آیت الله صابری همدانی:
آیت الله گلپایگانی حفظ انقلاب را منوط به رعایت احکام اسلام میدانست
خبرگزاری رسا ـ عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم تاکید کرد: حضرت آیت الله گلپایگانی واقعا به اسلام و معارف اسلامی معتقد بودند و اگر در کاری که میخواستند انجام دهند، تردید میکردند، استخاره میکردند و در صورتی که خوب میآمد، در انجام آن درنگ نمیکردند.

به گزارش سرویس پیشخوان خبرگزاری رسا به نقل از روزنامه جوان، آیتالله احمد صابری همدانی عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، از شاگردان برجسته مرحوم آیتاللهالعظمی گلپایگانی در گفت وگویی به تبیین شخصیت این عالم ربانی پرداخته است که متن این گفت وگو در ادامه تقدیم خوانندگان محترم می شود.
با تشکر از جنابعالی به لحاظ شرکت دراین گفتوشنود، مناسب است در ابتدا اشارهای به محل تولد و محیط خانوادگی خود بفرمایید.
بسماللهالرحمنالرحیم. بنده احمد صابری همدانی در سال 1302در روستای بیوکآباد همدان به دنیا آمدم. این محل دارای بازار بزرگ، حمام بزرگ و قلعههای متعدد میباشد و جزو اولین محلهای استان همدان است که به داشتن آثار باستانی شهرت دارد. علما و سخنرانان زیادی در محل زندگی ما منبر میرفتند و من خیلی لذت میبردم و خیلی دلم میخواست طلبه شوم. حدود 15 سال داشتم و به مکتب میرفتم و در همان عالم نوجوانی دو سه بار هم خواب دیدم که معمم شدهام. بعد از اتمام دوره ابتدایی، یعنی اتمام کلاس ششم دبستان، از همدان معلمی را برای دوره متوسطه آوردند. این معلم بسیار باسواد و اهل علم بود.
روحانی بودند؟
خیر، دروس جدید را درس میداد و مباحث جدید را مطرح میکرد. همزمان با تحصیل در دوره متوسطه، پای منابر روحانیون هم میرفتم و استفاده میکردم. با توجه به علاقهای که به دروس حوزوی داشتم در سال 1319 به حوزه علمیه همدان رفتم و از محضر مرحوم آیتالله آخوند همدانی و سایر علما بهرهها بردم و تقریباً تا مکاسب را در حوزه علمیه همدان خواندم.
غیر از مرحوم آخوند، اساتید دیگر شما چه کسانی بودند؟
مرحوم آقا شیخ محمدحسین بهاری، آقا شیخ محمد علی دامغانی، آقا میرزا اسدالله حجت فرزند آقای جولانی.
تا چه زمانی در حوزه علمیه قم بودید و پس از آن کجا تشریف بردید؟
به دلیل مشغله آقایان علما بسیاری از دروس در همدان تعطیل میشدند، لذا بعد از مکاسب تصمیم گرفتم به مشهد بروم، لذا استاد ما آقا شیخ علی دامغانی نامهای برای آقا شیخ کاظم دامغانی در مشهد نوشتند که دو نفر از طلاب همدان نزد شما میآیند و ضمناً لطف فرموده و نوشته بودند که من طلبه خوبی هستم. ایشان بعد از صحبت با ما فرمودند حوزه مشهد برای شما کم است و در اینجا پیشرفت نمیکنید، بنابراین بهتر است به قم بروید. در مشهد از امام هشتم(ع) خواستم در قم برایم حجرهای پیدا شود که بتوانم زودتر درسم را شروع کنم.
چه سالی به قم رفتید؟
سال 1325. به هر حال همین که وارد قم شدم، یکی از طلبههای همدان گفت که میخواهد برگردد و حجرهاش را به ما داد.
دوران علمای ثلاثه؟
بله، مرحوم آقا حاج شیخ عبدالکریم از دنیا رفته بودند و حوزه علمیه قم را مرحوم آقای صدر، مرحوم آقای حاج سیدمحمدتقی خوانساری و مرحوم آقای حجت کمرهای اداره میکردند. مرحوم سیدابوالحسن اصفهانی در نجف هم شهریه میپرداختند. البته حوزه وضعیت منظمی نداشت تا زمان آقای بروجردی که حوزه متحول شد و نظم پیدا کرد.
در قم از محضر چه کسانی استفاده کردید؟
اساتید بزرگواری چون آیات عظام بروجردی، محقق داماد، حاج سیداحمد خوانساری و مرحوم امام. تا آیتالله بروجردی زنده بودند، از ملازمان درس ایشان بودم و دروس ایشان را تقریر میکردم. در دوره ایشان جزوهای به نام گمنام نوشتم که به نظر خود ایشان هم رسید. پس از رحلت ایشان درس فقه را در محضر آیتالله گلپایگانی گذراندم و اکثر دروس ایشان را تقریر کردم که در سه جلد چاپ شده است.
