خون‌خواهی شهدا به مجازات قاتلان محدود نمی‌شود/ باید ساختار سلطه را ناکارآمد کرد
به گزارش خبرنگار گروه سیره امامین انقلاب خبرگزاری رسا، آیت‌الله محمود رجبی، عضو هیئت‌رئیسه و نماینده مردم تهران در مجلس خبرگان رهبری، در چهارمین پیش‌همایش هشتمین دوره کتاب سال حکومت اسلامی که با موضوع «واکاوی فقهی تحقق قصاص در جنگ‌های نامتقارن فناورانه» در دانشگاه امام باقر(علیه‌السلام) برگزار شد، به تبیین ابعاد فقهی، کلامی و تمدنی مسئله خون‌خواهی پرداخت.
عضو هیئت‌رئیسه مجلس خبرگان رهبری با تأکید بر اینکه خون‌خواهی در حوادثی که در سطح ساختاری و تمدنی رخ می‌دهد، باید با نگاهی فراتر از اشخاص بررسی شود، تصریح کرد: اگر از منظر تمدنی به مسئله نگاه کنیم، با تقابل دو ساختار کلان مواجه هستیم؛ ساختار تمدن حق در برابر ساختار سلطه و استکبار که در پی جلوگیری از تحقق تمدن اسلامی است.
وی با طرح این پرسش که آیا خون‌خواهی در مکتب سیاسی اسلام و مکتب عاشورا صرفاً به هلاکت قاتلان محدود می‌شود یا تا مقابله با ساختار باطل امتداد می‌یابد، گفت: در شرایطی که دشمن از ساختارهای پیچیده سیاسی، امنیتی و فناورانه برخوردار است، حتی از بین بردن عوامل مستقیم یک جنایت نیز لزوماً به معنای پایان یافتن تهدید نیست؛ زیرا ساختار سلطه می‌تواند با جایگزین کردن افراد و بهره‌گیری از سازوکارهای دیگر، همان اهداف خود را دنبال کند.
آیت‌الله رجبی ادامه داد: بنابراین، اگر خون‌خواهی را صرفاً به مجازات چند فرد محدود کنیم، دچار تقلیل‌گرایی شده‌ایم. غایت برتر خون‌خواهی، مقابله با ساختار باطل و از بین بردن زمینه‌های استمرار سلطه است.
پیوند خون‌خواهی با فلسفه دفاعی اسلام و مکتب عاشورا
وی با اشاره به آیه شریفه «وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّىٰ لَا تَکُونَ فِتْنَةٌ وَیَکُونَ الدِّینُ لِلَّهِ» اظهار داشت: باید مسئله خون‌خواهی را در چارچوب فلسفه جنگ دفاعی اسلام و مقابله با فتنه و سلطه بررسی کرد. تأکید امام راحل(ره) بر راهبرد «جنگ، جنگ تا رفع فتنه در جهان» نیز مبتنی بر همین مبنای قرآنی بود.
عضو هیئت‌رئیسه مجلس خبرگان رهبری با اشاره به نهضت عاشورا خاطرنشان کرد: در واقعه کربلا، مختار به خون‌خواهی قیام کرد و قاتلان حضرت سیدالشهدا(علیه‌السلام) را به مجازات رساند؛ اما حرکت اهل‌بیت(علیهم‌السلام) پس از این اقدام متوقف نشد. آنان مسیر احیای دین، مقابله با ظلم و تداوم آرمان عاشورا را دنبال کردند.
وی افزود: حضرت اباعبدالله الحسین(علیه‌السلام) برای اعتلای کلمةالله و مقابله با سلطه باطل به میدان آمدند؛ ازاین‌رو، خون‌خواهی در مکتب عاشورا را نمی‌توان صرفاً به مجازات قاتلان محدود کرد. این مسیر با تحقق آرمان حاکمیت حق و حکومت جهانی حضرت ولی‌عصر(عجل‌الله تعالی فرجه الشریف) پیوند دارد.
