مدیر حوزه علمیه همدان:
مدرسه آخوند ملاعلی همدانی فیضیه غرب کشور است
خبرگزاری رسا ـ مدیر حوزه علمیه همدان گفت: دینداری مردم همدان بسیار ریشهدار است , این مسأله ریشه در حوزه علمیه این شهر دارد.
در گفتوگویی که از محضر شما خوانندگان عزیز رسا خواهد گذشت حوزه علمیه همدان بهعنوان یکی از حوزههای فعال غرب کشور و زادگاه علما و بزرگانی که در زمینههای گوناگون اخلاقی و علمی منشأ اثر بوده و نام آنها تا ابد در خاطره ماندگار حوزههای علمیه خواهد ماند، مورد بررسی قرار گرفته است. حضرت حجتالاسلام والمسلمین سیدمصطفی موسویفراز، مدیر حوزه علمیه همدان در نهایت بزرگواری ما را به حضور پذیرفتند و به سؤالهای ما در این رابطه پاسخ گفتند.
رسا ـ یکی از مهمترین مقاطع زندگی شما هجرت به حوزه علمیه همدان است. چه انگیزهای سبب این هجرت شد؟
هجرت برای همه عزیزانی که در حوزه هستند مسأله مهمی است. ما نیز از همان اوایل که وارد این حوزه شدیم به نظرمان میرسید که هدف الهی باید برای انسان وظیفه را مشخص کند یعنی اینکه اگر انسان یک روز باید در حوزه بماند و برای خدا درس بخواند، این کار را بکند و اگر روزی نیاز است که وارد اجتماع شود باید برای این کار اقدام کند. بهطور مثال زمانی که حضور روحانیت در قوهقضائیه واجب بود امام راحل میفرمودند کسانی که قدرت قضاوت دارند واجب است درس و بحث را رها کنند و سراغ مسأله قضاوت بروند. لذا اگر انسان به دنبال وظیفه است دیگر نباید حوزه برای او بُت باشد؛ بلکه باید وسیله ترقی به سوی خدا شود. در رابطه با این سؤال شما که چه انگیزهای باعث این هجرت شد، همان حکایتی است که میگویند از خصوصیات این آقا این است که میخواهد آدم خوبی باشد. این یک شوخی است؛ اما همین هم خوب است که انسان بخواهد آدم خوبی باشد. در هر حال ما باید حسابمان را میان خود و خدا تسویه کنیم و ببینیم وظیفه ما چیست؟ اگر وظیفه، تدریس است، باید تدریس کنیم و اگر هم وظیفه ما هجرت است، باید هجرت کنیم. من برای نمونه خدمتان عرض کنم که در زمان آقای احمدی میانجی که ایلام تازه مرکز استان شده بود و میخواستند برای آنجا امام جمعه منصوب کنند، آقای دری نجفآبادی به بنده پیشنهاد دادند که امامت جمعه را بر عهده بگیرم. آن زمان هنوز ستاد ائمه جمعه در کار نبود. این مسأله برای بنده بهخاطر برخی از معذوریتهایی که داشتم سنگین بود. لذا خدمت آقای احمدی میانجی رسیدم و عرض کردم وظیفه شرعی ما چیست؟ ایشان فرمودند: اگر مَن به الکفایه(کسی شایستهتر از شما) وجود دارد، قبول این مسأله بر شما واجب نیست. منظور این است که ما باید وظیفهمدار باشیم.
رسا ـ حوزه فعلی را چگونه میبینید آیا وظیفهمدار است؟
حالا این مطلب را هرکسی بین خود و خدا باید تشخیص بدهد.
رسا ـ منظورم این است که آیا عموماً حوزه ما وظیفهمدار است؟
این را باید دید و بنده نمیتوانم در رابطه با این مسأله قضاوت کنم. اما اینکه شما فرمودید چرا به همدان هجرت کردید. بنده برای ماه مبارک رمضان به آنجا دعوت شدم و حضرت آیتالله موسوی همدانی وضع حوزه آنجا را برای من تشریح کردند که ما اینجا حوزهای را تأسیس کردهایم؛ ولی برای اداره آن کسی را نداریم و شما وظیفه دارید به اینجا بیایید. بنده هم گفتم چون تا کنون حوزهداری نکردهام فکر نمیکنم چنین وظیفهای داشته باشم. نهایتاً به این نتیجه رسیدیم که اگر وظیفه هم باشد با یک سال قبول مدیریت مشخص میشود بنده میتوانم مدیریت کنم یا نه؟ بنابراین سال هشتاد با این انگیزه بنده به حوزه علمیه همدان رفتم و خداوند هم عنایت کرد و موفقیت حاصل شد.
رسا ـ از تاریخچه حوزه علمیه همدان بفرمایید.
