گزارشی از سفر معاون پژوهش حوزه به آذربایجان شرقی؛
از ضرورت تحول در رسالت علمی و اجتماعی حوزه تا بازنگری در نظام آموزش و پژوهش
یازدهمین دوره جشنواره علامه حلی در آذربایجان شرقی با تأکید بر تحول در پژوهش‌های حوزوی، تربیت طلاب مسئله‌شناس، تقویت ارتباط نخبگان با بدنه حاکمیت و حمایت از استعدادهای علمی برگزار شد.
به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، یازدهمین دوره جشنواره علامه حلی در آذربایجان شرقی، با تأکید بر ضرورت تحول در نظام پژوهشی حوزه‌های علمیه، تربیت طلاب پاسخگو به نیازهای جامعه، تقویت ارتباط نخبگان حوزوی با بدنه حاکمیت و بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی و تخصصی آنان برگزار شد؛ رویدادی که در جریان آن، مسئولان پژوهشی حوزه و نمایندگان حوزوی استان، ضمن تبیین رسالت‌های علمی و اجتماعی حوزه‌های علمیه، به بررسی چالش‌ها و مطالبات پژوهشگران و استعدادهای برتر پرداختند.
در این مجموعه نشست‌ها، بر ضرورت عبور از پژوهش‌های صرفاً موضوع‌محور و نظری، تقویت پیوند آموزش و پژوهش، استفاده از ابزارهای نوین تحقیقاتی، به‌ویژه هوش مصنوعی، و حرکت به سمت تولید راهکارهای عملی برای مسائل فرهنگی، اجتماعی و حکمرانی تأکید شد. همچنین اسامی برگزیدگان یازدهمین دوره جشنواره علامه حلی استان آذربایجان شرقی در دو بخش اساتید و طلاب اعلام شد.
ضرورت تحول در رسالت علمی و اجتماعی حوزه‌های علمیه
حجت‌الاسلام والمسلمین احمد مطهری اصل، نماینده ولی فقیه در استان آذربایجان شرقی، در آیین اختتامیه جشنواره علامه حلی، با تأکید بر لزوم بازنگری در کارکردهای آموزشی و تربیتی حوزه‌های علمیه، رسالت این نهاد را فراتر از تربیت نیروهایی برای فعالیت‌های مقدماتی تبلیغی دانست و بر ضرورت پرورش مدیران و کارشناسان توانمند برای حل مسائل جامعه تأکید کرد.
وی با اشاره به برخورداری حوزه علمیه آذربایجان شرقی از زیرساخت‌های مناسب، اظهار داشت: مسئله اساسی، سنجش میزان بهره‌وری علمی و عملی این امکانات است و طلاب باید در کنار فراگیری علوم حوزوی، مهارت‌های لازم برای اداره جامعه، مدیریت مساجد و تعامل مؤثر با نسل جوان را کسب کنند.
نماینده ولی فقیه در آذربایجان شرقی با بیان اینکه مرثیه‌سرایی و آگاهی از احکام شرعی از اجزای هویت حوزوی به شمار می‌رود، تصریح کرد: نباید رسالت حوزه‌های علمیه به این عرصه‌ها محدود شود؛ بلکه حوزویان باید برای پاسداری از مبانی دینی، پاسخگویی به نیازهای جامعه و ایفای نقش در عرصه‌های فرهنگی و مدیریتی، در تراز دانشمندان و کارشناسان توانمند تربیت شوند.
حجت‌الاسلام والمسلمین مطهری اصل همچنین با اشاره به چالش‌های فرهنگی و اجتماعی، از جمله بحران‌های هویتی، حاشیه‌نشینی، افزایش طلاق و تغییرات رفتاری در حوزه زیست عفیفانه، بر ضرورت ورود پیش‌دستانه حوزه‌های علمیه به این مسائل تأکید کرد و بهره‌گیری از ابزارهای شناختی، جامعه‌شناختی و رسانه‌ای نوین را ضروری دانست.
