گزارشی از حالوهوای این روزهای مدارس علمیه آذربایجان شرقی
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا در تبریز، این روزها اگر سری به مدارس علمیه آذربایجان شرقی بزنید، در کنار رفتوآمد معمول طلاب و برگزاری منظم کلاسهای درس، نشانههایی از یک اتفاق مهمتر نیز به چشم میخورد؛ اتفاقی که شاید در نگاه نخست آرام و تدریجی باشد، اما وقتی پای صحبت طلاب، مدیران و اساتید مینشینیم، ابعاد آن روشنتر میشود؛ فضای آموزش در حوزههای علمیه استان وارد مرحلهای تازه شده و نگاه به مسئله علم و آموزش، جدیتر، منسجمتر و هدفمندتر از گذشته دنبال میشود.
در این میان، رویکرد معاونت آموزش مرکز مدیریت حوزههای علمیه آذربایجان شرقی و تلاشهای مستمر معاون آموزش استان، به عنوان یکی از عوامل مهم این حرکت، مورد توجه بدنه مدارس قرار گرفته و آنچه بیش از همه جلب توجه میکند، همراهی و استقبال جامعه حوزوی از این مسیر جدید است.
اگر بخواهیم حالوهوای امروز مدارس علمیه استان را در یک جمله توصیف کنیم، باید گفت «آموزش دوباره به قلب فعالیتهای مدرسه بازگشته است»؛ در گفتوگو با طلاب، آنچه بیش از گذشته شنیده میشود، توجه به کیفیت کلاس، پیگیری امور تحصیلی، نظم آموزشی، اهمیت دادن به استاد و حساسیت نسبت به رشد علمی طلبه است.
طلبه امروز بیش از گذشته احساس میکند که مسیر تحصیلی او برای مجموعه آموزش اهمیت دارد و قرار نیست صرفاً در کلاس حاضر شود و سال تحصیلی را پشت سر بگذارد، بلکه باید در این مسیر رشد کند، ارزیابی شود، نقاط ضعف خود را بشناسد و برای رسیدن به مراتب بالاتر علمی تلاش کند. همین تغییر نگاه، در میان طلاب نوعی انگیزه، امید و احساس تعلق بیشتر به فضای علمی مدرسه ایجاد کرده است.
در بازدیدها و حضور در فضای مدارس، یکی از نکاتی که بیش از همه خودنمایی میکند، جدیتر شدن فضای علمی است؛ کلاس درس صرفاً محلی برای تدریس کتاب نیست، بلکه مباحثه، پرسش و پاسخ، پیگیری وضعیت تحصیلی و ارتباط بیشتر میان استاد و طلبه، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
بسیاری از طلاب، وقتی از وضعیت آموزشی سخن میگویند، از این مسئله استقبال میکنند که امور علمی با حساسیت بیشتری دنبال میشود و نسبت به گذشته، توجه بیشتری به کیفیت تحصیل وجود دارد این موضوع البته تنها به طلاب محدود نمیشود؛ مدیران مدارس نیز از اینکه معاونت آموزش با نگاه نزدیکتر و میدانیتر مسائل مدارس را دنبال میکند، احساس رضایت دارند و معتقدند این نوع ارتباط، فاصله میان برنامهریزی آموزشی و واقعیتهای کف مدرسه را کاهش داده است.
در این میان، نقش معاون آموزش مرکز مدیریت حوزههای علمیه آذربایجان شرقی را نمیتوان نادیده گرفت؛ رویکردی که بر پیگیری مستمر مسائل آموزشی، ارتباط با مدارس، توجه به دغدغههای مدیران و اساتید و تلاش برای ارتقای سطح علمی طلاب استوار شده، به تدریج خود را در فضای مدارس نشان داده است.
تفاوت این رویکرد را میتوان در همین مسئله مشاهده کرد که آموزش دیگر یک موضوع اداری و محدود به اجرای تقویم آموزشی تلقی نمیشود، بلکه به عنوان یک فرآیند زنده و مستمر مورد توجه قرار گرفته است؛ فرآیندی که باید از مدرسه و کلاس درس آغاز شود و در نهایت به رشد علمی، فکری و تربیتی طلبه منتهی شود.
یکی از ویژگیهای مثبت این رویکرد، توجه به نظرات و واقعیتهای موجود در مدارس است؛ چراکه هیچ برنامه آموزشی بدون شناخت میدان نمیتواند موفق باشد وقتی معاونت آموزش در ارتباط با مدیران مدارس قرار میگیرد، مسائل اساتید و طلاب را میشنود و شرایط واقعی هر مدرسه را مورد توجه قرار میدهد، تصمیمگیری آموزشی نیز از حالت کلی و یکسان برای همه خارج شده و به سمت شناخت دقیقتر ظرفیتها و نیازها حرکت میکند.