البته هر حوزهای برای خودش تاریخچه مفصلی دارد؛ ولی آنچه از حوزه علمیه همدان در دست داریم مربوط به زمان حضرت آیتالله العظمی آخوند ملاعلی همدانی میشود. ایشان از شاگردان مرحوم شیخ عبدالکریم حائری بودند و هم زمان با امام راحل در درس مرحوم حائری شرکت میکردند. همچنین ایشان در رابطه با مسائل اخلاقی، شاگردی آیتالله ملکی تبریزی را هم نمودهاند. البته قبل از آخوند ملاعلی همدانی در همدان مدرسه علمیه بوده است.
رسا ـ اما زمان رونق حوزه همدان در دوران آخود ملاعلی همدانی بوده است.
همینطور است. وقتی ایشان وارد همدان شدند مدرسهای که الان فیضیه غرب کشور محسوب میشود و به نام مدرسه آخوند ملاعلی میباشد، توسط آخود ملاعلی تجدید بنا میشود و بعد از اینکه تعدادی از فضلا اطراف ایشان جمع میشوند بزرگترین حوزه غرب کشور در همدان شکل میگیرد که شاگردان بسیار خوبی هم در این مدرسه تربیت میشوند. علمای بزرگی مانند حضرت آیتالله نوری همدانی و صابری همدانی هم مدتی را در این مدرسه به تحصیل مشغول بودهاند. البته همدان، علمای بسیار بزرگ دیگری هم داشته است. بنده سالها قبل که به همدان میرفتم چند نفر از علمای بزرگ همدان را دیدم. پدر همین آقای بنیصدر، رئیس جمهور سابق از علمای تراز اول همدان بودند. آیتالله تالهی بودند که بنده ایشان را دیدم و ایشان هم از علمای برجسته شهر بودند. آیتالله نجفی، داماد حضرت آیت الله نایینی بزرگ از علمای مشهور همدان نیز حضور داشتند. بنابراین همدان مرکز علم، عمل و تقوا بوده که ریشه این علم و تقوا همین حوزه علمیه بوده است.
رسا ـ آیا وجود علما برجسته بر دینداری مردم همدان هم تأثیر داشته است؟
بله، این تدیّن و صفا کاملاً در مردم همدان محسوس است. در زمان جنگ تحمیلی، همدان شهدای بسیار زیادی را تقدیم انقلاب کرد. دینداری مردم بسیار ریشهدار است. اهل خمس و زکات و شهادت و ایثار هستند. مرحوم آیتالله مدنی چند سالی را در همدان به امامت جمعه مشغول بودهاند. قبل از امامت جمعه، تابستانها که از نجف به همدان میآمدند و در دره «مرادبک» ساکن بودند. مدتی هم آیتالله مشکینی تابستانها مهمان آیتالله مدنی بودهاند. مرحوم آیتالله سیدمحمدعلی خوانساری تابستانها به همدان میآمدند و در حال حاضرحدود هزاروهفتصد نفر از طلاب، فضلا وعلمای قم، همدانی هستند.
رسا ـ در همدان چند مدرسه علمیه وجود دارد؟
در همدان مدرسه دیگری به نام «زنگنه» داریم که از مدرسه آقای آخوند، بزرگتر است و طلاب پایه یک تا شش در آنجا تحصیل میکنند. ولی از نظر معروفیت مدرسه آقای آخوند، مرکزیت دارد. مدرسه دیگری به نام مدرسه آیتالله دامغانی در همدان است که بهتازهگی در حال تجدید بنا است. همچنین مدرسه «رسولاکرم»(ص) در مَریانَج که در شش کیلومتری همدان قرار دارد. این مدرسه در پنج طبقه ساخته شده است. انشاءالله امسال افتتاح خواهد شد.
رسا ـ حوزه علمیه همدان را در چه وضعتی تحویل گرفتید؟
قبل از اینکه به سؤال شما پاسخ دهم جا دارد از همه عزیزانی که در سالهای گذشته حوزه علمیه همدان را تقویت کردند، تشکر نمایم؛ چرا که انصاف این است که در این زمینه کوتاهی صورت نگرفته بود. وقتی من حوزه را تحویل گرفتم تا شش پایه تحصیلی درس برقرار بود که علت رفتن ما به همدان راهاندازی پایه هفتم بود که از پایه هفت به پایه دهم رسید. در حال حاضر حدود هشتاد نفر از طلبههای پایه هفتم تا دهم در همدان ماندهاند که قبلاً اینها به قم هجرت میکردند و برای برگشتن مشکل داشتند. این تعداد طلبه در حال حاضر در کنار درس و بحث، امامت مساجد را به عهده دارند و به وعظ و خطابه مشغول هستند. نه اینکه سابقاً چنین فعالیتهایی نبود ولی چون توسط طلاب سطوح پایین حوزه انجام میشد مناسب دین و اسلام نبود. چون بعضی از طلبههای که از نظر علمی ضعیف هستند زمانی که برای که تبلیغ به مرکزی میروند ممکن است نتوانند پاسخگو باشند. مرکز شهر همدان در حال حاضر شصتهزار دانشجو دارد. دانشگاه بوعلی یکی از دانشگاههای مطرح ایران و جهان است. بنابراین ما به طلبههایی نیاز داریم که از نظر علمی، قوی باشند. حالا نمیگویم از پایه هفت تا ده هیچ مشکلی وجود ندارد؛ ولی نسبت به قبل قدمهای خوبی برداشته شده است.