وی خاطرنشان کرد: حوزه‌های علمیه خواهران و برادران باید با شناخت تحولات اجتماعی و فهم زبان ارتباطی نسل جدید، در مسیر چاره‌اندیشی برای مسائل جامعه حرکت کنند و نخبگان حوزوی نیز با تقویت توانمندی‌های راهبردی و بین‌رشته‌ای، آمادگی حضور در عرصه‌های مشورتی، فکری و مدیریتی دستگاه‌های مختلف را به دست آورند.
پژوهش حوزوی؛ از تولید دانش تا حل مسائل جامعه
حجت‌الاسلام والمسلمین فرهاد عباسی، معاون پژوهش حوزه‌های علمیه کشور، در آیین اختتامیه جشنواره علامه حلی و نشست‌های هم‌اندیشی با اساتید و نخبگان حوزوی استان، علم را یکی از مؤلفه‌های بنیادین قدرت و اقتدار جوامع دانست و با استناد به روایت امیرالمؤمنین(ع) مبنی بر «العلم سلطان»، بر ضرورت حرکت حوزه‌های علمیه به سمت تولید علم و پاسخگویی به مسائل روز تأکید کرد.
وی با بیان اینکه دانش حقیقی صرفاً به تکرار داده‌ها و انباشت محفوظات محدود نمی‌شود، اظهار داشت: علم جریانی زنده و سازنده آینده است که از حرکت اندیشه برای کشف مجهولات شکل می‌گیرد و در شرایط کنونی، علوم انسانی و اسلامی باید نقش مؤثری در هدایت و کارآمدسازی ظرفیت‌های جامعه ایفا کنند.
معاون پژوهش حوزه‌های علمیه با اشاره به گستردگی ابعاد دین در عرصه‌های فردی و اجتماعی، بر ضرورت مواجهه حوزه با پرسش‌های نوپدید تأکید کرد و گفت: فقاهت اجتماعی و اندیشه حوزوی باید با بهره‌گیری از قاعده «رد فروع بر اصول»، پاسخ‌های متقن و کاربردی برای چالش‌هایی همچون بانکداری اسلامی، بیمه، اقتصاد، مسائل زیستی و علوم شناختی ارائه دهد.
حجت‌الاسلام والمسلمین عباسی با تأکید بر ضرورت عبور پژوهش‌های حوزوی از موضوع‌محوری و مسئله‌محوری به سمت حل مسئله، خاطرنشان کرد: حل مسئله به معنای پیوند عمیق اصول اجتهادی و سنتی با نیازهای انضمامی جامعه، ارائه راهکارهای عملیاتی و تبدیل یافته‌های علمی به الگوهای کاربردی است.
وی همچنین بهره‌گیری از ابزارها و روش‌های نوین تحقیقاتی، از جمله فناوری هوش مصنوعی را ضرورتی اجتناب‌ناپذیر دانست و بر پرهیز از ایستایی در قالب‌های سنتی پژوهش تأکید کرد.
معاون پژوهش حوزه‌های علمیه با اشاره به اهمیت پیوند مراکز رشد و پارک‌های علم و فناوری با چرخه تولید علم، بیان کرد: در صورت نبود ارتباط مؤثر میان این مراکز و اندیشکده‌ها و پژوهشکده‌ها، خروجی فعالیت‌های علمی در حد انباشت کتابخانه‌ای باقی خواهد ماند.
تربیت طلاب پاسخگو و بازنگری در نظام آموزش و پژوهش
حجت‌الاسلام والمسلمین عباسی در نشست هم‌اندیشی اساتید حوزه علمیه آذربایجان شرقی نیز تربیت نیروهای توانمند، آگاه و مسئله‌شناس را از مهم‌ترین رسالت‌های امروز حوزه‌های علمیه برشمرد و با انتقاد از گسست میان علم حوزوی و نیازهای جامعه، بر ضرورت تربیت افرادی تأکید کرد که بتوانند پاسخ‌های علمی و عملی به مسائل روز ارائه دهند.