این مسئله از نگاه مدیران مدارس اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا آنان بیش از هر فرد دیگری با مسائل روزمره آموزش، دغدغههای طلبه و مشکلات کلاس درس مواجه هستند و ارتباط نزدیک معاونت آموزش با این بدنه میتواند بسیاری از موانع را پیش از آنکه به مشکل جدی تبدیل شوند، برطرف کند.
در این میان، آنچه اهمیت ویژهای دارد، استمرار این مسیر است. تجربه نشان داده است که تحول واقعی زمانی اتفاق میافتد که یک سیاست آموزشی به برنامهای مستمر تبدیل شود و از تغییرات مقطعی فاصله بگیرد. اگر همین روند تقویت شود، اگر ارتباط معاونت آموزش با مدارس ادامه پیدا کند، اگر مدیران و اساتید در تصمیمسازیها بیش از گذشته نقش داشته باشند و اگر طلاب نیز خود را شریک این حرکت بدانند، میتوان انتظار داشت که در سالهای آینده آثار آن نه فقط در فضای مدارس، بلکه در سطح علمی حوزه استان نیز به شکل ملموستری نمایان شود.
واقعیت این است که آموزش حوزههای علمیه آذربایجان شرقی در حال تجربه یک دوره امیدبخش است. شاید این تحول با هیاهو و تبلیغات گسترده همراه نباشد، اما وقتی در یک مدرسه، مدیر با انگیزه بیشتری برنامهریزی میکند، استاد با جدیت بیشتری پای درس حاضر میشود، طلبه با انگیزه بیشتری درس میخواند و معاونت آموزش نیز با جدیت مسائل علمی مدارس را دنبال میکند، میتوان گفت یک اتفاق مهم در حال شکلگیری است. اتفاقی که اگر با همین قوت ادامه پیدا کند، میتواند چهره علمی مدارس استان را در سالهای آینده بیش از پیش ارتقا دهد.
از این منظر، عملکرد معاونت آموزش مرکز مدیریت حوزههای علمیه آذربایجان شرقی را میتوان یکی از نمونههای قابل توجه تلاش برای ارتقای کیفیت آموزشی حوزه در سطح استانی دانست؛ مجموعهای که تلاش دارد آموزش را از یک فرآیند اداری خارج کرده و آن را به یک مسئله جدی، زنده و اثرگذار تبدیل کند. ارتباط با مدارس، توجه به طلاب، اهمیت دادن به اساتید و حساسیت نسبت به مسائل علمی، مجموعهای از اقداماتی است که در کنار یکدیگر میتواند زمینهساز یک تحول پایدار شود.
و شاید مهمترین نشانه موفقیت این مسیر را باید در همان نقطهای جستوجو کرد که همه این تلاشها در نهایت باید به آن برسد؛ طلبهای که با انگیزه درس میخواند، استادی که با دغدغه تدریس میکند و مدرسهای که خود را یک محیط علمی زنده میداند. اگر این سه ضلع در کنار هم قرار بگیرند، آینده آموزش حوزه در آذربایجان شرقی میتواند بسیار روشنتر از امروز باشد.
اکنون در مدارس علمیه استان، بیش از گذشته سخن از علم، کیفیت آموزش، استاد، طلبه و پیشرفت تحصیلی است؛ نشانهای که میتواند حکایت از آغاز یک فصل تازه داشته باشد. فصلی که در آن آموزش نه در حاشیه، بلکه در متن برنامههای حوزه قرار گرفته و معاونت آموزش استان نیز با رویکردی فعال، پیگیر و تحولگرا در تلاش است این مسیر را به مقصد برساند.
اما در میان همه این تحولات، استاد همچنان محور اصلی آموزش حوزه است و توجه به جایگاه استاد یکی از نقاط قوت این مسیر به شمار میرود. اگر قرار باشد سطح علمی طلبه ارتقا پیدا کند، باید زمینه ارتقای علمی و مهارتی استاد نیز فراهم شود. فضای جدید آموزشی در استان نیز به سمت همین نگاه حرکت کرده است؛ یعنی استاد نه صرفاً به عنوان فردی که موظف به تدریس چند واحد درسی است، بلکه به عنوان شخصیت علمی اثرگذار بر آینده طلبه مورد توجه قرار گیرد. وقتی استاد احساس کند کیفیت تدریس او اهمیت دارد، وقتی برای ارتقای علمی او برنامه وجود داشته باشد و وقتی تجربه و توانایی او در فرآیند آموزشی دیده شود، طبیعی است که نتیجه نهایی آن در کلاس درس و در رشد طلبه نمایان شود.
