فراگیر شدن عزت و علم در جامعه ثمره شاگردی قرآن است

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، حضرت آیت‎الله عبدالله جوادی آملی امروز در مسجد اعظم در ادامه درس تفسیر قرآن با قرائت آیات ابتدایی سوره مبارکه زمر پس از پاسخ به برخی از مباحث گذشته و با اشاره به این‎که برخی از پرسش‎های آیات پایانی سوره زمر در  به تفسیر سوره مبارکه زمر پرداخت.

وی در پاسخ به پرسشی با موضوع جبر و اختیار گفت: اگر کسی بپرسد سرنوشت و سرشت انسان چگونه است و آیا اگر فردی خوبی کرد این خوبی از ناحیه خود اوست یا از جانب خداوند است؟ این پرسش را انسان از خودش بپرسد، همه ما این طور هستیم که وقتی می‎خواهیم کاری را انجام بدهیم ابتدا مطالعه می‎کنیم و بررسی انجام می‎دهیم و سپس به سراغ مشورت و کارشناسان می‎رویم، آرای آنان را جمع‎بندی می‎کنیم و به نتیجه جمع‎بندی شده می‎رسیم و اگر این کار خوب درآمد خوشحالیم و خودمان را می‎ستاییم و علاقه‎مندیم دیگران ما را بستایند و اگر بد درآمد خودمان را سرزنش می‎کنیم و دیگران هم ما را سرزنش می‎کنند و غمگین می‎شویم.

مفسر برجسته قرآن کریم ابراز کرد: همه این پرسش‎ها را اگر در درون ببریم می‎فهمیم که مختار هستیم و اختیار داریم این در درون و نهاد ما هست کسی یادمان نداد که خودمان را سرزنش کنیم و فکر کنیم و مشورت کنیم، محور تصمیم‎گیری خوب و بد درون انسان است، البته تفویض هم باطل است این طور نیست که انسان مستقل باشد، جبر و تفویض محال است، جبر نه تنها بد است بلکه محال است، مانند دو دو تا می‎شود پنج‎تا محال است، چون همه پرسش‎ها را از بیرون می‎خواهیم جواب بگیریم نمی‎شود، اگر به درون بیاییم جواب خواهیم گرفت.

وی با اشاره به آیه «یُضِلٌّ مَن یَشَآءُ وَیَهْدِى مَن یَشَآءُ» و فهم وضعیت جبر و اختیار در این آیه خاطرنشان کرد: انسان را مورد پرسش می‎داند، این آیات با آیات دیگر جواب می‎گیرد، خدایی که عدل محض است چگونه افرادی را مجبور به گناه می‎کند و سپس آنان را به جهنم می‎برد، بسیاری از آیات قرآن کریم درباره همین پرسش و پاسخ است، همه انسان‎ها مورد پرسش هستند، انسانی که مجبور باشد مورد پرسش واقع نمی‎شود، از طرفی هم عدل الهی سبب نمی‎شود که انسان به گناه مجبور باشد و در نهایت بر اساس همین گناه به جهنم برود، خدا انسان را مختار آفرید.

وی ادامه داد: این اختیار از خدا است نه در برابر خداوند، فرمود ما انسان را دارای اختیار آفریدیم، چون کمال در آزادی است، انسان مورد فعل نیست، مصدر فعل است و کمال در مصدریت و آزادی اوست، بنده بودن با استقلال نمی‎سازد، اما آزاد بودن بحث دیگری است، این آیات اختیار در قرآن موج می‎زند، اگر مجبور باشد کمالی برای او وجود ندارد.

علم همراه با سرشت الهی انسان را از تردید می‎رهاند

حضرت آیت‎الله جوادی آملی  ادامه داد: خداوند می‎فرماید ما انسان را یک لوح نانوشته خلق نکردیم، او را با سرمایه خلق کردیم، منتها انسان باید بکوشد که در حوزه و دانشگاه علومی فراهم کند که با صاحب‎خانه نجنگد، فرمود من الهام کردم در مکتب فطرت و در درون اینان نهادینه کردم توحید را، همان طور که خداوند به کسی یاد نمی‎دهد که اجتماع ضدین محال است، هیچ کودکی نیست که دروغ در درونش باشد، یک بیگانه‎ای را در خانه نیاورید که با صاحب‎خانه دعوا کند و نسازد، علمی فراهم کنید که با صاحب‎خانه بسازد، عالمانی که این چنین هستند هم زودتر و هم بهتر پیشرفت می‎کنند و هم کامیاب‎تر هستند.

وی با اشاره به این‎که فطرت و سرشت الهی انسان صاحب‎خانه درونی انسان است، اظهار کرد: فرمود اینان به آسانی کار انجام می‎دهند، به آسانی چشمش را از نامحرم می‎پوشاند، نماز شب می‎خواند، برای این‎که چیزی یاد گرفته که با صاحب‎خانه می‎سازد، مزاحم درونی ندارند، صحنه قلبی اینان با شرح صدر آمیخته است، اگر با شرح صدر آمیخته است در دلشان بیگانه نیست، به آسانی کار خیر انجام می‎دهند و طرف فضیلت می‎روند، اگر در درون ما کتاب و کتیبه‎ای و قلم و قدرتی نبود و الهام فجور و تقوا نبود، از بیرون مجبور می‎بودیم، اما این الهام درونی صاحب‎خانه است، اموری را وارد صحنه جانمان کنیم که با صاحب‎خانه نجنگد که هر روز بین نفی و اثبات و جنگ درونی هستیم.