جنگ‌های نامتقارن؛ فراتر از مجازات عوامل مستقیم جنایت
آیت‌الله رجبی با اشاره به پیچیدگی جنگ‌های نامتقارن فناورانه بیان کرد: امروز دشمن از ابزارهایی مانند هوش مصنوعی، تسلیحات پیشرفته، عملیات سایبری، پایگاه‌های داده فرامرزی و پهپادها استفاده می‌کند و در چنین شرایطی، ترور رهبران و فرماندهان بخشی از یک ساختار پیچیده و چندلایه است.
وی افزود: عوامل دخیل در این جنایت‌ها صرفاً چند فرد نیستند، بلکه بخشی از یک ماشین و ساختار گسترده محسوب می‌شوند. بنابراین، اگر خون‌خواهی را به شناسایی و مجازات چند عامل اجرایی یا افسر میانی محدود کنیم، از ابعاد اصلی مسئله غفلت کرده‌ایم.
عضو هیئت‌رئیسه مجلس خبرگان رهبری تصریح کرد: خون‌خواهی در نگاه تمدنی، یک فرایند مستمر و چندلایه است که باید به ناکارآمدی ساختار باطل و ماشین سلطه منتهی شود. از این منظر، مقابله با پایه‌های ساختاری، فناورانه، امنیتی و سیاسی نظام سلطه، از جمله ابعاد مهم این رویکرد به شمار می‌رود.
ناکارآمدسازی راهبرد دشمن؛ مصداق برتر ضربه متقابل
وی در تبیین دومین محور سخنان خود، با اشاره به آیه شریفه «قَاتِلُوهُمْ یُعَذِّبْهُمُ اللَّهُ بِأَیْدِیکُمْ وَیُخْزِهِمْ وَیَنْصُرْکُمْ عَلَیْهِمْ وَیَشْفِ صُدُورَ قَوْمٍ مُؤْمِنِینَ» اظهار داشت: در این آیه چند مفهوم اساسی شامل مقابله با دشمن به دست مؤمنان، خوار شدن دشمن، نصرت الهی و شفای صدور مؤمنین مطرح شده است.
آیت‌الله رجبی با تأکید بر اهمیت تعبیر «وَیَشْفِ صُدُورَ قَوْمٍ مُؤْمِنِینَ» گفت: قرآن کریم در اینجا از آرامش و التیام قلوب جامعه مؤمنان سخن می‌گوید، نه صرفاً آرامش خانواده مقتول یا اولیای دم. ازاین‌رو، باید پرسید آیا در شرایطی که ساختار سلطه و قدرت دشمن همچنان باقی است و امکان تکرار جنایت وجود دارد، صرف مجازات عوامل مستقیم می‌تواند این آرامش را محقق کند؟
وی با بیان اینکه در جنگ‌های نامتقارن، راهبرد دشمن بر مرعوب‌سازی و ایجاد خطای محاسباتی استوار است، افزود: دشمن می‌کوشد با هدف قرار دادن رهبران و فرماندهان، زنجیره فرماندهی و اراده نیروهای حاضر در میدان را مختل کند و از این طریق به اهدافی مانند تسلیم حاکمیت، عقب‌نشینی از عمق راهبردی و تغییر هندسه سیاسی منطقه دست یابد.
عضو هیئت‌رئیسه مجلس خبرگان رهبری خاطرنشان کرد: بنابراین، ضربه متقابل باید متناسب با توانمندی‌ها و اهداف دشمن باشد و دستگاه محاسباتی او را با اختلال مواجه کند تا نتواند راهبردهای خود را به نتیجه برساند.
استقامت میدانی و ارتقای فناوری؛ دو محور ناکارآمدسازی دشمن
آیت‌الله رجبی با اشاره به دو مجرای اصلی ناکارآمدسازی راهبرد کلان دشمن گفت: استقامت میدانی و ارتقای جهشی فناوری مقاومت، دو محور به‌هم‌پیوسته در این زمینه هستند.