چگونه با امام آشنا شدید؟
من قسمتی از مکاسب را در همدان خوانده بودم و در قم دنبال استاد خوب میگشتم. به من گفتند آقای حاج آقا روحالله خمینی استاد بسیار خوبی هستند. ایشان در مدرسه فیضیه درس اخلاق میگفتند که بسیار شلوغ بود. روز اول که رفتم، ایشان آیه« بیده ملکوت کل شیء» را تفسیر میکردند. بار اولی بود که سخنان عرفانی ایشان را میشنیدم که خیلی در من اثر کرد و هنوز هم آثارش در دل من مانده است. به هر حال درس خارج اصول را در مسجد محمدیه از محضر امام استفاده کردم، سپس بخشی از خارج مکاسب را نزد ایشان خواندم.
ویژگی درس امام چه بود؟
سال 1328 یا 29 بود که در دروس ایشان شرکت میکردم. خاطرم استکه درس اصول ایشان قدری با فلسفه و منطق آمیخته بود بنابراین طلبههای زیادی میآمدند، طوری که مسجد محمدیه ظرفیت نداشت و لذا درس به مسجد سلماسی منتقل شد که آنجا هم پر میشد. ما آن موقع در درس آقای محقق داماد هم شرکت میکردیم و شنیدیم که امام بحث طلب و اراده را شروع کردهاند که بحث مفصل و سختی است. دیدیم امام چون فلسفه خواندهاند، لذا رفتیم درس اراده و طلب امام. پس از رحلت آقای بروجردی، اولین کسی که در مسجد اعظم درس گفت امام بودند.
از چه مقطعی با مرحوم آیتاللهالعظمی گلپایگانی آشنا شدید؟
وقتی به قم آمدم و درباره مدرسین تحقیق کردم، اکثراً امام و مرحوم آیتاللهالعظمی گلپایگانی را توصیه کردند. رفتم منزل آیتالله گلپایگانی در تکیه سید حسن که ایشان در شبهای جمعه در آنجا تفسیر میگفت. آن شب هم ایشان داشت آیه قد افلح مؤمنون را تفسیر میکرد و درباره کیفیت انسان حرفهای جدیدی میزد. من از نگاه ایشان خیلی خوشم آمد و این اولین ارتباط بنده با آقای گلپایگانی بود. ایشان در آن موقع خارج مکاسب درس میدادند و بحث ولایت فقیه را شروع کرده بودند.
اشاره کردید که دروس ایشان را تقریر میکردید. در این باره نیز به نکاتی اشاره بفرمایید.
در سال 1373 هجری در درس ایشان شرکت میکردم. وقتی تقریراتم تمام شد و آن را به ایشان نشان دادم از اول تا آخر خواندند و در حاشیه تذکراتی دادند که آنها را تصحیح کردم. تا آن روز کسی درسی از آقای گلپایگانی را ننوشته بود، خصوصاً ولایت فقیه را و اولین بحث ولایت فقیه در حوزه توسط بنده نوشته شد.
برای نوشتن ولایت فقیه چه ضرورتی را احساس کردید؟
میخواستم به ایشان بگویم درس شما را میفهمم، چون افرادی میآمدند که نه توجه میکردند و نه میتوانستند بفهمند، ولی ایشان از آنچه من نوشتم خیلی خوششان آمد. جناب آقای صافی هم کتاب را پسندیدند.
چه شد که این تقریرات را چاپ کردید؟
بعد از انقلاب به ایشان گفتیم اگر ما حرفهای شما را چاپ نکنیم، دیگران چاپ میکنند. ایشان تا آن موقع اجازه نداده بودند، ولی به ما اجازه دادند و این کتاب، فتح باب خوبی برای بحث ولایت فقیه در حوزه علمیه شد.
درمجموع چند سال در درس مرحوم آیتالله گلپایگانی شرکت داشتید؟
من تا وقتی که به خارج کشور رفتم، در درس ایشان شرکت میکردم. بعد که از سفر برگشتم، آقا گفتند دلم میخواهد باز هم درسهای مرا تقریر کنید. آقای محقق بیدگلی داماد ایشان میگفتند که بارها از ایشان شنیده بودم که صابری مایه رو سفیدی من شده است. به هر حال قرار شد اوقاتی که در سفر هستم، آسید محمد ضبط کنند و من بعداً بنویسم. به این ترتیب حج را هم نوشتم و در زمان حیات آقا چاپ شد. جلد سوم را هم بنده نوشتم.
