علامه سید جعفر مرتضی عاملی تاریخ اسلام را با رویکرد اجتهادی بازخوانی کرد

به گزارش خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا، آیت الله رمضانی دبیرکل مجمع جهانی اهل‌بیت(ع) در مراسم بزرگداشت علامه سید جعفر مرتضی عاملی، با اشاره به جایگاه علمی و پژوهشی این عالم فقید، اظهار کرد: علامه سید جعفر مرتضی عاملی از برجسته‌ترین و دقیق‌ترین چهره‌های معاصر در بازسازی نقادانه تاریخ و سیره اهل‌بیت(ع) بود که با برخورداری از روش و مبانی مشخص علمی، نقش جریان‌سازی در حوزه تاریخ‌نگاری اسلامی ایفا کرد.

وی با تأکید بر ضرورت توجه به اعتبار منابع در پژوهش‌های تاریخی افزود: در حوزه تاریخ باید نقل‌ها مستند و معتبر باشند، تحلیل‌ها بر اساس داده‌های قابل اعتماد صورت بگیرند و قواعد به‌دست‌آمده نیز با شرایط زمان قابل تطبیق باشند؛ چراکه مطالعه سطحی منابع تاریخی و عبور بدون تأمل از گزارش‌ها می‌تواند به برداشت‌های نادرست از حوادث و شخصیت‌های تاریخی منجر شود.

آیت‌الله رمضانی با اشاره به ویژگی‌های علمی علامه عاملی در حوزه تاریخ‌نگاری تصریح کرد: تبحر حدیثی، تسلط بر میراث روایی شیعه و اهل سنت، تلاش گسترده برای نقد منابع و پالایش تاریخ اهل‌بیت(ع) از نقل‌های بی‌سند، اشتباه و افسانه‌های رایج، از برجستگی‌های روش علمی ایشان بود.

وی رویکرد اجتهادی در تحقیق تاریخی، بهره‌گیری از تاریخ برای دفاع از مبانی کلامی شیعه، تتبع گسترده، ارزیابی جامع گزارش‌ها بر اساس مبانی اهل‌بیت(ع) و ریشه‌یابی هوشمندانه حوادث را از دیگر ویژگی‌های پژوهشی علامه سید جعفر مرتضی عاملی برشمرد و گفت: ایشان در تاریخ‌نگاری دارای مسلک، روش و مبنا بود و برخلاف برخی مطالعات سطحی، هیچ گزارشی را بدون بررسی و ارزیابی علمی نمی‌پذیرفت.

آیت‌الله رمضانی با بیان اینکه علامه عاملی در بررسی گزارش‌های تاریخی، اعتبار منبع و سند را بر شهرت و رواج روایت مقدم می‌دانست، خاطرنشان کرد: ایشان علاوه بر بررسی اسناد، تحلیل درون‌متنی روایات و مقایسه نقل‌های مختلف را نیز مورد توجه قرار می‌داد و از مجموعه داده‌های تاریخی برای شناسایی نشانه‌های جعل و تحریف بهره می‌گرفت.

وی با اشاره به تأثیر جریان‌های سیاسی و حاکمیتی بر شکل‌گیری برخی گزارش‌های تاریخی اظهار کرد: بخش قابل توجهی از تاریخ صدر اسلام و دوره‌های اموی و عباسی تحت تأثیر دستگاه‌های تبلیغاتی قدرت‌های حاکم قرار داشته است؛ ازاین‌رو باید بررسی کرد که هر نقل تاریخی از چه منبعی سرچشمه گرفته و با چه انگیزه‌ای شکل یافته است. علامه عاملی در مطالعات خود این زمینه‌ها را مورد توجه قرار می‌داد و نسبت به انگیزه‌های سیاسی و تبلیغاتی در نقل و تدوین تاریخ حساس بود.

دبیرکل مجمع جهانی اهل‌بیت(ع) دفاع از اهل‌بیت(ع) را از دیگر ابعاد برجسته فعالیت علمی علامه عاملی دانست و افزود: دفاع از جایگاه اهل‌بیت(ع) باید با روش اجتهادی و استناد به منابع معتبر صورت بگیرد. استفاده از روایت‌های ضعیف و مجهول نه‌تنها به دفاع از شئون و جایگاه معصومان(ع) کمک نمی‌کند، بلکه می‌تواند دستاویزی برای مخالفان فراهم کند و زمینه شکل‌گیری برداشت‌های نادرست و تحریف‌آمیز از شخصیت پیامبر اکرم(ص) و اهل‌بیت(ع) را به وجود آورد.

آیت‌الله رمضانی با تأکید بر ضرورت توجه به جامعیت شخصیت اهل‌بیت(ع) ادامه داد: در مواجهه با سیره معصومان(ع) باید از نگاه‌های افراطی و تفریطی پرهیز کرد و با توجه به مبانی اعتقادی، جایگاه عصمت و علم اهل‌بیت(ع)، تصویری دقیق و مستند از شخصیت و سیره آنان ارائه داد.

وی همچنین تفکیک پژوهش علمی تاریخ از حوزه خطابه، روضه و تبلیغ عمومی را ضروری دانست و گفت: بررسی‌های تاریخی باید با روش‌های عمیق و اجتهادی انجام شود و نباید از هر گزارش تاریخی بدون ارزیابی علمی در منبر و عرصه تبلیغ استفاده کرد؛ چراکه برخی نقل‌های نادرست و برگرفته از اسرائیلیات می‌توانند به برداشت‌های اشتباه درباره سیره و جایگاه پیامبر اکرم(ص) منجر شوند.

آیت‌الله رمضانی در پایان با اشاره به آثار علمی علامه سید جعفر مرتضی عاملی، بر ضرورت بهره‌گیری از این میراث پژوهشی در مراکز آموزشی و دانشگاهی تأکید کرد و آثار وی را الگویی ارزشمند برای پژوهشگران و علاقه‌مندان تاریخ اسلام دانست.