تدبر در قرآن به معنای وسعت بخشیدن به قلب و شنوا بودن در برابر آیات است

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، حضرت آیت‎الله عبدالله جوادی آملی، امروز در درس تفسیر خود در مسجد اعظم در تفسیر آیات ابتدایی سوره مبارکه الرحمن، گفت: از پیامبر اکرم(ص) رسیده است که ایشان فرمودند این سوره عروس قرآن است و نعم الهی در این سوره بازگو شده است و قسمت مهم نعمت‎های الهی بیان شد و برترین نعمت الهی علم‎القرآن است، گرچه علم فضیلت خاص دارد، معلوم به علم شرف می‎بخشد، چون معلوم قرآن هست دیگر معادل ندارد، معلم «الرحمن» است و معلوم هم قرآن است.

وی با اشاره به اینکه چیزی بالاتر از قرآن نخواهد بود، ابراز کرد: در تفسیر قرآن نباید مانند تفسیر متون دیگر عمل کرد، شارح در کتب دیگر حرف مؤلف را توضیح می‎دهد و نظر خودش را بیان می‎کند و گاه با افزایش و کاهش یا نقد همراه است، در تفسیر قرآن به‎ هیچ‎ وجه شرح این‎گونه نیست که شارح بخواهد حرف خداوند را شرح بدهد، تفسیر حقیقی قرآن عترت است و عترت عدل قرآن هستند و دیگران که دارند تفسیر می‎کنند دارند فرموده‎های آنان را شرح می‎دهند و خداوند حرفی برای غیر خود نگذاشت و فقط فرمود گوش بدهید و منظور گوش دل است وگرنه گوش سر را که همه دارند.

مفسر برجسته قرآن کریم خاطرنشان کرد: برخی مواقع گوش سر بسته است و گاه گوش دل نیز بسته است، اگر دل بسته بود که انسان نمی‎تواند به قرآن استماع کند، «و إذا قری القرآن فاستمعوا له و أنصتوا لعلکم ترحمون»، مفسر قرآن سخنگوی شارح است و باید خلیفه او باشد، برای همین فرموده‎اند «إنما من یعرف القرآن من خوطب به»، یک طرف قرآن علی حکیم است و یک طرفش عربی مبین، وقتی از امام معصوم یک مطلبی را درباره آیه می‎شنیدند دیگر نمی‎پرسیدند که این از کجای آیه استفاده می‎شود.

وی با اشاره به اینکه یک طرف قرآن به دست خداوند است، ابراز کرد: اگر کسی در خدمت کتاب بود و این قرآن را گرفت، اعتصام به حبل متین می‎شود، این طناب نه پوسیدنی و نه پاره‎شدنی و نه افتادنی است، چون یک طرفش به دست خدای متعال است، هیچ لغزشی برای معتصم به قرآن نیست، احدی نمی‎تواند این کتاب را از بین ببرد، اگر مثل باران به زمین انداخته شده بود، امکان از بین رفتن آن در گذر زمان بود ولی اکنون این‎گونه نیست.

حضرت آیت‎الله جوادی آملی با قرائت آیه «الرَّحْمَٰنُ﴿١﴾ عَلَّمَ الْقُرْآنَ﴿٢﴾ خَلَقَ الْإِنسَانَ﴿٣﴾»، بیان کرد: برخی‎ها گفتند که انسان معدوم قبلا می‎دانست و اکنون ذات اقدس اله یادآوری می‎کند، این از قلت تأمل است، چون انسانی که معدوم بود اکنون چگونه می‎دانسته است، اما نظر دیگری هم هست و آن اینکه می‎گویند انسان قبل از اینکه به دنیا بیاید، چون ذات اقدس اله ارواح را خلق کرد و معارف را به آنان یاد داد و وقتی به بدن مادی‎شان تعلق گرفتند دیگر یادشان رفت و خداوند به آنان یادآوری کرد، این بحث وجود دارد که آیا علم و معرفت چیز تازه‎ای است؟ یا یادآوری است که اگر عالم ذر را بپذیریم باید بگوییم که این معرفت‎ها تذکره است چون خداوند از انسان در روز الست «بلی» گرفت.