جایگاه مرحوم آیتالله گلپایگانی را در حوزه و ارتباط ایشان با فقهای همزمان خود را چگونه میبینید؟
زهد ایشان فوقالعاده بود، متأسفانه ما فقط دروس علمی ایشان را مینوشتیم و از اخلاق و رفتار و تهجد غافل بودیم که بسیار اسباب پشیمانی من است. ما فقط جنبه علمی را در نظر داشتیم، در حالی که ایشان از نظر منش و تقوا واقعا جامع بودند. ایشان به همه طلاب علاقه داشتند و یادم نمیآید که طلبهای از ایشان چیزی بخواهد و ایشان رد کنند. همه علما و مراجع هم ایشان را یک عالم فقیه متدین متقی میدانستند.
از ارتباط آیتالله گلپایگانی با امام و انقلاب برایمان بگویید.
یکی از دوستان میگفت ایشان از امام پرسیده بودند آیا شما در این کاری که شروع کردهاید با امام عصر(عج) ارتباط دارید ؟ امام فرموده بودند، بله و لذا ایشان به امام عقیده داشتند. ایشان واقعاً معتقد بودند که باید انقلاب را حفظ کرد و حفظ انقلاب با رعایت همه مقررات اسلام ممکن است.
از منظر شما مهمترین و شاخصترین ویژگی آیتالله گلپایگانی چه بود؟
ایشان واقعا به اسلام و معارف اسلامی معتقد بودند و اگر در کاری که میخواستند انجام دهند، تردید میکردند، استخاره میکردند و در صورتی که خوب میآمد، در انجام آن درنگ نمیکردند. یادم است وقتی مدرسه فیضیه را خراب کردند و مدرسه تعطیل شد، منزل ایشان بودیم و عرض کردیم که بالاخره باید مدرسه را تعمیر و درس را شروع کرد. ایشان تردید داشتند و میگفتند شاید نیروهای امنیتی مانع شوند. سپس استخاره کردند و خوب آمد و برخاستند و گفتند باید رفت. در مسیر هر فقیری که جلو آمد صدقه دادند تا خطر رفع شود، بعد هم مدرسه فیضیه را باز کردند و دستور دادند تعمیر شود. ایشان اعتقادات اسلامی راسخی داشتند. دیگر ویژگی ایشان این بود که دقت داشتند به کسانی که عزت نفسشان اجازه نمیداد از کسی کمک بخواهند به شکل مخفیانهای کمک کنند.
اشاره کردید که سفرهایی به خارج کشور داشتهاید. در این باره هم توضیحاتی بفرمایید.
من تقریباً به 37 ﮐﺸﻮر آﺳﯿﺎﯾﯽ، اروﭘﺎﯾﯽ و آﻓﺮﯾﻘﺎﯾﯽ ﺳﻔﺮ ﮐﺮدهام. ﻗﺒﻞ از اﻧﻘﻼب حدود ﺷﺶ ﺳﺎل و ﺑﻌﺪ از اﻧﻘﻼب هم ﭘﻨﺞ ﺳﺎل در استانبول بودم. اکثر اﯾﻦ ﻣﺴﺎﻓﺮتها به دستور حضرت امام و آیتالله گلپایگانی بود. چند سال پیش هم به دستور ﻣﻘﺎم ﻣﻌﻈم رهبری ﺑﻪﺑﺎﮐﻮ رﻓﺘﻢ.
مردم این کشورها چقدر با اهل بیت(ع) آشنایی دارند؟
بسماللهالرحمنالرحیم. بنده احمد صابری همدانی در سال 1302در روستای بیوکآباد همدان به دنیا آمدم. این محل دارای بازار بزرگ، حمام بزرگ و قلعههای متعدد میباشد و جزو اولین محلهای استان همدان است که به داشتن آثار باستانی شهرت دارد. علما و سخنرانان زیادی در محل زندگی ما منبر میرفتند و من خیلی لذت میبردم و خیلی دلم میخواست طلبه شوم. حدود 15 سال داشتم و به مکتب میرفتم و در همان عالم نوجوانی دو سه بار هم خواب دیدم که معمم شدهام. بعد از اتمام دوره ابتدایی، یعنی اتمام کلاس ششم دبستان، از همدان معلمی را برای دوره متوسطه آوردند. این معلم بسیار باسواد و اهل علم بود.
روحانی بودند؟
خیر، دروس جدید را درس میداد و مباحث جدید را مطرح میکرد. همزمان با تحصیل در دوره متوسطه، پای منابر روحانیون هم میرفتم و استفاده میکردم. با توجه به علاقهای که به دروس حوزوی داشتم در سال 1319 به حوزه علمیه همدان رفتم و از محضر مرحوم آیتالله آخوند همدانی و سایر علما بهرهها بردم و تقریباً تا مکاسب را در حوزه علمیه همدان خواندم.