رسا ـ چگونه توانستید در توسعه دروس به موفقیت برسید؟
موفقیت در این مسأله سه مقدمه داشت که خدمت آیتالله موسوی همدانی عرض کردم. اینکه باید مسکن طلاب تأمین شود. چون اگر میخواستیم طلاب پایههای هفم تا دهم را در همدان مستقر کنیم به علت اینکه طلاب غالباً در این زمان متأهل میشوند و به مسکن احتیاج دارند باید اولین قدم را در رابطه با مسکن آنها بر میداشتیم. لذا دو پیشنهاد خدمت مرحوم آیتالله موسوی همدانی دادم که هردو هم اجرایی شد. پیشنهاد دیگر اینکه به طلاب متأهل کمک هزینه مسکن بدهیم.
رسا ـ غیر از کمک هزینهای که مقام معظم رهبری برای طلاب در نظر گرفتهاند؟
بله، غیر از آن کمک هزینه رهبری. البته اوایل این کمک هزینه ده هزار تومان بود. این برنامه برای کوتاه مدت مد نظر بود. برای بلند مدت هم خدمت آیتالله موسوی عرض کردم باید فکر مسکن باشیم که ایشان هم یک بسیج عمومی اعلام و از تمامی مسئولان استان دعوت کردند و گفتند که ما میخواهیم برای طلاب مسکن بسازیم. با همدانیها مقیم تهران هم جلسهای برگزار کردند و نهایتا با اخلاصی که ایشان داشتند در مدت سه سال هفتادوچهار واحد مسکونی ساخته شد.
رسا ـ نقش حوزه علمیه قم در این قضیه تاچه اندازه بود؟
هیچ، متأسفانه نقش حوزه علمیه قم در این رابطه هیچِ هیچ بود. در هر صورت این تعداد واحد مسکونی ساخته شد که همه متعلق به حوزه علمیه همدان است و در اختیار طلبههایی است که شرط قبولی حوزه را داشته باشند و معمم هم باشند.
رسا ـ چرا معمم بودن را جزو شروط قرار دادید؟
شرط معمم بودن به این خاطر است که عدهای از طلبهها تا پایه دهم درس میخوانند؛ اما معمم نشده و نهایتا وارد ادارات دولتی میشوند. لذا ما میخواهیم بعد از این همه هزینه و مخارج، طلاب در خدمت اسلام و حوزه باشند و خدمت به اسلام، متوقف بر پوشیدن لباس روحانیت است. خیلی هم به ما انتقاد کردند که این چه شرطی است؛ اما ما قبول نکردیم. خود من طلبههایی که کار تبلیغی ندارند را به مرور زمان عذرشان را میخواهم. چون اعتقاد دارم طلاب ما باید با فعالیتهای تبلیغی خود بتوانند برای اسلام کاری انجام دهند. مسأله دوم مسأله استاد بود که یکی از مهمترین مشکلات حوزههای علمیه همین مسأله است. لذا بنده از همین جا تقاضا دارم تمام کسانی که صدای بنده را میشنوند بینی و بین الله اگر میتوانند برای تدریس به حوزههای شهرستانها بیایند و اگر نیایند معاقب هستند.
رسا ـ اما بسیاری از اساتید و فضلای ما برای نرفتن از قم توجیهات خاص خودشان را دارند.
ببینید توجیه کردن آسان است؛ اما معذور بودن پیش خداوند متعال مشکل است. من این مطلب را به عنوان یک طلبهای که تمام عمر را در این رشته بوده بیان میکنم. البته ما به همراه بعضی از مدیران حوزههای علمیه برای حل این مشکل، خدمت برخی از مراجع مانند آیت الله مکارم رسیدهایم. آنها هم گفتند ما سفارش میکنیم و سفارش هم کردند.
تشخیص من این است که یک وقت استادی در قم شاگردان بسیاری دارد بله، اگر این استاد را برای بیست نفر به همدان ببریم، منطقی نیست. اما اگر این عزیزان دو سال از سالهای تحصیلی خود را به شهرستانها اختصاص دهند بسیاری از مشکلها حل خواهد شد.
رسا ـ اگر مراجع ما در این زمینه پیش قدم شوند و در طول سال مثلاً تابستانها را به حوزههای علمیه مناطق خود بروند آیا فرهنگ بازگشت طلاب در حوزه علمیه نهادینه نخواهد شد؟
خوب البته ما از شرایط مراجع از نزدیک خبر نداریم. این مطلب را خودشان باید تصمیم بگیرند. ممکن است مرجعی مانند آیتالله مظاهری تشخیص بدهند به امر مبارک رهبری، برای همیشه به اصفهان برگردند. البته این مسأله قبلاً هم مرسوم بوده است مثلاً در زمان حضرت آیتالله بروجردی و به امر ایشان آیتالله سیداحمد خوانساری که صاحب رساله بودند به تهران عزیمت کردند. بنده درس ایشان را شرکت کرده بودم. شاید چهل یا پنجاه نفر در درسشان حضور داشتند. میخواهم بگویم درس ایشان درس چشمگیری نبود؛ اما وقتی وظیفه تشخیص داده شد، باید انجام داد.