وی ابراز کرد: خداوند فرمود در برابر این کتاب هیچ حرفی نزنید و فقط گوش بدهید، قرآن نور است و خودش را روشن می‎کند، منتها تدبر می‎خواهد، یک‎وقت انسان آنچه که دارد می‎خواهد به قرآن تحمیل کند، این صحیح نیست اما یک‎وقت آنچه که خوانده و آن درسی که خوانده به فهم قرآن کمک می‎کند و فقط باید این درس‎ها را به زبان نیاورد بلکه همه این‎ها را باید در ظرفیت شنوایی و گوش بیاورد و درِ دل را باز کند و قلب خود را وسیع کند، یک عالم مقداری از قرآن می‎فهمد و گاه «أعلم» از قرآن بیشتر می‎فهمد.

استاد سطح عالی حوزه علمیه قم بیان کرد: انسان درس خوانده است که ظرفیتش را زیاد کند و نه اینکه حرف‎هایش را زیاد کند، وقتی آمده در برابر قرآن کریم نباید حرف بزند بلکه فقط باید گوش بدهد، تا علم قرآن نباشد دیگر ما انسان نداریم و اگر خداوند از یک عده تعبیر به «کالأنعام بل هم أضل» کرده است به این تحقیر و ناسزا نیست، بلکه تحقق یافته است و آنان واقعا چون به قرآن نرسیده‎اند همچون بهائم هستند.

وی با اشاره به سخنی از امام علی(ع) در نهج‎البلاغه بیان کرد: انسان دلی دارد که ظرف علم است، امام علی(ع) می‎فرماید این با تمام ظرف‎های عالم فرق می‎کند، فرمود تمام ظرف‎های عالم با آمدن مظروف جایشان تنگ می‎شود اما این قلب -که ظرف علم است - هر اندازه مظروف بیاید نه که کم بشود بلکه بر ظرفیت آن افزوده می‎شود، شما همه ظرف‎های عالم، زمانی و زمینی را ببینید؛ وقتی مظروف وارد آن بشود جا را اشغال می‎کند اگر یک مکانی ظرفیت هزار نفر را داشت اگر صد نفر بیاید دیگر ظرفیت 900 نفر را دارد، ظرف علم نه ‎تنها کم بشود بلکه زیاد می‎شود، اگر فردی می‎تواند دَه مطلب یاد بگیرد وقتی یک مطلب به او یاد دادید دیگر می‎تواند بیست مطلب یاد بگیرد.

حضرت آیت‎الله جوادی آملی ادامه داد: در دعای مبارک ماه رمضان می‎گوییم ای خداوند هر چه بدهی کم نمی‎شود، هیچ خواهنده از این در بی‎مقصود نرود، این را می‎فهمیم که از رحمت خداوند کم نمی‎شود، اما این دعای نورانی نمی‎گوید هر چه ببخشد کم نمی‎شود، بلکه می‎گوید هر چه ببخشد جودش بیشتر می‎شود، یعنی خداوند هر چه ببخشد جودش بیشتر می‎شود حال سؤال اینجاست که آیا در مخزن بیشتر می‎شود؟ رحمت خداوند که نامتناهی است؟ بلکه بحث در جود خارجی است یعنی هر چه بیشتر بدهد این کثرت جود سبب می‎شود که جودش به آن شخص بیشتر شود.

وی با قرائت آیه «خَلَقَ الْإِنسَانَ﴿٣﴾ عَلَّمَهُ الْبَيَانَ﴿٤﴾»، اظهار کرد: انسان اول خلق می‎شود و بعد بیان یاد می‎گیرد، بیان غیر از نطق است، بیان را بیان گفته‎اند برای اینکه صدر و ذیلش معلوم است، وقت الف از با جدا بود و با از الف جدا بود، بینی وجود دارد و آن بیان است اما وقتی جدا نبود و اول و آخر حرف معلوم نبود و بین نداشته باشد، این دیگر بیان نیست، انسان نمی‎فهمد حرف چه بوده است، آن‎گاه این حرف حرف بهیمه و مبهم می‎شود، انسان بیان دارد یعنی مطلب اول از مطلب دوم جدا است و بینونت دارد./914/۲۰۲/ح