مراسم رونمایی کتاب «الفقه و العقل» برگزار شد

به گزارش خبرگزاری رسا، مراسم رونمایی از کتاب «الفقه و العقل» اثر آیت‌الله ابوالقاسم علیدوست، عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، با حضور مؤلف در پارک علم و فن‌آوری استان قم برگزار شد.

آیت‌الله ابوالقاسم علیدوست در مراسم رونمایی از کتاب «الفقه و العقل» گفت: این کتاب به‌همت پژوهشکده ادیب فقه جواهری و مؤسسه بوستان کتاب منتشر شده است.

وی افزود: کتاب «الفقه والعقل» ترجمه کتاب فقه و عقل فارسی است که در سال 1381 نوشته شد؛ با اینکه این کتاب، کتاب تخصصی بود، به چاپ هفتم یا هشتم رسیده است؛ این کتاب به زبان اردو و روسی ترجمه شده است و برای اولین‌بار است که به عربی ترجمه شد.

وی گفت: پیشینه تألیف این کتاب به سال‌های 55 و 56 باز می‎گردد که اصول فقه مطالعه می‌کردیم؛ بنده در آن زمان بخشی از کتاب را درس می‎گرفتم و مابقی را مطالعه می‌کردم؛ در آن سال‌ها در کوران انقلاب قرار داشتیم و در محل‎های مختلفی در  درس بزرگان شرکت می‌کردم.

آیت‌الله علیدوست اظهار کرد: بنا به علل مختلف بحث نقش عقل در استنباط احکام، بسیار لاغر و نحیف است؛ در حالی‌که نقش عقل در معارف دین بسیار حیاتی است و حتی پیش‌از اسلام نیز مطرح بوده است؛ و به همین دلیل حوزه نیازمند چنین کتابی بود و باید این کتاب تألیف می‎شد.

وی با ذکر این مطلب که بنده بیست سال است که درگیر مباحث عقل و فقه هستم و در دانشگاه و حوزه به این بحث می‌پردازم، بیان کرد: قدرت عقل در درک مناطات احکام از مهم‌ترین پرسش‌هایی است که در زمینه عقل و احکام مطرح است و به همین خاطر بیان می‌کنند، وقتی عقل نمی‌تواند مناطات و ملاکات احکام را درک کند، پس نقشی در استنباط احکام ندارد. نکته دیگر آن است که بیان می‎کنند، اگر عقل مناطات احکام را درک کند، نصوص نیز این مطالب را بیان می‎کند؛ علت دیگری که همیشه در ذهن علما در این حوزه بوده است، خطر بدعت است؛ زیرا اگر باب عقل باز شود، دیگر کنترل آن مشکل خواهد بود.

عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم بیان کرد: سه بحث فوق را باید در نظر گرفت؛ ولی هیچ‌وقت این مباحث نمی‏تواند بهانه خوبی برای نپرداختن به حوزه عقل باشد و قطعاً اگر به این حوزه نپردازیم، خسارات زیادی خواهیم پرداخت.

عضو جامعه مدرسین با بیان اینکه‌ هیچ زمانی به‌اندازه امروز در فهم فقه با عقل مقابله نشده است. گفت: این بحث که عقل نمی‎تواند درک کند مناطات احکام در کدام آیه و روایات و یا مبحث عقلی مطرح است؛ در حالی‌که در مسایل کلام سیاسی، اجتماعی، خانواده و... به‌راحتی می‎توانیم، مناطات احکام را از عقل درک کنیم، تمام کسانی که مدعی این بحث هستند، دارای نقض در عملکرد هستند که این موارد در این کتاب بیان شده است.

آیت‌الله علیدوست اظهار کرد: نکته دوم این است که نقش عقل در استنباط احکام تنها نقش سندی و کارایی سندی نیست؛ بلکه نقش عقل، نقش تفسیری است؛ یعنی نصوص دینی را تفسیر می‏‎کند.