رسا ـ خود حضرت آیتالله بروجردی هم وقتی از نجف تشریف آوردند به بروجرد رفتند.
بله، و اینگونه هم نبوده است که آیتالله بروجردی در بروجرد یک حوزه علمیه بزرگی داشته باشند. مرحوم آیتالله سلطانی میگفتند زمانی که بنده خدمت آیتالله بروجردی در بروجرد رسیدم ایشان فرمودند: آقای سلطانی، از خداوند بخواهید که علم من زیرخاک نرود. یعنی نداشتن شاگرد و امکانات تا این اندازه دل ایشان را به درد آورده بود. آقای سلطانی میگوید به ایشان گفتم اجازه بدهید تعدادی از فضلای قم را برای کسب فیض به بروجرد بیاوریم ولی ایشان فرمودند اینطور فایده ندارد. از خداوند بخواهید خودش وسیله فراهم کند. حالا این مسأله را مراجع ما خودشان هرگونه صلاح میبینند عمل کنند. ولی کسانی که در تدریس موفق هستند برای رضای خدا به استانهایی بروند که نیاز است، نه برای همیشه بلکه یک یا دوسال از بیست سال درسی را بیایند. البته باید مقدماتی اندیشیده شود تا بزرگان حوزه با عزت و احترام از طرف دفتر مقام معظم رهبری و با شرایط مناسبی مانند ائمه جمعه وارد منطقه تبلیغی خود شوند. نکته دیگر که باید بگویم این است که احساس وظیفه براساس شرایط موجود صورت میگیرد.
رسا ـ پس میتوان اینگونه نتیجه گرفت که اگر خیلی از اساتید ما برای رفتن توجیه شوند میپذیرند؟
قطعاً میپذیرند؛ چرا که اکثر کسانی که در حوزهها مشغول هستند وظیفه مداراند و براساس وظیفه قدم بر میدارند. بنابراین به نظر من همانطورکه ستادی برای شناخت، معرفی، تثبیت و برطرف کردن مشکلات ائمه جمعه تشکیل شده است، دفتر مقام معظم رهبری و مراجع تقلید چنین ستادی را راه اندازی کنند تا بعد از شناسایی نسبت به اعزام آنها با این اولویت که اهل همان محل هم باشند اقدام نمایند تا این مسأله با احترام صورت گیرد و زمینههای کار هم فراهم شود. پس ما فقط نباید بگوییم چرا طلاب به وظیفه خود عمل نمیکنند؟
رسا ـ در دانشگاهها ما اساتیدی داریم به اسم استاد پروازی؛ یعنی در بعضی روزهای از تهران به مراکز دانشگاهی میروند و دوباره بر میگردند. آیا میتوان در حوزه نیز چنین اساتیدی را داشت؟
در این رابطه به حضور شما عرض کنم که اولا ما پروازمان مشکل دارد. (خنده)
رسا ـ البته منظور از استاد پروازی حتماً به این معنی نیست که با هواپیما رفتوآمد کند؛ بلکه منظور این است که استاد به صورت موقت و برای یک یا دو روز در هفته به مراکز حوزی سفر کند و دوباره به قم برگردد.
اگر استاد پروازی به این معنی را در نظر بگیرید بله. جا دارد همین جا از آیتالله عندلیب تشکر کنیم چون سال سومی است که با توجه به اینکه ایشان از اساتید موفق قم هستند بعد از ظهر روزهای چهارشبه برای درس خارج اصول به همدان تشریف میآورند تا صبح پنج شنبه تدریس خارج اصول را داشته باشند. ولی ما به فکر تأسیس دانشگاه مجازی بودیم که از دروسی که در قم برگزار میشود در همدان استفاده کنیم. صحبتهای اولیه انجام شده؛ اما اقدام عملی هنوز صورت نگرفته است. لذا با صحبتهایی که با آیتالله عندلیب داشتهایم قرار شد ایشان خارج فقه را به این صورت که هر هفته درس ایشان ظبط و فیلم برداری و در حوزه همدان پخش شود برای ما بگویند. با جناب آقای ملکا هم صحبت کردهایم که حجرهای را در فضیه به ما بدهند تا بتوانیم دروس را به صورت ویدئو کنفرانس برگزار نماییم. که قرار شد از سال آینده اقدامات اولیه انجام شود.
