علوم ديني توليد کننده اند نه مصرف کننده

حجت ‌الاسلام والمسلمين صادق لاريجاني، پژوهشگر حوزه دين و عضو فقهاي شوراي نگهبان، دوازدهم ارديبهشت ماه، در سخناني با موضوع «روشنفكري ديني و علوم اسلامي» در نشست علمي «حوزه و روشنفکري ديني»، با بيان اين‌كه کساني که درباره روشنفکري سخن گفته‌اند، نوآوري را از ويژگي ‌هاي روشنفكري دانسته ‌اند، گفت: نوآوري در ساحت دين ممكن است به معناي نوآوري در روش‌هاي تبليغ، نوآوري در روش تحصيل معارف و يا نوآوري در عرصه كسب معارف ديني باشد.
حجت الاسلام والمسلمين لاريجاني ادامه داد: يك نظر درباره نوآوري در عرصه كسب معارف ديني، توجه به معارفِ بيرون از دين و همان «عصري كردن دين» است.
وي متغير بودن همه فهم ‌ها و مصرف ‌كننده بودن علم ديني را از جمله پيش ‌فرض ‌هاي مهم اين نظريه دانست و افزود: اين نظريه مي‌ گويد که بايد علومي مثل رياضي، فيزيك، شيمي، روانشناسي و ديگر علوم را فرا گرفت و در علم ديني به كار برد.
عضو مجلس خبرگان رهبري نظريه مخالف و افراطي در برابر اين نظريه را بستن باب علوم ديگر و اکتفا به متون ديني عنوان كرد و اخباري ‌گري را نمونه آن دانست.
وي نظريه سوم در اين ‌باره را تعامل سازنده با علوم بيروني توصيف كرد و اظهار داشت: اين نظريه معتقد است علوم ديني مي ‌توانند مولّد باشند و از اين رو نسبت اين علوم با معارف بيروني، تعامل است.
استاد حوزه و دانشگاه تصريح كرد: ما معتقديم دين منبع و علوم ديني، مولد هستند؛ بنابراين معارف ديني با رجوع به اين منابع و بدون كمك گرفتن از علوم ديگر توليد مي‌ شود.
وي ادامه داد: براي مثال هم ‌اكنون بحث‌هاي فراواني در حوزه فلسفه نفس در حال وقوع است و هيچ ضرورت عقلي ‌‌اي وجود ندارد كه ما براي توليد معارف ديني همه آن‌ها را در ذهن داشته باشيم؛ زيرا كسي كه در حال كسب معارف ديني است، به منابعي همچون كتاب و سنت نيز دسترسي دارد.
حجت ‌الاسلام والمسلمين لاريجاني تأكيد کرد: اگر بپذيريم كه راه درست، تعامل سازنده با علوم و معارف بيروني است، بايد به همان اندازه بلکه بسيار بيشتر از آن‌كه به اين علوم توجه مي‌كنيم، به منابع ديني اهميت دهيم.
وي اظهار داشت: در اين ‌باره بايد روش ‌هايي براي اين تعامل طراحي كنيم و خلأ بحث درباره حقوق انسان ‌ها، حقوق زن و خلأهاي بسيار ديگر را پر كنيم.
عضو فقهاي شوراي نگهبان تصريح كرد: كار نكردن حوزويان درباره موضوعات ياد شده، سبب شده است كه روشنفكران بگويند علوم ديني اصلاً مصرف كننده ‌اند و نمي ‌توانند توليد كننده باشند.
وي خطر بزرگ نظريه تعامل را افراط در اين مسير دانست و ترجمه ‌هاي فروان از منابع بيروني را نمونه‌ اي از اين زياده روي برشمرد.
حجت الاسلام لاريجاني تأكيد كرد: عدم تقارن در اعتنا به منابع ديني و منابع بيروني از جمله منابع غربي باعث سيطره فرهنگي مي ‌شود و براي دور ماندن از اين خطر بايد اصل را مراجعه به كتاب و سنت قرار دهيم و تعادلي را بين اين منابع و منابع ديگر ايجاد كنيم.
وي در پايان خاطرنشان کرد: مثلاً برگزار کردن درس خارج فلسفه اخلاق و فلسفه سياسي و ديگر حوزه ‌هاي تخصصي در كنار درس خارج فقه و اصول باعث مي شود که در حد افراط به طرف معارف بيروني متمايل نشويم.