای مختلف در حوزه زبان، سینما، آموزش و فعالیت‌های فرهنگی را زمینه‌ای برای شناخت ظرفیت‌ها و ضعف‌های دیپلماسی فرهنگی دانست و بر اهمیت توجه هم‌زمان به محتوای فرهنگی، نیازهای مخاطبان و ابزارهای انتقال پیام تأکید کرد.