رسا ـ آیا حوزه علمیه همدان برای انتخابات دهم ریاست جمهوری برنامه خاصی دارد؟
ما به صورت رسمی برنامه خاصی برای دفاع از هیچ یک از نامزدهای انتخاباتی نداریم؛ اما مواضع خود را به صورت شخصی و با در نظر گرفتن مصلحت جامعه ابراز خواهیم کرد. با اینکه طلاب در دفاع از کاندیدای مورد نظرشان آزاد هستند؛ اما تبلیغ برای جریان اصلاحات را برخلاف مصالح اسلام و انقلاب میدانیم.
البته در هر انتخاباتی فراز و نشیبهایی به وجود خواهد آمد که شاید حوزه ما هم از آن بیبهره نباشد؛ اما در حد جبههگیری و سایر مسائل تند انتخاباتی نبوده و نخواهد بود. البته با توجه حمایتهای ویژه مقام معظم رهبری از دکتر احمدینژاد و آنچه ما از ایشان سراغ داریم وی را گزینهای مناسبی برای تصدی دوباره پست ریاست جمهوری میدانیم. ما در زمان دکتر احمدینژاد شاهد کمکهای بیدریغ ایشان از مساجد و حوزههای علمیه بودهایم که این مسأله در دوران قبل بسیار کم رنگ بوده است. این نکته را هم نباید نادیده گرفت که ما نمیگوییم دولت دکتر احمدینژاد هیچ مشکلی نداشته است؛ اما خدمات ایشان با دولت اصلاحات قابل قیاس نیست چرا که در دوران اصلاحات مسائل دینی و شرعی بارها مورد هجمه قرار گرفت.
رسا ـ میتوانم نظرتان را در رابطه با جناب آقای میرحسین موسوی بدانم؟
مهندس موسوی در دوران نخست وزیری خدمات خوبی انجام داده است؛ اما نباید اشتباه کنیم که اطراف ایشان کسانی هستند که از بازماندههای جریان اصلاحات به حساب میآیند و ایشان هم هیچ دافعهای نسبت به این گروهها ندارد.
رسا ـ در آخر اگر پیشنهاد یا صحبتی دارید بفرمایید.
پیشنهاد من به شورای مدیریت این است که با برنامهریزیهایی که انجام میدهند بهترین راهها وشیوهها را برای انتقال علم وآموزش شناسایی کرده و در حوزه بهکار گیرند. حتی میتوان عدهای را به سراسر دنیا فرستاد تا طرحهایی را که در این زمینه وجود دارد شناسایی نموده تا بتوان از آن استفاده نمود. نکته دیگری هم که باید عرض کنم این است که با شرایط کنونی که تمامی امکانات در اختیار ما است اینکه حوزهای در هر کجای کشور بگوید به استاد احتیاج داریم و ما بگوییم امکانات نداریم اصلاً قابل توجیه نیست.
رسا ـ با تشکر از حضرتعالی که در این گفتگو شرکت فرمودید.
رسا ـ اما زمان رونق حوزه همدان در دوران آخود ملاعلی همدانی بوده است.
همینطور است. وقتی ایشان وارد همدان شدند مدرسهای که الان فیضیه غرب کشور محسوب میشود و به نام مدرسه آخوند ملاعلی میباشد، توسط آخود ملاعلی تجدید بنا میشود و بعد از اینکه تعدادی از فضلا اطراف ایشان جمع میشوند بزرگترین حوزه غرب کشور در همدان شکل میگیرد که شاگردان بسیار خوبی هم در این مدرسه تربیت میشوند. علمای بزرگی مانند حضرت آیتالله نوری همدانی و صابری همدانی هم مدتی را در این مدرسه به تحصیل مشغول بودهاند. البته همدان، علمای بسیار بزرگ دیگری هم داشته است. بنده سالها قبل که به همدان میرفتم چند نفر از علمای بزرگ همدان را دیدم. پدر همین آقای بنیصدر، رئیس جمهور سابق از علمای تراز اول همدان بودند. آیتالله تالهی بودند که بنده ایشان را دیدم و ایشان هم از علمای برجسته شهر بودند. آیتالله نجفی، داماد حضرت آیت الله نایینی بزرگ از علمای مشهور همدان نیز حضور داشتند. بنابراین همدان مرکز علم، عمل و تقوا بوده که ریشه این علم و تقوا همین حوزه علمیه بوده است.
رسا ـ آیا وجود علما برجسته بر دینداری مردم همدان هم تأثیر داشته است؟
بله، این تدیّن و صفا کاملاً در مردم همدان محسوس است. در زمان جنگ تحمیلی، همدان شهدای بسیار زیادی را تقدیم انقلاب کرد. دینداری مردم بسیار ریشهدار است. اهل خمس و زکات و شهادت و ایثار هستند. مرحوم آیتالله مدنی چند سالی را در همدان به امامت جمعه مشغول بودهاند. قبل از امامت جمعه، تابستانها که از نجف به همدان میآمدند و در دره «مرادبک» ساکن بودند. مدتی هم آیتالله مشکینی تابستانها مهمان آیتالله مدنی بودهاند. مرحوم آیتالله سیدمحمدعلی خوانساری تابستانها به همدان میآمدند و در حال حاضرحدود هزاروهفتصد نفر از طلاب، فضلا وعلمای قم، همدانی هستند.