مفسر برجسته قرآن کریم با اشاره به آیه «حم، تَنزِیلُ الْکِتَابِ مِنَ اللَّهِ الْعَزِیزِ الْعَلِیمِ» خاطرنشان کرد: حوامیم سبعه بخش مهم و عناصر مهم این سور تبیین وحی و قرآن کریم و عظمت معجزه و تأیید رسالت حضرت است، چون در مکه گاه مسأله شرک و توحید محور بحث بود و گاه مسأله نبوت و گاه مسأله معادف گرچه هر سه مسأله مبتلا به علمی و عملی مردم آن زمان بود، اما شدت و ضعف داشت، گاه نبوت یا معاد یا توحید بیشتر مورد ابتلای مردم بود، حوامیم سبعه با محور وحی و نبوت نازل شد، در سوره مبارکه بقره هم این حروف مقطعه بحث شد.

قرآن انداختنی نیست، آویختنی است

وی ادامه داد: این تنزیل کتابی است از ناحیه ذات اقدس اله که او عزیز و علیم است، تنزیل را درباره نزولات آسمانی همچون برف و باران می‎گوید و درباره قرآن هم دارد، اما باران و برف را به زمین انداخت اما قرآن را از عرش ساخت و بافت به زمین آویخت، او طناب محکمی را از بالا گرفت و ادامه آن طناب را به پایین گرفت منتها انداختن با آویختن تفاوت دارد، این مانند باران نیست که چندمتری بالای سر شما ابر باشد و از بالای سر شما ابر فروبیفتد، این قرآنی که حبل متین است این حبل متین و طناب مستحکم ناگسستنی یک طرفش به دست ذات اقدس اله است و آویخت که یک طرفش عربی مبین است.

حضرت آیت‎الله جوادی آملی ابراز کرد: اگر توانستید به این طناب بیاویزید و بالا بیایید، البته وجود مبارک پیامبر(ص) است که دو طرف این طناب را طی کرده است، فرمود تو هم عربی مبین را دریافت می‎کنی و هم قرآن را از جانب خداوند دریافت می‎کنی، این قرآن یک طرفش علی حکیم است، آن جا سخن از لفظ نیست، دامنه این کتاب الهی عربی مبین است و تو عربی مبین را ادراک می‎کنی و علمت لدنی است.

پایین‎ترین درجه سواد علوم تجربی است

وی بیان کرد: علم لدنی در قبال علوم دیگر نیست، علم لدنی یعنی همه این معارف که نزد الله فراگرفته باشد که هیچ واسطه‎ای در آن نیست و با مغالطه و امثال ذلک همراه نیست، قرآن در این سوره حاصل اسم عزیز و علیم خداوند است، یعنی خداوند درس عزت می‎دهد، خداوند درس علم می‎دهد خداوند می‎خواهد شما را عزیز و علیم کند، طناب عزت و طناب علم را بگیرد و فرشته‎خوی شوید، من این کتاب را ندادم به دست شما که دیگری تحریف کند من این را آویختم و آن را حفظ می‎کنم، استاد ما ما را فراخوانده است که جامعه ما عزیز و علیم بشود.

مفسر برجسته قرآن کریم با اشاره به آیه «مَا یُجَادِلُ فِی آیَاتِ اللَّهِ إِلَّا الَّذِینَ کَفَرُوا فَلَا یَغْرُرْکَ تَقَلُّبُهُمْ فِی الْبِلَادِ» خاطرنشان کرد: آنان که کفر ورزیدند در آیات الهی مجادله می‎کنند، این چشم بیرونی منطقه محسوسات را می‎بیند، این فکر اسرائیلی همیشه بود و هست که تا خدا را نبینیم ایمان می‎آوریم، این اصاله الحس که محور علوم رایج امروز است بسیاری را گرفتار کرده است، گفتند خداوند را به ما نشان بده، این آیه درد بی‎درمان اسرائیلی‎های دیروز و امروز است، کف علم علوم تجربی است، کف سواد است که الان در حوزه‎ها و دانشگاه‎ها مطرح است، از این پایین‎تر دیگر سوادی نیست.

وی گفت: پایین‎ترین درجه سواد این است که انسان مهندس، کشاورز و دکتر بشود، از این پایین‎تر عوامی است، بعد از این است که ما از کجا آمدیم؟ به کجا می‎رویم؟ وحی چیست؟ روح چیست؟ برزخ و ابدیت چیست، این‎ها آمدند به ما بگویند که شما یک موجود ابدی هستید، یک ره‎توشه ابدیت می‎خواهیم، وسیله دنیایی هم می‎خواهیم اما باید بدانیم که این جا جای پوسیدن نیست بلکه جای از پوست به درآمدن است.

حضرت آیت‎الله جوادی آملی بیان کرد: ما ایرانی‎ها از هوش متوسط بیشتر برخوردار هستیم اما هیچ شاعری قبل از اسلام همچون مولوی، فردوسی و حافظ و مانند آن نگفت، شعر قبل از اسلام شعر نازل بود اما شعرای بعدی ما شعر متنزل دارند یعنی از جای بعد آمده در نثر هم همین‎طور است، ما نثر نازل فراوان داشتیم اما نثر عمودی از جای بلند می‎آید و ما را به جای بلند می‎برد، حکیم سنایی کسی است که مولوی گاهی شعرهای او را نقل می‎کند./914/پ201/ج