وی با اشاره به مراحل مختلف تولید علم، از فراگیری و توزیع دانش تا تولید علم بنیادین، توصیفی و تاریخی، اظهار داشت: امروز حوزه‌های علمیه باید از مرحله تولید دانش فراتر رفته و به عرصه حل مسائل و چالش‌های اجتماعی وارد شوند.
معاون پژوهش حوزه‌های علمیه با اشاره به تلاش‌های انجام‌شده برای تحقق آموزش پژوهش‌محور در سال‌های گذشته، این رویکرد را نیازمند بازنگری دانست و بر ضرورت ایجاد پیوند عمیق میان آموزش و پژوهش تأکید کرد.
حجت‌الاسلام والمسلمین عباسی با بیان اینکه نقش استاد در این تحول اساسی است، خاطرنشان کرد: تغییر روش تدریس و تبدیل نگاه پژوهش‌محور به ضابطه‌ای تضمین‌شده در نظام آموزشی ضروری است و استاد حوزه باید همان‌گونه که در آموزش نقش دارد، در پژوهش نیز ایفای مسئولیت کند.
وی افت جایگاه مباحثه در نظام آموزشی حوزه را از دیگر چالش‌های موجود دانست و گفت: مباحثه باید به جایگاه تضمین‌شده‌ای در نظام یاددهی، یادگیری و ارزشیابی طلاب بازگردد؛ چراکه بدون احیای این سنت علمی، پژوهش نیز به جایگاه واقعی خود نخواهد رسید.
معاون پژوهش حوزه‌های علمیه همچنین با اشاره به تدوین و ابلاغ آیین‌نامه نقش هوش مصنوعی در پژوهش‌های حوزوی، بر ضرورت استفاده ضابطه‌مند از این فناوری تأکید کرد.
حجت‌الاسلام والمسلمین عباسی در ادامه، وضعیت مجلات علمی حوزوی را مورد توجه قرار داد و با اشاره به دریافت رتبه پژوهشی و ترویجی حدود ۶۰ مجله حوزوی، از سخت‌گیری‌های نامتناسب در ارزیابی و رتبه‌بندی مجلات انتقاد کرد.
وی با بیان اینکه تنها یک مجله حوزوی موفق به دریافت رتبه «پژوهشی الف» شده است، خواستار اصلاح سازوکارهای ارزیابی و حمایت از مجلات علمی شد و بر ضرورت تناسب ضوابط پژوهشی با ظرفیت‌های مدارس علمیه استان‌ها تأکید کرد.
معاون پژوهش حوزه‌های علمیه همچنین از شناسایی ۵۱۰ کتابخانه حوزوی خبر داد و با اشاره به آسیب‌دیدن حدود ۳۵ کتابخانه در اغتشاشات اخیر و از بین رفتن برخی نسخ خطی بی‌نظیر، بر ضرورت اجرای طرح رصد، شناسایی، پاک‌سازی، ترمیم و دسته‌بندی نسخ خطی تأکید کرد.
وی با اشاره به تشکیل کارگروه حوزوی در بنیاد علم ایران، از تدوین آیین‌نامه هم‌ترازی رتبه‌های علمی اساتید حوزه با رتبه‌های دانشگاهی خبر داد و گفت: رساله‌های سطح چهار و پژوهش‌های اساتید حوزه می‌توانند از ظرفیت کارگروه معارف بنیاد علم ایران استفاده کنند و برای هر پژوهش، مبالغی بین ۲۰۰ تا ۶۰۰ میلیون تومان پرداخت می‌شود؛ همچنین معمولاً ۳۰ تا ۴۰ درصد طرح‌های ارائه‌شده به تصویب می‌رسند.
حجت‌الاسلام والمسلمین عباسی با تأکید بر ضرورت توجه بیشتر به بودجه پژوهشی حوزه‌های علمیه، این بودجه را کمتر از یک‌صدم بودجه تبلیغ دانست و بر لزوم تقویت جایگاه پژوهش در کنار تبلیغ تأکید کرد.