رسا ـ در همدان چند مدرسه علمیه وجود دارد؟
در همدان مدرسه دیگری به نام «زنگنه» داریم که از مدرسه آقای آخوند، بزرگتر است و طلاب پایه یک تا شش در آنجا تحصیل میکنند. ولی از نظر معروفیت مدرسه آقای آخوند، مرکزیت دارد. مدرسه دیگری به نام مدرسه آیتالله دامغانی در همدان است که بهتازهگی در حال تجدید بنا است. همچنین مدرسه «رسولاکرم»(ص) در مَریانَج که در شش کیلومتری همدان قرار دارد. این مدرسه در پنج طبقه ساخته شده است. انشاءالله امسال افتتاح خواهد شد.
رسا ـ حوزه علمیه همدان را در چه وضعتی تحویل گرفتید؟
قبل از اینکه به سؤال شما پاسخ دهم جا دارد از همه عزیزانی که در سالهای گذشته حوزه علمیه همدان را تقویت کردند، تشکر نمایم؛ چرا که انصاف این است که در این زمینه کوتاهی صورت نگرفته بود. وقتی من حوزه را تحویل گرفتم تا شش پایه تحصیلی درس برقرار بود که علت رفتن ما به همدان راهاندازی پایه هفتم بود که از پایه هفت به پایه دهم رسید. در حال حاضر حدود هشتاد نفر از طلبههای پایه هفتم تا دهم در همدان ماندهاند که قبلاً اینها به قم هجرت میکردند و برای برگشتن مشکل داشتند. این تعداد طلبه در حال حاضر در کنار درس و بحث، امامت مساجد را به عهده دارند و به وعظ و خطابه مشغول هستند. نه اینکه سابقاً چنین فعالیتهایی نبود ولی چون توسط طلاب سطوح پایین حوزه انجام میشد مناسب دین و اسلام نبود. چون بعضی از طلبههای که از نظر علمی ضعیف هستند زمانی که برای که تبلیغ به مرکزی میروند ممکن است نتوانند پاسخگو باشند. مرکز شهر همدان در حال حاضر شصتهزار دانشجو دارد. دانشگاه بوعلی یکی از دانشگاههای مطرح ایران و جهان است. بنابراین ما به طلبههایی نیاز داریم که از نظر علمی، قوی باشند. حالا نمیگویم از پایه هفت تا ده هیچ مشکلی وجود ندارد؛ ولی نسبت به قبل قدمهای خوبی برداشته شده است.
رسا ـ چگونه توانستید در توسعه دروس به موفقیت برسید؟
موفقیت در این مسأله سه مقدمه داشت که خدمت آیتالله موسوی همدانی عرض کردم. اینکه باید مسکن طلاب تأمین شود. چون اگر میخواستیم طلاب پایههای هفم تا دهم را در همدان مستقر کنیم به علت اینکه طلاب غالباً در این زمان متأهل میشوند و به مسکن احتیاج دارند باید اولین قدم را در رابطه با مسکن آنها بر میداشتیم. لذا دو پیشنهاد خدمت مرحوم آیتالله موسوی همدانی دادم که هردو هم اجرایی شد. پیشنهاد دیگر اینکه به طلاب متأهل کمک هزینه مسکن بدهیم.
رسا ـ غیر از کمک هزینهای که مقام معظم رهبری برای طلاب در نظر گرفتهاند؟
بله، غیر از آن کمک هزینه رهبری. البته اوایل این کمک هزینه ده هزار تومان بود. این برنامه برای کوتاه مدت مد نظر بود. برای بلند مدت هم خدمت آیتالله موسوی عرض کردم باید فکر مسکن باشیم که ایشان هم یک بسیج عمومی اعلام و از تمامی مسئولان استان دعوت کردند و گفتند که ما میخواهیم برای طلاب مسکن بسازیم. با همدانیها مقیم تهران هم جلسهای برگزار کردند و نهایتا با اخلاصی که ایشان داشتند در مدت سه سال هفتادوچهار واحد مسکونی ساخته شد.
رسا ـ نقش حوزه علمیه قم در این قضیه تاچه اندازه بود؟
هیچ، متأسفانه نقش حوزه علمیه قم در این رابطه هیچِ هیچ بود. در هر صورت این تعداد واحد مسکونی ساخته شد که همه متعلق به حوزه علمیه همدان است و در اختیار طلبههایی است که شرط قبولی حوزه را داشته باشند و معمم هم باشند.