غیر از مرحوم آخوند، اساتید دیگر شما چه کسانی بودند؟
مرحوم آقا شیخ محمدحسین بهاری، آقا شیخ محمد علی دامغانی، آقا میرزا اسدالله حجت فرزند آقای جولانی.
تا چه زمانی در حوزه علمیه قم بودید و پس از آن کجا تشریف بردید؟
به دلیل مشغله آقایان علما بسیاری از دروس در همدان تعطیل میشدند، لذا بعد از مکاسب تصمیم گرفتم به مشهد بروم، لذا استاد ما آقا شیخ علی دامغانی نامهای برای آقا شیخ کاظم دامغانی در مشهد نوشتند که دو نفر از طلاب همدان نزد شما میآیند و ضمناً لطف فرموده و نوشته بودند که من طلبه خوبی هستم. ایشان بعد از صحبت با ما فرمودند حوزه مشهد برای شما کم است و در اینجا پیشرفت نمیکنید، بنابراین بهتر است به قم بروید. در مشهد از امام هشتم(ع) خواستم در قم برایم حجرهای پیدا شود که بتوانم زودتر درسم را شروع کنم.
چه سالی به قم رفتید؟
سال 1325. به هر حال همین که وارد قم شدم، یکی از طلبههای همدان گفت که میخواهد برگردد و حجرهاش را به ما داد.
دوران علمای ثلاثه؟
بله، مرحوم آقا حاج شیخ عبدالکریم از دنیا رفته بودند و حوزه علمیه قم را مرحوم آقای صدر، مرحوم آقای حاج سیدمحمدتقی خوانساری و مرحوم آقای حجت کمرهای اداره میکردند. مرحوم سیدابوالحسن اصفهانی در نجف هم شهریه میپرداختند. البته حوزه وضعیت منظمی نداشت تا زمان آقای بروجردی که حوزه متحول شد و نظم پیدا کرد.
در قم از محضر چه کسانی استفاده کردید؟
اساتید بزرگواری چون آیات عظام بروجردی، محقق داماد، حاج سیداحمد خوانساری و مرحوم امام. تا آیتالله بروجردی زنده بودند، از ملازمان درس ایشان بودم و دروس ایشان را تقریر میکردم. در دوره ایشان جزوهای به نام گمنام نوشتم که به نظر خود ایشان هم رسید. پس از رحلت ایشان درس فقه را در محضر آیتالله گلپایگانی گذراندم و اکثر دروس ایشان را تقریر کردم که در سه جلد چاپ شده است.
چگونه با امام آشنا شدید؟
من قسمتی از مکاسب را در همدان خوانده بودم و در قم دنبال استاد خوب میگشتم. به من گفتند آقای حاج آقا روحالله خمینی استاد بسیار خوبی هستند. ایشان در مدرسه فیضیه درس اخلاق میگفتند که بسیار شلوغ بود. روز اول که رفتم، ایشان آیه« بیده ملکوت کل شیء» را تفسیر میکردند. بار اولی بود که سخنان عرفانی ایشان را میشنیدم که خیلی در من اثر کرد و هنوز هم آثارش در دل من مانده است. به هر حال درس خارج اصول را در مسجد محمدیه از محضر امام استفاده کردم، سپس بخشی از خارج مکاسب را نزد ایشان خواندم.
ویژگی درس امام چه بود؟
سال 1328 یا 29 بود که در دروس ایشان شرکت میکردم. خاطرم استکه درس اصول ایشان قدری با فلسفه و منطق آمیخته بود بنابراین طلبههای زیادی میآمدند، طوری که مسجد محمدیه ظرفیت نداشت و لذا درس به مسجد سلماسی منتقل شد که آنجا هم پر میشد. ما آن موقع در درس آقای محقق داماد هم شرکت میکردیم و شنیدیم که امام بحث طلب و اراده را شروع کردهاند که بحث مفصل و سختی است. دیدیم امام چون فلسفه خواندهاند، لذا رفتیم درس اراده و طلب امام. پس از رحلت آقای بروجردی، اولین کسی که در مسجد اعظم درس گفت امام بودند.
از چه مقطعی با مرحوم آیتاللهالعظمی گلپایگانی آشنا شدید؟
وقتی به قم آمدم و درباره مدرسین تحقیق کردم، اکثراً امام و مرحوم آیتاللهالعظمی گلپایگانی را توصیه کردند. رفتم منزل آیتالله گلپایگانی در تکیه سید حسن که ایشان در شبهای جمعه در آنجا تفسیر میگفت. آن شب هم ایشان داشت آیه قد افلح مؤمنون را تفسیر میکرد و درباره کیفیت انسان حرفهای جدیدی میزد. من از نگاه ایشان خیلی خوشم آمد و این اولین ارتباط بنده با آقای گلپایگانی بود. ایشان در آن موقع خارج مکاسب درس میدادند و بحث ولایت فقیه را شروع کرده بودند.