وی با اشاره به ظرفیت تاب‌آوری جامعه اظهار داشت: یکی از نعمت‌های بزرگ الهی، استقامت مردم در برابر فشارها و تهدیدهای دشمن است. هنگامی که دشمن پس از حملات سنگین، عملیات‌های تروریستی و اقدامات سایبری مشاهده می‌کند که ساختار سازمانی جامعه و جبهه مقاومت از هم نپاشیده و مردم همچنان در صحنه حضور دارند، در محاسبات خود با اختلال مواجه می‌شود.
عضو هیئت‌رئیسه مجلس خبرگان رهبری، محور دوم را ارتقای فناوری و توانمندی‌های بومی دانست و تأکید کرد: باید ظرفیت‌های علمی، سایبری، پدافندی و فناورانه کشور ارتقا یابد و شکاف فناورانه با دشمن کاهش پیدا کند. یکی از راه‌های مقابله با ترورهای فناورانه، افزایش توان علمی و فناورانه و تقویت زیرساخت‌های بومی است.
تبدیل شهادت رهبران به پیشران قدرت‌افزایی ساختاری
وی در ادامه، سومین محور بحث را تبیین تکلیف شرعی امت و حاکمیت در تبدیل شهادت رهبران به پیشران قدرت‌افزایی ساختاری دانست و گفت: پس از شهادت رهبران، مسئولیت حاکمیت صرفاً به برگزاری مراسم، عزاداری یا پاسخ نظامی محدود نمی‌شود؛ بلکه تکلیف اصلی، تبدیل این شهادت‌ها به عاملی برای تقویت ساختار و افزایش مستمر قدرت جامعه اسلامی است.
آیت‌الله رجبی با استناد به قاعده فقهی نفی سبیل و آیه شریفه «وَلَنْ یَجْعَلَ اللَّهُ لِلْکَافِرِینَ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ سَبِیلًا» اظهار داشت: بر اساس این قاعده، سلطه کفار بر مسلمانان در عرصه‌های نظامی، اقتصادی، سیاسی، اطلاعاتی و امنیتی با مبانی فقه اسلامی سازگار نیست و جلوگیری از شکل‌گیری و تثبیت چنین سلطه‌ای از مسئولیت‌های مهم حاکمیت اسلامی است.
وی افزود: ترور رهبران مقاومت با استفاده از ابزارهای فناورانه، در چارچوب تلاش دشمن برای ایجاد و تثبیت سلطه قابل تحلیل است؛ بنابراین، حاکمیت باید با تقویت ظرفیت‌های ساختاری و نهادی، امکان تحقق اهداف دشمن را از بین ببرد.
پویاسازی نهاد علم و ارتقای فناوری
عضو هیئت‌رئیسه مجلس خبرگان رهبری، نخستین رکن قدرت‌افزایی ساختاری را پویاسازی نهاد علم و ارتقای فناوری دانست و تصریح کرد: در شرایط جنگ نامتقارن، فناوری یکی از مؤلفه‌های اصلی قدرت است و حاکمیت از باب مقدمه واجب باید ارتقای توان علمی و فناورانه را جدی بگیرد.
وی تأکید کرد: ظرفیت‌های علمی، سایبری، پدافندی و تسلیحاتی باید ارتقا یابند و شکاف فناورانه با دشمن کاهش پیدا کند. همچنین باید از ظرفیت نخبگان و فناوری‌های نوین برای تقویت توانمندی‌های بومی استفاده شود.
نظام‌سازی و تربیت نیروهای جایگزین
آیت‌الله رجبی، دومین رکن را نظام‌سازی، زایش مستمر قدرت و جلوگیری از قائم‌به‌شخص شدن ساختارها عنوان کرد و گفت: دشمن تصور می‌کند با حذف فیزیکی شخصیت‌های اصلی می‌تواند کل ساختار را از بین ببرد؛ اما اگر نظام‌سازی به‌درستی انجام شده باشد و سازوکارهای نهادی و قانونی فعال باشند، فقدان یک شخصیت به معنای فروپاشی نظام نخواهد بود.