رسا ـ چرا معمم بودن را جزو شروط قرار دادید؟
شرط معمم بودن به این خاطر است که عدهای از طلبهها تا پایه دهم درس میخوانند؛ اما معمم نشده و نهایتا وارد ادارات دولتی میشوند. لذا ما میخواهیم بعد از این همه هزینه و مخارج، طلاب در خدمت اسلام و حوزه باشند و خدمت به اسلام، متوقف بر پوشیدن لباس روحانیت است. خیلی هم به ما انتقاد کردند که این چه شرطی است؛ اما ما قبول نکردیم. خود من طلبههایی که کار تبلیغی ندارند را به مرور زمان عذرشان را میخواهم. چون اعتقاد دارم طلاب ما باید با فعالیتهای تبلیغی خود بتوانند برای اسلام کاری انجام دهند. مسأله دوم مسأله استاد بود که یکی از مهمترین مشکلات حوزههای علمیه همین مسأله است. لذا بنده از همین جا تقاضا دارم تمام کسانی که صدای بنده را میشنوند بینی و بین الله اگر میتوانند برای تدریس به حوزههای شهرستانها بیایند و اگر نیایند معاقب هستند.
رسا ـ اما بسیاری از اساتید و فضلای ما برای نرفتن از قم توجیهات خاص خودشان را دارند.
ببینید توجیه کردن آسان است؛ اما معذور بودن پیش خداوند متعال مشکل است. من این مطلب را به عنوان یک طلبهای که تمام عمر را در این رشته بوده بیان میکنم. البته ما به همراه بعضی از مدیران حوزههای علمیه برای حل این مشکل، خدمت برخی از مراجع مانند آیت الله مکارم رسیدهایم. آنها هم گفتند ما سفارش میکنیم و سفارش هم کردند.
تشخیص من این است که یک وقت استادی در قم شاگردان بسیاری دارد بله، اگر این استاد را برای بیست نفر به همدان ببریم، منطقی نیست. اما اگر این عزیزان دو سال از سالهای تحصیلی خود را به شهرستانها اختصاص دهند بسیاری از مشکلها حل خواهد شد.
رسا ـ اگر مراجع ما در این زمینه پیش قدم شوند و در طول سال مثلاً تابستانها را به حوزههای علمیه مناطق خود بروند آیا فرهنگ بازگشت طلاب در حوزه علمیه نهادینه نخواهد شد؟
خوب البته ما از شرایط مراجع از نزدیک خبر نداریم. این مطلب را خودشان باید تصمیم بگیرند. ممکن است مرجعی مانند آیتالله مظاهری تشخیص بدهند به امر مبارک رهبری، برای همیشه به اصفهان برگردند. البته این مسأله قبلاً هم مرسوم بوده است مثلاً در زمان حضرت آیتالله بروجردی و به امر ایشان آیتالله سیداحمد خوانساری که صاحب رساله بودند به تهران عزیمت کردند. بنده درس ایشان را شرکت کرده بودم. شاید چهل یا پنجاه نفر در درسشان حضور داشتند. میخواهم بگویم درس ایشان درس چشمگیری نبود؛ اما وقتی وظیفه تشخیص داده شد، باید انجام داد.
رسا ـ خود حضرت آیتالله بروجردی هم وقتی از نجف تشریف آوردند به بروجرد رفتند.
بله، و اینگونه هم نبوده است که آیتالله بروجردی در بروجرد یک حوزه علمیه بزرگی داشته باشند. مرحوم آیتالله سلطانی میگفتند زمانی که بنده خدمت آیتالله بروجردی در بروجرد رسیدم ایشان فرمودند: آقای سلطانی، از خداوند بخواهید که علم من زیرخاک نرود. یعنی نداشتن شاگرد و امکانات تا این اندازه دل ایشان را به درد آورده بود. آقای سلطانی میگوید به ایشان گفتم اجازه بدهید تعدادی از فضلای قم را برای کسب فیض به بروجرد بیاوریم ولی ایشان فرمودند اینطور فایده ندارد. از خداوند بخواهید خودش وسیله فراهم کند. حالا این مسأله را مراجع ما خودشان هرگونه صلاح میبینند عمل کنند. ولی کسانی که در تدریس موفق هستند برای رضای خدا به استانهایی بروند که نیاز است، نه برای همیشه بلکه یک یا دوسال از بیست سال درسی را بیایند. البته باید مقدماتی اندیشیده شود تا بزرگان حوزه با عزت و احترام از طرف دفتر مقام معظم رهبری و با شرایط مناسبی مانند ائمه جمعه وارد منطقه تبلیغی خود شوند. نکته دیگر که باید بگویم این است که احساس وظیفه براساس شرایط موجود صورت میگیرد.