اشاره کردید که دروس ایشان را تقریر میکردید. در این باره نیز به نکاتی اشاره بفرمایید.
در سال 1373 هجری در درس ایشان شرکت میکردم. وقتی تقریراتم تمام شد و آن را به ایشان نشان دادم از اول تا آخر خواندند و در حاشیه تذکراتی دادند که آنها را تصحیح کردم. تا آن روز کسی درسی از آقای گلپایگانی را ننوشته بود، خصوصاً ولایت فقیه را و اولین بحث ولایت فقیه در حوزه توسط بنده نوشته شد.
برای نوشتن ولایت فقیه چه ضرورتی را احساس کردید؟
میخواستم به ایشان بگویم درس شما را میفهمم، چون افرادی میآمدند که نه توجه میکردند و نه میتوانستند بفهمند، ولی ایشان از آنچه من نوشتم خیلی خوششان آمد. جناب آقای صافی هم کتاب را پسندیدند.
چه شد که این تقریرات را چاپ کردید؟
بعد از انقلاب به ایشان گفتیم اگر ما حرفهای شما را چاپ نکنیم، دیگران چاپ میکنند. ایشان تا آن موقع اجازه نداده بودند، ولی به ما اجازه دادند و این کتاب، فتح باب خوبی برای بحث ولایت فقیه در حوزه علمیه شد.
درمجموع چند سال در درس مرحوم آیتالله گلپایگانی شرکت داشتید؟
من تا وقتی که به خارج کشور رفتم، در درس ایشان شرکت میکردم. بعد که از سفر برگشتم، آقا گفتند دلم میخواهد باز هم درسهای مرا تقریر کنید. آقای محقق بیدگلی داماد ایشان میگفتند که بارها از ایشان شنیده بودم که صابری مایه رو سفیدی من شده است. به هر حال قرار شد اوقاتی که در سفر هستم، آسید محمد ضبط کنند و من بعداً بنویسم. به این ترتیب حج را هم نوشتم و در زمان حیات آقا چاپ شد. جلد سوم را هم بنده نوشتم.
جایگاه مرحوم آیتالله گلپایگانی را در حوزه و ارتباط ایشان با فقهای همزمان خود را چگونه میبینید؟
زهد ایشان فوقالعاده بود، متأسفانه ما فقط دروس علمی ایشان را مینوشتیم و از اخلاق و رفتار و تهجد غافل بودیم که بسیار اسباب پشیمانی من است. ما فقط جنبه علمی را در نظر داشتیم، در حالی که ایشان از نظر منش و تقوا واقعا جامع بودند. ایشان به همه طلاب علاقه داشتند و یادم نمیآید که طلبهای از ایشان چیزی بخواهد و ایشان رد کنند. همه علما و مراجع هم ایشان را یک عالم فقیه متدین متقی میدانستند.
از ارتباط آیتالله گلپایگانی با امام و انقلاب برایمان بگویید.
یکی از دوستان میگفت ایشان از امام پرسیده بودند آیا شما در این کاری که شروع کردهاید با امام عصر(عج) ارتباط دارید ؟ امام فرموده بودند، بله و لذا ایشان به امام عقیده داشتند. ایشان واقعاً معتقد بودند که باید انقلاب را حفظ کرد و حفظ انقلاب با رعایت همه مقررات اسلام ممکن است.
از منظر شما مهمترین و شاخصترین ویژگی آیتالله گلپایگانی چه بود؟
ایشان واقعا به اسلام و معارف اسلامی معتقد بودند و اگر در کاری که میخواستند انجام دهند، تردید میکردند، استخاره میکردند و در صورتی که خوب میآمد، در انجام آن درنگ نمیکردند. یادم است وقتی مدرسه فیضیه را خراب کردند و مدرسه تعطیل شد، منزل ایشان بودیم و عرض کردیم که بالاخره باید مدرسه را تعمیر و درس را شروع کرد. ایشان تردید داشتند و میگفتند شاید نیروهای امنیتی مانع شوند. سپس استخاره کردند و خوب آمد و برخاستند و گفتند باید رفت. در مسیر هر فقیری که جلو آمد صدقه دادند تا خطر رفع شود، بعد هم مدرسه فیضیه را باز کردند و دستور دادند تعمیر شود. ایشان اعتقادات اسلامی راسخی داشتند. دیگر ویژگی ایشان این بود که دقت داشتند به کسانی که عزت نفسشان اجازه نمیداد از کسی کمک بخواهند به شکل مخفیانهای کمک کنند.