وی با اشاره به سازوکار قانونی انتخاب رهبر در جمهوری اسلامی و مسئولیت مجلس خبرگان رهبری در این زمینه افزود: باید ظرفیت خودترمیمی ساختار ولایی و نظام اسلامی تقویت شود تا در صورت فقدان یک شخصیت، افراد و نیروهای توانمند دیگری بتوانند مسئولیت‌ها را بر عهده بگیرند.
عضو هیئت‌رئیسه مجلس خبرگان رهبری ادامه داد: حاکمیت باید کادرسازی و شبکه‌سازی غیرمتمرکز را تقویت کند و با تربیت نیروهای کارآمد، زمینه استمرار مدیریت و مسئولیت‌پذیری را فراهم آورد. اگر با شهادت یک فرمانده یا چند فرمانده، نیروهای جایگزین توانمند و آماده حضور داشته باشند، نه‌تنها خلأ مدیریتی ایجاد نمی‌شود، بلکه ظرفیت اداره امور نیز افزایش پیدا می‌کند.
وی خاطرنشان کرد: تکثیر الگوهای مدیریتی و تربیت نیروهای توانمند، دشمن را با بن‌بست راهبردی مواجه می‌کند؛ زیرا مشاهده خواهد کرد که حذف افراد مؤثر، به کاهش ظرفیت مقاومت منجر نمی‌شود.
دیپلماسی مقاومت و حضور فعال در جنگ روایت‌ها
آیت‌الله رجبی، سومین رکن را فعال‌سازی دیپلماسی مقاومت و حضور مؤثر در جنگ روایت‌ها برشمرد و اظهار داشت: جنگ شناختی از مدت‌ها قبل آغاز شده و پس از شهادت رهبران و فرماندهان، دشمن تلاش می‌کند با روایت‌سازی و بهره‌برداری از خلأهای احتمالی، افکار عمومی را تحت تأثیر قرار دهد.
وی افزود: در چنین شرایطی، دیپلماسی مقاومت و افشای چهره جنایتکارانه دشمن، بخش جدایی‌ناپذیر از راهبرد خون‌خواهی است. باید با استفاده از ظرفیت قدرت نرم، افکار عمومی جهان اسلام و جامعه جهانی را نسبت به پیامدهای ساختار سلطه آگاه کرد و مشروعیت سیاسی و بین‌المللی آن را به چالش کشید.
عضو هیئت‌رئیسه مجلس خبرگان رهبری تأکید کرد: حاکمیت باید نشان دهد که ساختار استکباری، علاوه بر نقض حقوق ملت‌ها، تهدیدی علیه حیات و امنیت بشریت است. فعال‌سازی دیپلماسی مقاومت و جنگ روایت‌ها می‌تواند زمینه تضعیف مشروعیت و قدرت نظام سلطه را فراهم کند.
خون شهید باید به موتور محرک پیشرفت تبدیل شود
آیت‌الله رجبی در جمع‌بندی سخنان خود با اشاره به سه عرصه علم و فناوری، نظام‌سازی و دیپلماسی مقاومت گفت: حیات طیبه‌ای که شهدا برای آن جان خود را فدا کردند، باید در همه این عرصه‌ها ظهور عینی پیدا کند.
وی تصریح کرد: اگر خون شهید به‌جای تزریق یأس و انفعال، به موتور محرک تحقیق و توسعه، شجاعت، ابتکار عمل و تحرک نخبگان و جوانان تبدیل شود، دستگاه محاسباتی دشمن با شکست مواجه خواهد شد.
عضو هیئت‌رئیسه مجلس خبرگان رهبری خاطرنشان کرد: دشمن باید دریابد که عملیات ترور، به‌جای تأمین امنیت برای جبهه سلطه، به افزایش ظرفیت و توانمندی جبهه مقاومت منجر می‌شود و سطح تهدیدها و هزینه‌های راهبردی او را افزایش می‌دهد.
وی در پایان تأکید کرد: خون‌خواهی در نگاه تمدنی، مطالبه‌ای محدود و مقطعی نیست، بلکه باید به عاملی برای قدرت‌افزایی مستمر جبهه حق، تقویت ساختارهای مقاومت و حرکت در مسیر تحقق آرمان‌های الهی تبدیل شود.