از سوی دیگر، آنچه در میان طلاب قابل مشاهده است، استقبال از نظم و جدیت بیشتر در مسائل آموزشی است. طلبهای که میداند برنامه درسی او با دقت بیشتری پیگیری میشود، وضعیت علمیاش مورد توجه قرار میگیرد و برای پیشرفت تحصیلی او اهمیت قائل هستند، طبیعتاً انگیزه بیشتری برای مطالعه و مباحثه خواهد داشت. این موضوع را میتوان در فضای مدارس نیز احساس کرد؛ گفتوگوهای علمی میان طلاب، توجه بیشتر به مباحث درسی و حساسیت نسبت به امتحانات و ارزیابیهای آموزشی، بخشی از همین فضای جدید است. البته این مسیر هنوز ادامه دارد و برای رسیدن به نقطه مطلوب، باید اقدامات بیشتری انجام شود، اما جهت حرکت، جهت درستی است.
یکی از مدیران مدارس علمیه استان در گفتوگویی با خبرنگار رسا، با اشاره به تغییر محسوس در فضای آموزشی، اظهار داشت که وقتی مجموعه آموزش در کنار مدرسه باشد، مسائل آموزشی با سرعت و دقت بیشتری پیگیری میشود. به گفته وی، ارتباط نزدیکتر با معاونت آموزش موجب شده است مدیران مدارس احساس کنند دغدغههای آنان شنیده میشود و موضوعات مربوط به استاد و طلبه با حساسیت بیشتری دنبال میشود. این مدیر حوزوی البته تأکید داشت که برای قضاوت نهایی درباره نتایج این رویکرد باید زمان بیشتری سپری شود، اما آثار مثبت آن در فضای مدرسه قابل مشاهده است.
یک استاد حوزه نیز در گفتوگو با خبرنگار رسا، جدیتر شدن نگاه به مسئله آموزش را اتفاقی مثبت توصیف کرد و گفت که هر اندازه آموزش حوزه علمیتر، منظمتر و هدفمندتر باشد، خروجی آن در آینده حوزه نیز قویتر خواهد بود. از نگاه وی، توجه به استاد، پیگیری وضعیت علمی طلبه و ایجاد فضای رقابت سالم علمی، میتواند به شکلگیری نسلی از طلاب توانمند منجر شود که علاوه بر برخورداری از بنیه علمی مناسب، توانایی پاسخگویی به مسائل جدید جامعه را نیز داشته باشند.
در سوی دیگر این میدان، طلاب قرار دارند؛ کسانی که شاید بهتر از هر فرد دیگری بتوانند تفاوت میان یک برنامه اداری و یک تحول واقعی را احساس کنند. یکی از طلاب جوان در گفتوگو با رسا معتقد بود که وقتی امور آموزشی با جدیت بیشتری دنبال میشود، خود طلبه نیز احساس مسئولیت بیشتری پیدا میکند. به گفته او، طلبه زمانی برای درس خواندن انگیزه بیشتری پیدا میکند که احساس کند پیشرفت علمیاش برای مجموعه حوزه اهمیت دارد و تلاش او دیده میشود. همین نگاه را میتوان در گفتوگو با دیگر طلاب نیز مشاهده کرد؛ آنان از اینکه مسائل علمی بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته استقبال میکنند و معتقدند این مسئله میتواند به ارتقای سطح علمی مدارس کمک کند.
نکته قابل توجه دیگر، توجه به مدرسه به عنوان محور اصلی تحول آموزشی است. معاونت آموزش هر اندازه هم برنامهریزی دقیقی داشته باشد، اگر این برنامهها در مدرسه به شکل صحیح اجرا نشود، نتیجه مطلوب حاصل نخواهد شد. از همین رو، تقویت مدیران مدارس، ارتباط مستمر با آنان، توجه به ظرفیتهای هر مدرسه و استفاده از تجربه اساتید و مدیران، میتواند یکی از مهمترین نقاط قوت این مسیر باشد. در واقع، آنچه امروز در آموزش حوزه آذربایجان شرقی در حال شکلگیری است، یک حرکت صرفاً ستادی نیست؛ بلکه تلاشی برای پیوند دادن مدیریت آموزشی با واقعیت کلاس و مدرسه است.
از منظر دیگری نیز میتوان این تحول را بررسی کرد؛ حوزه علمیه امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند طلبهای است که علاوه بر آشنایی عمیق با متون حوزوی، توانایی تحلیل مسائل روز، پژوهش، تبلیغ و پاسخگویی به شبهات و نیازهای فکری جامعه را داشته باشد. رسیدن به چنین نقطهای بدون یک نظام آموزشی قدرتمند امکانپذیر نیست. به همین دلیل، تقویت آموزش در حوزههای علمیه آذربایجان شرقی را نباید صرفاً یک مسئله داخلی مدارس دانست؛ بلکه این موضوع مستقیماً با آینده علمی، تبلیغی و اجتماعی حوزه استان ارتباط دارد.