اشاره کردید که سفرهایی به خارج کشور داشتهاید. در این باره هم توضیحاتی بفرمایید.
من تقریباً به 37 ﮐﺸﻮر آﺳﯿﺎﯾﯽ، اروﭘﺎﯾﯽ و آﻓﺮﯾﻘﺎﯾﯽ ﺳﻔﺮ ﮐﺮدهام. ﻗﺒﻞ از اﻧﻘﻼب حدود ﺷﺶ ﺳﺎل و ﺑﻌﺪ از اﻧﻘﻼب هم ﭘﻨﺞ ﺳﺎل در استانبول بودم. اکثر اﯾﻦ ﻣﺴﺎﻓﺮتها به دستور حضرت امام و آیتالله گلپایگانی بود. چند سال پیش هم به دستور ﻣﻘﺎم ﻣﻌﻈم رهبری ﺑﻪﺑﺎﮐﻮ رﻓﺘﻢ.
مردم این کشورها چقدر با اهل بیت(ع) آشنایی دارند؟
همه مسلمانان و حتی غیرمسلمانان به اهلبیت(ع) علاقه دارند و به آنها احترام میگذارند. در ﺗﺮﮐﯿﻪ کاسبی بسیار ﺑﻪ ﻣﻦ اﺣﺘﺮام ﮔﺬاﺷﺖ و من تصور میکردم که او ﺷﯿﻌﻪ اﺳﺖ، ولی ﺑﻌﺪ فهمیدم ارﻣﻨﯽ اﺳﺖ. از او ﻋﻠﺖ این علاقه را پرسیدم، گفت چون شما ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯿﻄﺎﻟﺐ(ع) را ﺧﻮب میشناسید. ﻣﺎ ﺑﻪ او ﻋﻼﻗﻪ دارﯾﻢ.
در ﺳﺎل 1357 هم از طﺮف آیتالله ﮔﻠﭙﺎﯾﮕﺎﻧﯽ به عنوان مسئول ﻣﺠﻤﻊ جهانی اﺳﻼم به ﻟﻨﺪن رفتم. ﯾﮏ روز استاد دانشگاهی به دیدنم آمد و گفت شنیدهام که در ﺗﺎرﯾﺦ اﺳﻼم ﺑﻪ ﻓﺮدی ﺑﻪ ﻧﺎم ﻋﻠﯽﺑﻦاﺑﯿﻄﺎﻟﺐ(ع) ظﻠﻢ ﺷﺪه اﺳﺖ میخواهم این شخصیت را بیشتر بشناسم. در مراسم حج هم با این نوع برخوردها زیاد مواجه میشویم وهمین گرایشات دلیل قاطعی بر حقانیت روایاتی است که میگویند اگر مردم حقیقت کلام معصوم(ع) را درک کنند، از آنان پیروی خواهند کرد. آیتالله بروجردی هم مکرر میفرمودند اسلام راستین را مطرح کنید، مردم خود خواهند پذیرفت. جهان امروز سخت تشنه شنیدن سخنان حکیمانه اهلبیت(ع) است، اما ما متأسفانه قدر این گنجینهای را که بهرایگان در اختیار ماست نمیدانیم و مخصوصاً کسانی را به خارج میفرستیم که علم و توانایی تبلیغ صحیح را ندارند و در نتیجه تأثیر عکس میگذارند. تجربه به من نشان داده است که در معرفی چهره اهلبیت(ع) باید روی قداست و پاکی و نیز ویژگی هدایتگری آنان تکیه کرد، زیرا اهل سنت هم قبول دارند که در زندگی اهل بیت(ع) کوچکترین نقطه ضعفی وجود ندارد. مقام علمی این بزرگواران مورد قبول همه دانشمندان جهان است. در معرفی اهلبیت(ع) باید روی قرآن تکیه کرد تا به نتیجه برسیم. ما اصولاً در زمینه تبلیغ چه در داخل و چه در خارج ضعیف عمل کردهایم و مخصوصاً در عزاداریها مطالبی را بیان میکنیم که سست هستند و برداشتهای نادرستی از آنها میشود.
