همایش بیدارگر بصیر برگزار شد

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، همایش «بیدارگر بصیر» به مناسبت چهارمین سالگرد درگذشت استاد علی ابوالحسنی(منذر) شامگاه سه شنبه در مجموعه فرهنگی شهدای هفتم تیر برگزار شد، در این مراسم از آخرین اثر استاد درباره شیخ فضل الله نوری با عنوان «تنهای شکیبا» رونمایی شد.

حقانی مدیر موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران‌، در از این نشست با بیان اینکه خدمت ابوالحسنی به تاریخ نگاری کشور هیچ گاه فراموش نمی‌شود، گفت: امروز فقدان ایشان بیش از پیش در تاریخ‌نگاری خودش را نشان می‌دهد، آثاری که از وی منتشر شده به مسائل مهمی چون مشروطیت می‌پردازد، کتاب «تنهای شکیبا» نیز که امروز رونمایی شد، یکی از آرزوهای حجت‌الاسلام ابوالحسنی بود که محقق شد، وی همواره می‌خواست یک مجموعه هفت جلدی درباره شیخ فضل‌الله نوری منتشر کند که در نهایت آخرین یافته‌های او در قالب این کتاب منتشر شد.

مدیر موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران ادامه داد: البته کارهای نیمه تمامی از استاد وجود دارد که هنوز منتشر نشده و امیدوارم در آینده منتشر شود.

حقانی در بخش دیگری از سخنانش درباره اینکه چرا در کتاب‌های حجت‌الاسلام ابوالحسنی درباره اختلافات میان شیخ فضل‌الله و آخوند خراسانی مطلب روشنی وجود ندارد، گفت: حجت‌الاسلام ابوالحسنی به این موضوع نگاه می‌کرد که چقدر برای بیان چنین حرف‌هایی در جامعه ظرفیت پذیرش وجود داشت در واقع ظرفیت مخاطب همواره مدنظرش بوده است، حجت‌الاسلام ابوالحسنی در آثارش در دو بخش به صورت انتحاری وارد شده است، نخست کتاب «شهید مطهری افشارگر توطئه» بود که در آن به صورت انتحاری عمل کرد و دیگری هم درباره شیخ فضل‌الله، اما اختلاف شیخ فضل‌الله با آخوند خراسانی بر سر تعیین مصادیق بود و این دو با هم اختلاف مبنایی نداشتند.

وی در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به اینکه مرحوم ابوالحسنی از نقد آثار خود همواره استقبال کرده است، تصریح کرد: برخی از نقدهایی که درباره آثار وی نوشته شده درست نیست به طور مثال گفته شده که حجت‌الاسلام ابوالحسنی قدر شیخ فضل‌الله نوری را بالا برده تا قدر دیگران را پایین بیاورد در حالی که برخورد ابوالحسنی با این موضوع احساسی نبود و با اینکه شیفته شیخ بود اما قدر شیخ را واقعاً بالاتر از سید خراسانی می‌دانست، وی حتی قدر ایشان را با سید محمد طباطبایی هم قابل مقایسه نمی‌دانست و واقعاً معتقد بود شیخ فضل‌الله نوری به لحاظ علمی و فقهی قوی بوده است.

محمدرضا کایینی پژوهشگر تاریخ با اشاره اینکه مرحوم ابوالحسنی مبنای مهمی در آثار تاریخی و مشروطه‌پژوهی خود داشته‌ است، گفت: ایشان در آثارشان به اقوال علما تکیه می‌کرد، حجت‌الاسلام ابوالحسنی طی آثاری که در حوزه مشروطه‌پژوهی داشته افزون بر اینکه به اقوال معروف در آن دوره توجه کرده به اقوال علما به‌ویژه اقوال مغلوب در آن دوره نیز توجه کرده است، تاریخ‌نگاری دوره مشروطه بیشتر به اقوال مسلط در آن دوره توجه کرده تا اقوال مغلوب بنابراین تلاش ابوالحسنی این بوده که به اقوال مغلوب در این دوره و نیز ناگفته‌هایی درباره شیخ فضل‌الله اشاره کند.

وی افزود: حجت‌الاسلام ابوالحسنی معتقد بود علما چون در گفته‌هایشان استحکام دارند باید بیشتر به اقوال آنها در تاریخ‌نگاری توجه کرد. بنابراین تاریخ‌نگاری وی اتکا به حرف علما دارد تا حرف سیاسیون آن هم از نوع مغلوب.

کایینی با تاکید بر اینکه حجت‌الاسلام ابوالحسنی یادداشت‌های زیادی درباره آخوند خراسانی دارد، خاطرنشان کرد: یکی از دلایلی که وی به اعلامیه‌های آخوند خراسانی در دوران فطرت نپرداخته به این علت است که معتقد است این نظر آخوند خراسانی نیست و در خراب کردن رابطه بین شیخ فضل‌الله و آخوند خراساتی دست افرادی مانند اسدالله فراهانی را می‌توان دید.

