استقلال روحانیت شیعه در برابر قدرت طاغوت
به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، آیت‌الله سیدرضی شیرازی در خاطره‌ای از سفر به بیت‌المقدس در دوران پهلوی، استقلال مالی حوزه شیعه را عامل نفوذ اجتماعی و بی‌نیازی روحانیت از حکومت دانست.
آیت‌الله سیدرضی شیرازی در این خاطره، از حضور خود در کنگره ملی اسلامی بیت‌المقدس سخن می‌گوید؛ کنگره‌ای که در سال‌های پیش از استقلال الجزایر و با هدف جلب حمایت ملت‌های اسلامی از مبارزات مردم این کشور برگزار می‌شد. وی در آن زمان به همراه دو نفر دیگر، به نمایندگی از آیت‌الله بروجردی در این کنگره حضور یافت.
از بیت‌المقدس تا دیدار با نمایندگان کشورهای اسلامی
راوی با اشاره به فضای سیاسی آن دوره و وضعیت بیت‌المقدس، می‌گوید این شهر با سیم خاردار به دو بخش تقسیم شده بود و مسجد در بخش تحت کنترل مسلمانان قرار داشت. هیئت ایرانی حدود ۱۰ روز در بیت‌المقدس اقامت کرد و پس از آن، مدتی را نیز در بیروت گذراند و سپس به ایران بازگشت.
یکی از بخش‌های مهم این سفر، گفت‌وگوی آیت‌الله شیرازی با نماینده تونس در مراسم پایانی کنگره بود. نماینده تونس درباره مذهب مردم ایران پرسید و راوی در پاسخ، از گستردگی پیروان مذهب جعفری در ایران سخن گفت. این گفت‌وگو به بحث درباره جایگاه روحانیت در ایران و نسبت آن با ساختار سیاسی حکومت پهلوی کشیده شد.
روحانیت شیعه اجیر دربار نیست!
آیت‌الله شیرازی در توضیح تفاوت جایگاه روحانیت شیعه با برخی ساختارهای دینی در کشورهای دیگر، به استقلال اقتصادی حوزه اشاره کرد و گفت: «روحانیت شیعه استقلال اقتصادی دارد؛ روحانیت شیعه دستش به دولت دراز نیست، مزدور نیست، اجیر دولت نیست.»
وی در ادامه، برای روشن‌تر شدن این موضوع، به جایگاه آیت‌الله بروجردی در ایران آن روز اشاره کرد و به نماینده تونس گفت: «کلمه آیت‌الله بروجردی نافذتر از کلمه شاه ایران است.» این بخش از خاطره، علاوه بر ترسیم فضای سیاسی دوران پهلوی، نشان‌دهنده جایگاه اجتماعی و نفوذ مرجعیت شیعه در آن دوره است؛ جایگاهی که راوی، استقلال روحانیت از دستگاه حکومت را از عوامل اصلی آن می‌داند.
خمس؛ پشتوانه استقلال اقتصادی حوزه‌های علمیه
آیت‌الله شیرازی سپس سازوکار تأمین مالی حوزه‌های علمیه را برای نماینده تونس تشریح کرد و با اشاره به پرداخت خمس از سوی صاحبان مشاغل و فعالان اقتصادی، توضیح داد که این وجوه پس از محاسبه درآمد سالانه، در اختیار مرجعیت قرار می‌گرفت و آیت‌الله بروجردی آن را میان علما و طلاب در شهرها و مناطق مختلف ایران توزیع می‌کرد.
وی تأکید می‌کند که این منابع برای تأمین نیازهای حوزه و عالمان دینی به کار گرفته می‌شد و قرار نبود صرف برخورداری شخصی مرجعیت شود. راوی با استناد به این سازوکار، استقلال مالی را زمینه‌ساز استقلال موضع‌گیری روحانیت می‌داند و در همین زمینه، سخنی از غزالی درباره رابطه عالمان و حاکمان نقل می‌کند: «الأمراء بباب العلماء»؛ یعنی عالمان نباید به درگاه حاکمان بروند، بلکه این حاکمان‌اند که باید به عالمان مراجعه کنند.
استقلال حوزه؛ ضرورتی برای حفظ موضع مستقل در برابر حکومت
این خاطره همچنین از دیدار هیئت ایرانی با آیت‌الله بروجردی پس از بازگشت از سفر حکایت دارد. راوی در پاسخ به پرسش ایشان درباره دستاورد سفر، گفته بود که مهم‌ترین نتیجه آن، آشنایی و معرفی روحانیت شیعه به نمایندگان دیگر ملت‌های اسلامی بوده است. آیت‌الله بروجردی پس از شنیدن گزارش، از او خواسته بود در صورت آمادگی، به نمایندگی از ایشان به خارج از کشور سفر کند.
تأکید بر استقلال حوزه‌های علمیه از حکومت، از جمله توصیه‌های رهبر شهید انقلاب نیز بوده است. این استقلال صرفاً به معنای تأمین منابع مالی خارج از ساختار دولتی نیست، بلکه با حفظ هویت علمی و اجتماعی حوزه، امکان موضع‌گیری مستقل در برابر قدرت سیاسی و ایفای نقش نظارتی و هدایت‌گر آن در جامعه ارتباط دارد.
خاطره آیت‌الله سیدرضی شیرازی از گفت‌وگو با نماینده تونس در بیت‌المقدس، نمونه‌ای تاریخی از پیوند میان استقلال اقتصادی و نفوذ اجتماعی روحانیت شیعه را به تصویر می‌کشد؛ تجربه‌ای که در آن، اتکای حوزه به وجوهات شرعی، نه‌تنها پشتوانه اداره نهاد روحانیت، بلکه عاملی برای حفظ استقلال آن در برابر حکومت وقت به شمار می‌رفت.