روش‌شناسی و مدل‌سازی گام نخست پژوهش‌های دینی است

حجت‌الاسلام محمدصادق شجاعی، نویسنده و پژوهشگر حوزه روانشناسی‌ دین، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری رسا، با بیان این‌که نیازهای معنوی انسان برداشت درست از معنویت و‌ فطرت انسان است، به بررسی نیاز‌های معنوی انسان پرداخته است.

وی در ادامه افزود: از نظر ما آن معنویتی درست است که اول سازگاری با فطرت و سپس ارتباط با خدا را تبیین کند.

این پژوهشگر حوزه روان‌شناسی دین با نقد نظریه«مزلو» یکی از انسان‌‌شناسان آمریکایی ابراز داشت: نقص مزلو در ارائه هرم یاد‌شده این است که تنها نیازهای زیستی و روان‌شناسی صرف را مطرح کرده است، نه نیازهای معنوی انسان را؛ در حالی که نیازهای معنوی فراتر و گسترده‌تر از نیازهای فیزیولوژیک است.

سردبیر مجله اندیشه فردا تصریح کرد: تا وقتی که نیازهای معنوی ایجاد نشود، آن میل و طلب انسان را رنج می‌دهد؛ از این رو در نگاه اسلامی، افراد خود‌شکوفا کسانی هستند که در سلسله مراتب نیازهای معنوی به بالاترین سطح یعنی به قرب الهی دست یافته باشند، همچنان که در دعای عرفه، رابطه امام حسین(ع) با خداوند یک رابطه خاص بوده است و ارتباط با خدا به صورت عالی‌ترین وجه بیان شده است.

دانشجوی دکترای روان‌شناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه در بخش دیگر از سخنانش به نبود پژوهش منسجم در حوزه روان‌شناسی دین اشاره کرد و بیان داشت: در مرحله اول نیازمند مدل‌های نظری در بخش روان‌شناسی دین هستیم، باید مدل‌های جدید و برگرفته از منابع اسلامی را طراحی‌ کنیم.

حجت‌الاسلام شجاعی با اشاره به این‌که باید یک نظام پردازشگری در منابع دینی ایجاد شود، ابراز داشت: ما با داده‌های دینی و آیات و روایات سرو‌کار داریم؛ از این رو باید متناسب با موضوعات روان‌شناسی در منابع دینی، یک روش ابداع شود.

نویسنده و پژوهشگر حوزه علمیه قم در پاسخ به سؤال خبرنگار رسا مبنی بر این که در مطالعات دینی با چه آسیب‌هایی روبه‌رو هستیم، اظهار داشت: دو آسیب ما را در این مقوله تهدید می‌کند؛ اول این‌که مدل‌سازی چون کار سنگین و زمان‌بر است، پژوهشگران کمتر به سوی آن می‌روند. دومین آسیب نیز انجام کار تحقیقی به صورت فردگرا در حوزه‌های علوم دینی است؛ در حالی که نظریه جدید‌تر در اثر تعامل پدید می‌آید.