وی با تاکید براینکه حجت‌الاسلام ابوالحسنی بر حفظ مواریث علما تکیه داشته است، گفت: به طور مثال ایشان درباره کشف الاسرار امام خمینی(ره) که بعدها تجدید چاپ نشد معتقد بود این کتاب یکی از بهترین آثار در مخالفت با وهابیت است، امیدوارم سایر یادداشت‌ها و آثار وی درباره تاریخ مشروطه منتشر شود.

رجبی دوانی استاد تاریخ و پژوهشگر با اشاره به اینکه سابقه آشنایی او با مرحوم ابوالحسنی به سال 59 بر می‌گردد، عنوان کرد: حجت‌الاسلام ابوالحسنی گنجینه ارزشمند و عظیمی است که باید از آثار او استفاده کرد، کارهای وی هریک تازگی خاص خود را دارد و از زاویه قدیم و جدید به مسایل تاریخی پرداخته و در ورودش نیز سعی کرده عالمانه، محققانه و متعهدانه باشد، در تاریخ نگاری نیز ما کمتر فردی را داریم که بتواند به تمام جنبه‌های اخلاقی و انسانی پایبند باشد.

وی با بیان اینکه یکی از مسائلی که همواره مورد دغدغه حجت‌الاسلام بوالحسنی بوده این است که چرا طرح‌های شیخ فضل الله نوری ناموفق بود، گفت: او سعی کرده در دو کتاب «اندیشه سبز، زندگانی سرخ» و «تنهای شکیبا» به این سوال پاسخ دهد.

رجبی دوانی، افزود: زمانی که مجلس از سوی محمدعلی شاه بمباران شد تا مدت کوتاهی در سراسر کشور مقاومت صورت گرفت و بعد از آن آرامشی در سراسر کشور برپا شد، در آن زمان شیخ فضل الله نامه‌ها و اعلامیه‌هایی به علمای کشور نوشت و از آنها نظرشان را درباره مشروطه جویا شد و از آنها پرسید که آیا موافق هستند که مشروطه در کشور احیا شود، همگی آنها پاسخ دادند که ما چنین مشروطه‌ای نمی‌خواهیم، به هر حال شیخ کوشید تا در کنار نظر علما مجلس شورای کبری مملکتی ایجاد کند.

وی ادامه داد: مجلسی انتصابی که از خوشنام ترین رجال سیاسی کشور از شاهزادگان و تجار تشکیل می‌شد و اختیاراتی داشت که شامل اختیارات مجلس قدیم می‌شد و افزون بر آن به نوعی نقش قوه قضاییه را برای مسؤولان مملکتی داشت با این وجود این طرح‌ها ناکام ماند، حجت‌الاسلام ابوالحسنی در این کتاب به دلایل ناکامی خود اشاره می‌کند اما علتی که در کتاب او نیامده و در واقع می‌توان گفت علت تامه بوده از جنس مخالفت‌هایی بوده که آخوند خراسانی با شبخ فضل الله داشت و این اختلافات در نوشته‌های ابوالحسنی نیست.

استاد تاریخ در بخش دیگری از سخنان خود اظهار کرد: آنچه که موجب ناکام ماندن اقدامات محمدعلی شاه و نیز تهییج مشروطه‌خواهان شد صدور اعلامیه‌های متعدد از سوی آخوند خراسانی و شیخ مازندرانی بود، کاش مرحوم حجت‌الاسلام ابوالحسنی به همان اندازه که به شیخ فضل‌الله پرداخت برای شناساندن اقدامات آخوند خراسانی نیز کتابی تالیف می‌کرد.

وی تصریح کرد: البته این به دلیل نداشتن اطلاعات در این باره نبوده چون ایشان تسلط کاملی به تاریخ مشروطه داشته است اما تقوا و احتیاط حجت‌الاسلام ابوالحسنی مانع از این می‌شد که اختلافات گذشته میان این دو را باز کند بنابراین کوشیده تا اشاره‌ای گذرا به این موضوع داشته باشد.

وی افزود: اما واقعیت این است که اعلامیه‌های آخوند خراسانی نقش زیادی در تهییج مشروطه‌خواهان داشت، این اعلامیه‌ها موجب تحریک مردم ولایات شده بود و سبب شده اتفاقات تبریز به سایر شهرها نیز کشیده شود و پس از فتح تهران شیخ فضل الله را دار زدند.

رجبی در ادامه با اشاره به اینکه بعدها آخوند خراسانی تلگرامی فرستاده بود و از خانواده شیخ فضل الله دلجویی کرد، ابراز داشت: وقتی شیخ را دار زدند در یکی از روزنامه‌ها قصاص را به تمسخر گرفتند و آنجا بود که آخوند خراسانی نامه نوشت و از این کار انتقاد کرد، به هر حال با ادامه این روند رهبران مشروطه را در کمتر از یکسال ترور کردند.

وی افزود: بعدها این سوال طرح شد که چرا پس از این اتفاقات برای شیخ فضل الله مجلس بزرگداشتی نگرفتند، مرحوم ابوالحسنی در کتابش می‌گوید کهآخوند خراسانی این کار را کرد اما این کفایت نمی‌کرد، بسیاری از این مسایل در کتاب ابوالحسنی نیست چون ایشان صلاح نمی‌دانست که اختلافات میان علما و نیز شیخ فضل‌الله و آخوند خراسانی را مطرح کند./811/201/ب1