وی گفت: اگر عقل را از حوزه فقه مباحث کلامی و دینی بگیریم، مشکلات بسیاری ایجاد می‎شود؛ مثلاً اگر نقش عقل را در تفسیر روایات مهدوی و یا معاد و یا معراج منکر شویم، قطعاً به مشکلات بسیاری برمی‌خوریم.

وی تصریح کرد: در بحث انحراف باید گفت، اگر استفاده از عقل یک ضرورت است، علما باید وارد شوند و این استفاده عقلی را منضبط کرده و نهادینه کنند؛ کنار گذاشتن عقل از این عرصه هم‌چون دوری کردن از آب از ترس مسموم شدن است.

مؤلف کتاب «الفقه و العقل» اظهار کرد: گسست کارکردها یکی از مشکلاتی بود که باعث تألیف این کتاب بود؛ اگر کسی کارکردهای عقل را به‌خوبی درک کند، دیگر مدعی نمی‌شود که عقل نمی‌تواند مناطات احکام را درک کند.

نویسنده این کتاب در پایان تصریح کرد: این کتاب شروع یک جریان است و انجام کار نیست؛ لذا این کار باید توسط دیگران تکمیل شود.

کتاب «الفقه والعقل» پایه نظری فقه عرف و فقه مصلحت است

بر پایه همین گزارش، حجت الاسلام حسین کمال‌‌آبادی مدیر مرکز ادیب فقه جواهری نیز در این مراسم، گفت: کتاب فقه و عقل را می‌‏توان مغز پژوهش‌های آیت الله علیدوست عنوان کرد؛ زیرا اگر به این دو کتاب یعنی فقه مصلحت و فقه عرف نگاه کنیم، مشاهده می‌کنیم که تکیه آنها روی همین کتاب بوده است و در واقع پایه نظری آنها این کتاب است.

 ضرورت حضور عقل در ساختارسازی اجتماعی سیاسی

این گزارش می‌افزاید، دکتر محمود حکمت‌نیا، عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی هم در این مراسم، با ذکر مباحثی پیرامون حضور عقل در ساختارسازی اجتماعی و سیاسی، بیان کرد: اینکه عقل، مستند یک حکم باشد یا نباشد، اگر احکام عقلی را در این حوزه دخالت دهیم، می‎توانیم در حوزه نظام‌سازی از آن استفاده کنیم.

مؤسسات فناور درآمدزا از دل فعالان حوزوی بیرون بیاید

بر اساس این گزارش، ‎دکتر سیدحسن اخوان علوی، مدیر پارک علم و فناوری قم هم در این آیین بیان کرد: در عرصه علوم انسانی و علوم اسلامی نیز می‌توان با تجمیع علم و فناوری به عرصه رشد فناورانه رسید؛ امروزه باید از محل توسعه علوم اسلامی به رشد ثانویه؛ یعنی تولید مادی رسید.

وی گفت: درست است، حوزه علوم اسلامی با قداست ذاتی و روشی و موضوعی و غایتی همراه است؛ ولی نباید از حوزه اشتغال‌زایی و فعالیت‎های نرم در این عرصه نیز غفلت کنیم.

اخوان بیان کرد: کشور ما به‌تازگی وارد این مسیر شده است؛ حوزه علمیه نیز باید جد‎یتر وارد این جریان شود؛ زیرا امروزه در حوزه فناوری‎های نرم تریلیون‌ها دلار سرمایه در دنیا توزیع می‎شود؛ این درحالی است که از نفت برای کشور ما بیش‌از 50 تا 60 میلیارد دلار درآمد استحصال نمی‎شود.

وی در پایان گفت: فارغ‌التحصیلی تنها برای دانشگاه نیست؛ حوزه نیز باید نیروهای فارغ‌التحصیل خود را برای حل مشکلات کشور در عرصه‌های مختلف سامان دهد./۹۹۸/د ۱۰۲/ش