رسا ـ پس میتوان اینگونه نتیجه گرفت که اگر خیلی از اساتید ما برای رفتن توجیه شوند میپذیرند؟
قطعاً میپذیرند؛ چرا که اکثر کسانی که در حوزهها مشغول هستند وظیفه مداراند و براساس وظیفه قدم بر میدارند. بنابراین به نظر من همانطورکه ستادی برای شناخت، معرفی، تثبیت و برطرف کردن مشکلات ائمه جمعه تشکیل شده است، دفتر مقام معظم رهبری و مراجع تقلید چنین ستادی را راه اندازی کنند تا بعد از شناسایی نسبت به اعزام آنها با این اولویت که اهل همان محل هم باشند اقدام نمایند تا این مسأله با احترام صورت گیرد و زمینههای کار هم فراهم شود. پس ما فقط نباید بگوییم چرا طلاب به وظیفه خود عمل نمیکنند؟
رسا ـ در دانشگاهها ما اساتیدی داریم به اسم استاد پروازی؛ یعنی در بعضی روزهای از تهران به مراکز دانشگاهی میروند و دوباره بر میگردند. آیا میتوان در حوزه نیز چنین اساتیدی را داشت؟
در این رابطه به حضور شما عرض کنم که اولا ما پروازمان مشکل دارد. (خنده)
رسا ـ البته منظور از استاد پروازی حتماً به این معنی نیست که با هواپیما رفتوآمد کند؛ بلکه منظور این است که استاد به صورت موقت و برای یک یا دو روز در هفته به مراکز حوزی سفر کند و دوباره به قم برگردد.
اگر استاد پروازی به این معنی را در نظر بگیرید بله. جا دارد همین جا از آیتالله عندلیب تشکر کنیم چون سال سومی است که با توجه به اینکه ایشان از اساتید موفق قم هستند بعد از ظهر روزهای چهارشبه برای درس خارج اصول به همدان تشریف میآورند تا صبح پنج شنبه تدریس خارج اصول را داشته باشند. ولی ما به فکر تأسیس دانشگاه مجازی بودیم که از دروسی که در قم برگزار میشود در همدان استفاده کنیم. صحبتهای اولیه انجام شده؛ اما اقدام عملی هنوز صورت نگرفته است. لذا با صحبتهایی که با آیتالله عندلیب داشتهایم قرار شد ایشان خارج فقه را به این صورت که هر هفته درس ایشان ظبط و فیلم برداری و در حوزه همدان پخش شود برای ما بگویند. با جناب آقای ملکا هم صحبت کردهایم که حجرهای را در فضیه به ما بدهند تا بتوانیم دروس را به صورت ویدئو کنفرانس برگزار نماییم. که قرار شد از سال آینده اقدامات اولیه انجام شود.
رسا ـ آیا حوزه علمیه همدان برای انتخابات دهم ریاست جمهوری برنامه خاصی دارد؟
ما به صورت رسمی برنامه خاصی برای دفاع از هیچ یک از نامزدهای انتخاباتی نداریم؛ اما مواضع خود را به صورت شخصی و با در نظر گرفتن مصلحت جامعه ابراز خواهیم کرد. با اینکه طلاب در دفاع از کاندیدای مورد نظرشان آزاد هستند؛ اما تبلیغ برای جریان اصلاحات را برخلاف مصالح اسلام و انقلاب میدانیم.
البته در هر انتخاباتی فراز و نشیبهایی به وجود خواهد آمد که شاید حوزه ما هم از آن بیبهره نباشد؛ اما در حد جبههگیری و سایر مسائل تند انتخاباتی نبوده و نخواهد بود. البته با توجه حمایتهای ویژه مقام معظم رهبری از دکتر احمدینژاد و آنچه ما از ایشان سراغ داریم وی را گزینهای مناسبی برای تصدی دوباره پست ریاست جمهوری میدانیم. ما در زمان دکتر احمدینژاد شاهد کمکهای بیدریغ ایشان از مساجد و حوزههای علمیه بودهایم که این مسأله در دوران قبل بسیار کم رنگ بوده است. این نکته را هم نباید نادیده گرفت که ما نمیگوییم دولت دکتر احمدینژاد هیچ مشکلی نداشته است؛ اما خدمات ایشان با دولت اصلاحات قابل قیاس نیست چرا که در دوران اصلاحات مسائل دینی و شرعی بارها مورد هجمه قرار گرفت.
رسا ـ میتوانم نظرتان را در رابطه با جناب آقای میرحسین موسوی بدانم؟
مهندس موسوی در دوران نخست وزیری خدمات خوبی انجام داده است؛ اما نباید اشتباه کنیم که اطراف ایشان کسانی هستند که از بازماندههای جریان اصلاحات به حساب میآیند و ایشان هم هیچ دافعهای نسبت به این گروهها ندارد.
رسا ـ در آخر اگر پیشنهاد یا صحبتی دارید بفرمایید.
پیشنهاد من به شورای مدیریت این است که با برنامهریزیهایی که انجام میدهند بهترین راهها وشیوهها را برای انتقال علم وآموزش شناسایی کرده و در حوزه بهکار گیرند. حتی میتوان عدهای را به سراسر دنیا فرستاد تا طرحهایی را که در این زمینه وجود دارد شناسایی نموده تا بتوان از آن استفاده نمود. نکته دیگری هم که باید عرض کنم این است که با شرایط کنونی که تمامی امکانات در اختیار ما است اینکه حوزهای در هر کجای کشور بگوید به استاد احتیاج داریم و ما بگوییم امکانات نداریم اصلاً قابل توجیه نیست.
رسا ـ با تشکر از حضرتعالی که در این گفتگو شرکت فرمودید.
ارسال نظرات