تقویت ارتباط نخبگان حوزوی با بدنه حاکمیت
یکی دیگر از محورهای نشست‌های جشنواره علامه حلی، بررسی ظرفیت‌های نخبگان حوزوی و ضرورت بهره‌گیری از توانمندی آنان در عرصه‌های مدیریتی، سیاست‌گذاری و حل مسائل حکمرانی بود.
حجت‌الاسلام والمسلمین عباسی با تأکید بر ضرورت تقویت پیوند نخبگان حوزوی با بدنه حاکمیت، حوزه علمیه را نهادی برخوردار از ظرفیت‌های علمی و تخصصی گسترده دانست که باید در عرصه‌های مختلف اجتماعی و مدیریتی نقش‌آفرینی کند.
وی با اشاره به فعالیت بنیاد نخبگان حوزه به‌عنوان ستادی راهبردی برای شش حوزه علمیه بزرگ کشور، بر ضرورت شناسایی دقیق استعدادها و بالفعل‌کردن توانمندی‌های طلاب در عرصه‌های تحصیل، تدریس، پژوهش، تبلیغ، مدیریت و تهذیب تأکید کرد.
معاون پژوهش حوزه‌های علمیه با بیان اینکه حمایت از نخبگان نباید جنبه شعاری یا تشریفاتی داشته باشد، خواستار ایجاد زمینه‌های عملی برای حضور آنان در عرصه‌های سیاست‌گذاری و مدیریت شد.
در این نشست، نخبگان و استعدادهای برتر حوزه علمیه آذربایجان شرقی نیز به بیان دیدگاه‌ها و مطالبات خود پرداختند. نبود توازن در خدمات‌رسانی و تمرکز بیش از حد امکانات در قم، ناپایداری حمایت‌های مالی، ضعف امنیت شغلی، مشکلات مربوط به خدمت سربازی نخبگان و ضعف ارتباط میان نخبگان شهرستانی و نهادهای سیاست‌گذار، از جمله مهم‌ترین دغدغه‌های مطرح‌شده بود.
پژوهشگران حاضر همچنین خواستار کاهش نگاه قم‌محور در برنامه‌ریزی‌ها، تقویت شبکه ارتباطی نخبگان استان‌ها و فراهم‌سازی زمینه بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی آنان در عرصه‌های مدیریتی و دانشگاهی شدند.
حجت‌الاسلام والمسلمین عباسی در پاسخ به این مطالبات، از تغییر رویکرد مرکز نخبگان از حمایت‌های عام به حمایت‌های خاص و هدفمند خبر داد و تشکیل تشکل‌های نخبگانی با محوریت دغدغه‌ها و فعالیت‌های مشترک را یکی از راهکارهای پیش‌بینی‌شده دانست.
وی با اشاره به نقش تسهیلگری مرکز نخبگان در تأمین اعتبارات و ایجاد ارتباط میان تشکل‌ها و نهادهای مختلف، بر ضرورت واگذاری راهبری مسیر رشد به خود نخبگان تأکید کرد.
همچنین در نشست تخصصی با منتخبین جشنواره علامه حلی، حجت‌الاسلام والمسلمین مازنی، مدیر ترویج پژوهش حوزه‌های علمیه، بر ضرورت تقویت بنیه علمی طلاب، استمرار آموزش و تمرین هدفمند، مهارت‌اندوزی و حمایت از استعدادهای برتر تأکید کرد.
وی دستیابی به مراتب بالای علمی را فرآیندی تدریجی دانست و بر فعال‌سازی ظرفیت مدارس علمیه استان‌ها برای ارتقای کیفیت فعالیت‌های علمی و پژوهشی تأکید کرد.
اعلام برگزیدگان یازدهمین دوره جشنواره علامه حلی آذربایجان شرقی
در بخش پایانی این رویداد علمی، دبیرخانه استانی جشنواره علامه حلی، اسامی برگزیدگان یازدهمین دوره مرحله استانی آذربایجان شرقی را در دو بخش اساتید و طلاب اعلام کرد.