ظاهراً این مشکل در تبلیغ درباره امام و انقلاب هم مشهود است؟
بله، متأسفانه همین طور است. ما در بهترین شکلش فقط از بعد سیاسی امام سخن میگوییم، در حالی که زهد و عرفان امام برای مردم دنیا جذابتر است و از این جنبه، بهتر میتوان تأثیر گذاشت. نظام جمهوری اسلامی ایران درخت تنومند و باروری است که همه مردم دنیا باید از ثمرات آن بهره بگیرند. همان طور که که در اول انقلاب همه با هم جانفشانی کردند، باید برای حفظ و تداوم انقلاب نیز همه در کنار هم تلاش کنند. ما نباید حتی لحظهای در شناخت و شناساندن تفکر امام غفلت کنیم، زیرا مردم دنیا به انقلاب اسلامی چشم دوختهاند و به دنبال یافتن پاسخی به سؤالات بیشمار خود هستند.
در ﺳﺎل 1357 هم از طﺮف آیتالله ﮔﻠﭙﺎﯾﮕﺎﻧﯽ به عنوان مسئول ﻣﺠﻤﻊ جهانی اﺳﻼم به ﻟﻨﺪن رفتم. ﯾﮏ روز استاد دانشگاهی به دیدنم آمد و گفت شنیدهام که در ﺗﺎرﯾﺦ اﺳﻼم ﺑﻪ ﻓﺮدی ﺑﻪ ﻧﺎم ﻋﻠﯽﺑﻦاﺑﯿﻄﺎﻟﺐ(ع) ظﻠﻢ ﺷﺪه اﺳﺖ میخواهم این شخصیت را بیشتر بشناسم. در مراسم حج هم با این نوع برخوردها زیاد مواجه میشویم وهمین گرایشات دلیل قاطعی بر حقانیت روایاتی است که میگویند اگر مردم حقیقت کلام معصوم(ع) را درک کنند، از آنان پیروی خواهند کرد. آیتالله بروجردی هم مکرر میفرمودند اسلام راستین را مطرح کنید، مردم خود خواهند پذیرفت. جهان امروز سخت تشنه شنیدن سخنان حکیمانه اهلبیت(ع) است، اما ما متأسفانه قدر این گنجینهای را که بهرایگان در اختیار ماست نمیدانیم و مخصوصاً کسانی را به خارج میفرستیم که علم و توانایی تبلیغ صحیح را ندارند و در نتیجه تأثیر عکس میگذارند. تجربه به من نشان داده است که در معرفی چهره اهلبیت(ع) باید روی قداست و پاکی و نیز ویژگی هدایتگری آنان تکیه کرد، زیرا اهل سنت هم قبول دارند که در زندگی اهل بیت(ع) کوچکترین نقطه ضعفی وجود ندارد. مقام علمی این بزرگواران مورد قبول همه دانشمندان جهان است. در معرفی اهلبیت(ع) باید روی قرآن تکیه کرد تا به نتیجه برسیم. ما اصولاً در زمینه تبلیغ چه در داخل و چه در خارج ضعیف عمل کردهایم و مخصوصاً در عزاداریها مطالبی را بیان میکنیم که سست هستند و برداشتهای نادرستی از آنها میشود.
ظاهراً این مشکل در تبلیغ درباره امام و انقلاب هم مشهود است؟
بله، متأسفانه همین طور است. ما در بهترین شکلش فقط از بعد سیاسی امام سخن میگوییم، در حالی که زهد و عرفان امام برای مردم دنیا جذابتر است و از این جنبه، بهتر میتوان تأثیر گذاشت. نظام جمهوری اسلامی ایران درخت تنومند و باروری است که همه مردم دنیا باید از ثمرات آن بهره بگیرند. همان طور که که در اول انقلاب همه با هم جانفشانی کردند، باید برای حفظ و تداوم انقلاب نیز همه در کنار هم تلاش کنند. ما نباید حتی لحظهای در شناخت و شناساندن تفکر امام غفلت کنیم، زیرا مردم دنیا به انقلاب اسلامی چشم دوختهاند و به دنبال یافتن پاسخی به سؤالات بیشمار خود هستند.
لطفاً درباره شیوههای تبلیغی بهینه و مؤثر، به خاطراتی اشاره بفرمایید.
وقتی از دفتر آیتالله گلپایگانی با من تماس گرفتند که شش تن از علمای اهل سنت به قم آمده و تقاضای مناظره دارند، گفتم بیایند منزل بنده. آمدند و پس از پذیرایی آیه 35 نور را برایشان تلاوت کردم و گفتم منظور از این نور هرچه که باشد، آیا شما خواهان آن هستید یا نه؟ گفتند معلوم است که هستیم. گفتم اگر خدا نشانی این نور را داده باشد چطور؟ و دنباله آیه را خواندم و روی بیوت تکیه کردم و گفتم خداوند میفرماید که آن نور که «نورالسموات و الارض » است در این خانههاست. همه مسلمانان باید این بیوت و اهل این بیوت را بشناسند و با انصاف ببینند این خانهها کجا و اهل آن خانهها چه کسانی هستند؟ آنها سخت حیرت کردند. پرسیدم آیا اهل این خانهها «انما یریدالله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت و یطهرکم تطهیرا» نیستند و آیا کسی غیر از اهل بیت(ع) مصداق این آیه است؟ این مباحث قرآنی بسیار روی آنها تأثیر گذاشت. شنیدم که به آیتالله گلپایگانی گفته بودند صابری همدانی ذهن ما را روشن کرد. در تهران هم همین را به آقای فلسفی گفته بودند و لذا عرض من این است که اگر میخواهیم حرفمان اثر کند، باید به قرآن استناد و تکیه کنیم.
به نظر حضرتعالی کدامیک از ابعاد زندگی اهل بیت(ع) برای محققان و مبلغان مغفول ماندهاند و باید درباره آنها پژوهش کرد؟
زندگی سیاسی و اجتماعی ائمه (ع) برای مردم ما شناخته شده نیست و اغلب تصور میکنند جنگهای علی (ع) با معاویه یا جنگ امام حسین (ع) با یزید یا مبارزه دیگر امامان (ع) یک کار مقطعی و مبارزه علیه حکومت وقت بوده و جزو وظایف اصلی آنان نبوده است، در حالی که مثلاً امام صادق (ع) از یکسو علیه انحرافات عقیدتی و فکری، صوفیگری، جاعلان حدیث و کذابها و از سوی دیگر با حاکم خونآشام و ستمگری چون منصور دوانیقی مبارزه کرده و در چنین فضای بسته و پر خفقانی، شاگردان بزرگی را تربیت کردند و یک نهضت عظیم فرهنگی را پایهریزی کردند. شاگردان این مکتب هرگز با حکومتهای جائر همکاری نکردند و شیعیان در پرتو هدایتهای ایشان حتی برای حل مسائل قضایی خود نیز به محاکم حکومتی مراجعه نکرده و به اندازه سر سوزنی با حکومت همراهی نمیکردند. متأسفانه این سیاستهای مدبرانه برای مردم توضیح داده نشده و صرفاً به شرح مصیبت اکتفا شده است، در حالی که راه و روش سیاسی و اجتماعی پیامبر گرامی(ص) و ائمه معصومین(ع) بهترین راهنما و الگو برای حل معضلات ماست و هر جا که به این الگوها نزدیک شدهایم، پیروز و موفق بودهایم.
به نظر حضرتعالی در امر تبلیغات باید روی چه نکاتی دقت کنیم؟
همان طور که اشاره کردم در تبلیغات باید از بیان مطالب سست و ضعیف پرهیز کنیم. در ترکیه که بودم، گاهی افرادی برای تبلیغ میآمدند که اعتراض مخاطبان را برمیانگیختند، چون سخنانشان نه تنها با معارف دینی که با عقل سلیم هم تناقض داشتند و در ذهن مخاطبان ایجاد شبهه میکردند و از من میخواستند که برایشان توضیح بدهم. مخصوصاً باید در روضهها سخت مراقب باشیم که اهل بیت (ع) را خدای ناکرده، افرادی خوار و ضعیف جلوه ندهیم، چون تاثیرات منفی آن فوقالعاده گسترده و عمیق است. افرادی که به کار تبلیغ اشتغال دارند باید با دقت بسیار زیاد و بر اساس صلاحیتها گزینش شوند. مراکز اعزام مبلغ باید از تجربه افراد مجرب در این زمینه استفاده کنند و اطلاعات درست و دقیقی از منطقه در اختیار مبلغ قرار دهند.
برای تبلیغ در خارج از کشور باید سرمایهگذاری کرد، چون فقدان امکانات عملاً امر تبلیغ را مختل میکند. خود من در ترکیه نه کتابی به دستم میرسید، نه مجلهای و امکاناتی نداشتم تا مطالبم را در اختیار مخاطبان قرار دهم، با این همه چندکتاب به زبان ترکی نوشتم که خیلی از آنها استقبال شد. در همان موقع صاحبخانه ما از یک مبلغ مسیحی حرف میزد که با خودش 45 هزار جلد کتاب آورده بود و این آقا به پلیس شکایت کرد که سقف خانهاش میریزد!
این مبلغ چک سفید امضا داشت و هر امکاناتی را که میخواست فوراً در اختیارش قرار میدادند، در حالی که من گاهی معطل 3هزار تومان بودم. روش کارمان هم که بسیار ضعیف و ترکیب این دو ببینید چه میشود. بنابراین برای معرفی اسلام و اهل بیت(ع) باید اولاً افراد را بر اساس صلاحیتها اعزام کنیم و نه بر اساس روابط و ثانیاً امکانات کافی در اختیارشان قرار دهیم./971/پ202/ج
ارسال نظرات