حجت‌الاسلام عبدالمجید علیمحمدی، دبیر استانی جشنواره علامه حلی، با اشاره به ارزیابی و داوری آثار علمی ارائه‌شده، اظهار داشت: در مجموع ۴۱ نفر از طلاب و اساتید حائز رتبه‌های برتر شدند که از این تعداد، ۸ نفر در بخش اساتید و ۳۳ نفر در بخش طلاب مدارس علمیه استان قرار دارند.
در بخش اساتید، فهیمه احدی‌پور سیلاب در پایان‌نامه سطح سه گروه تفسیر و علوم قرآنی رتبه اول و فریبا سلیمان‌زاده وایقان در گروه اصول فقه رتبه دوم را کسب کردند.
در بخش مقالات سطح چهار، معصومه سلطانی در گروه تفسیر و علوم قرآن، زهرا ناطق اینانلو و آنیل حسینی در گروه اخلاق و تربیت و حسن محمدزاده در گروه فلسفه و منطق رتبه اول را به دست آوردند. همچنین رضا اردبیلی در گروه ادبیات و زبان‌شناسی و محمد بخشیان در گروه کلام رتبه دوم و محمدمهدی عمرانی چهاربرج در گروه کلام رتبه سوم را کسب کردند.
در بخش مقالات سطح سه اساتید نیز مرتضی دهقانی اردلانی در گروه فقه و حقوق اسلامی و فهیمه احدی‌پور سیلاب در گروه تفسیر و علوم قرآنی حائز رتبه سوم شدند.
در بخش طلاب، ابوالفضل محمدی از مدرسه علمیه امیرالمؤمنین(ع) رتبه اول کتاب سطح یک و دو را با اثر «الهی‌نامه آل‌هاشم» کسب کرد و بهبود هدائی پورمتنق از مدرسه علمیه طالبیه به رتبه دوم کتاب سطح سه دست یافت.
در بخش پایان‌نامه سطح سه، میلاد صفری رتبه اول، امین سلیمان‌پور رتبه دوم و محمد علمی جیقه رتبه سوم را به دست آوردند که هر سه از مدرسه علمیه طالبیه بودند.
در بخش تحقیق پایانی سطح دو، محمد حیدریان از مدرسه علمیه سالار شهیدان رتبه اول و عادل یحیایی سهزابی و علی قهرمانی از مدرسه علمیه صادقیه رتبه دوم را کسب کردند.
در بخش مقالات سطح چهار طلاب، عادل پورمحمد از مرکز تخصصی علامه امینی رتبه اول و علی فتاحی از مدرسه علمیه ولیعصر(عج) رتبه سوم را به دست آوردند.
در بخش مقالات سطح سه نیز عسکر شبان کندرود، امیرمهدی نظرپور و عرفان اکبری آرناسایی حائز رتبه سوم شدند.
در بخش مقالات سطح دو، رضا جعفری رتبه اول، مرتضی عیدی لیقوان، سید امیر مؤمنی، رضا محبی دیجوجین، محمدعلی افسربیگی، یاسین آذری، امیرحسین عبدالهی‌اصل، علی پارسایی‌راد و کمیل داداش‌زاده رتبه دوم و سینا پورمحمد فاضل، علی ممی‌پور قراجه، علی نجفی و علی عالی شاملو رتبه سوم را کسب کردند.
همچنین مجید رسولیان، محمد شمع‌سوزان، امیرمحمد امیدی، میثم خوش‌زبان، ابوالفضل کوهی، یاشار مطلبی و مهدی موحدیان از جمله دیگر برگزیدگان چنداثره و شایسته تقدیر این دوره از جشنواره بودند.
یازدهمین دوره جشنواره علامه حلی آذربایجان شرقی، در مجموع با تأکید بر ارتقای جایگاه پژوهش در حوزه‌های علمیه، تقویت ظرفیت‌های علمی طلاب و اساتید و ضرورت پیوند میان دانش حوزوی و نیازهای جامعه به کار خود پایان داد؛ موضوعی که در سخنان مسئولان پژوهشی و مطالبات نخبگان حاضر در این رویداد، به‌عنوان یکی از محورهای اصلی تحول حوزه‌های علمیه مورد توجه قرار گرفت.
ارسال نظرات