عقل چراغی برای روشن کردن راه شریعت است

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، حضرت آیت‎الله عبدالله جوادی آملی، امروز در درس تفسیر خود در مسجد اعظم، بخشی از آیات سوره مبارکه الرحمن را تفسیر کرد و گفت: علوم انسانی اسلامی معنایش این نیست که اسلام برای مسلمان‎ها آورده است، بلکه این است که بگوییم کل نظام و انسان را خداوند خلق کرد و رابطه بین انسان و خدا را خداوند خلق کرد و او باید بگوید که انسان چگونه باید با خودش رفتار بکند و چگونه با جهان رفتار بکند، چگونه با یکدیگر رفتار بکنند، هم جهان را به او معرفی می‎کنند و هم خودش را معرفی می‎کند و بهره‎برداری از نظام را به او معرفی می‎کند.

وی افزود: این علوم را فقط او باید معین کند، منتها منبع معرفتی یا عقل یا نقل معتبر است و منبع هستی‎شناسی فقط اوست و لاغیر، این مثال چهل سال است که دست‎به‎دست می‎گردد، الان کسی که تلویزیون و یخچال اختراع کرده در کنار آن یک بروشوری است که بدانیم از آن چه طور استفاده بکنیم؟ این قرآن هم به منزله آن بروشور است که بدانیم چگونه رفتار بکنیم، علوم انسانی اسلامی از اینجا درمی‎آید.

مفسر برجسته قرآن کریم با بیان اینکه نقل معتبر کار عقل را می‎کند، اظهار کرد: در جلد نهم اسفار آمده است که ما شنیده‎ایم که وجود مبارک عبدالعظیم حسنی عرض عقیده کرد به این معنا نیست که اصول دین تقلیدی است، اینکه عقیده خود را به ایشان عرضه کرد به این معنا نیست که اصول دین نقلی و تقلیدی است، چون ایشان دین خود را بر امام معصوم عرضه کرد و امام معصوم حرفش قطعی و یقینی است، حرف معصوم اگر صدور قطعی و جهت صدور قطعی و دلالت قطعی این حد وسط برهان قرار می‎گیرد، از این قوی‎تر و غنی‎تر ولایت‎مداری فرض ندارد که بگوید حرف معصوم در عقاید حجت است.

وی ادامه داد: یک وقت انسان به ظاهر یک روایت تمسک می‎کند این هر سه ضلع این مثلث یعنی صدور، جهت صدور و دلالت ظنی است، با مظنه که نمی‎شود عقیده پیدا کند، اما وقتی در محضر امام زمان خود هست این دیگر ظن و گمان جایی ندارد، وجود مبارک حضرت عبدالعظیم عقیده خود را با نقل درست نکرد، بلکه با عقل درست کرد، مثل ظاهر روایت نیست بلکه محضر امام معصوم حجت است.

حضرت آیت‎الله جوادی آملی با تأکید بر اینکه شرع مقابل ندارد و لامقابله له، و عقل مثل نقل در خدمت شرع هستند و حرف شرع را می‎فهمند، خاطرنشان ساخت: عقل حکم نمی‎کند، به ما عقل داد که یک چراغ است و به ما نقل داد که آن هم یک چراغ است، شرع مقابل ندارد، عقل و نقل مقابل هم هستند، عقل مانند نقل در خدمت شرع است و حرف شرع را می‎فهمند، نه اینکه عقل حکم بکند، عقل که می‎گوید «العدل حسن» یعنی من می‎بینم که این چراغ روشن است، اما اینکه عدل و حسن با هم پیوند خورده‎اند کار عقل نیست، قبل از اینکه این عقل به دنیا بیاید «العدل حسن» بوده است و عقل می‎فهمد که عدل حسن را دارا است، نه اینکه عقل حکم بکند، پس هرگز عقل در مقابل شرع نیست، نباید بگوییم که هم عقل و هم شرع می‎گوید، عقل، بندۀ محض است، قبل از اینکه او به دنیا بیاید اسراری در عالم است که او خبر ندارد و باید کسی که او را آفرید بگوید.

وی گفت: علوم انسانی اسلامی یعنی این نظام را خدا آفرید و باید معرفی کند، انسان را خدا آفرید و باید معرفی کند و پیوند بین این نظام و انسان را خدا آفرید و باید آن را به ما معرفی کند، خدا از دو راه به ما معرفی کرده یکی از درون با عقل اعم از عقل تجربی و تجریدی و از بیرون با نام قرآن و سنت، این نه مخصوص مسلمان‎ها است و نه ملی و نه محلی و منطقه‎ای بلکه جهانی است، شعیب(ع) یک پیامبر منطقه‎ای و محلی بود اما می‎گوید شما با هر کس که در عالم معامله می‎کنید باید انصاف داشته باشید، این جزو علوم انسانی اسلامی است، با کافر هم معامله می‎کنید باید همین‎طور باشد، می‎گوید اگر شما با یک عده بد هستید مبادا با آنان و نزدیکانشان بدرفتاری بکنید.

حضرت آیت‎الله جوادی آملی با اشاره به اینکه ممکن نیست خداوند بشر را خلق کرده باشد و به او راهنما نداده باشد، افزود: این شدنی نیست، مگر کسی بگوید که انسان یک تافته جدابافته تصادفی است، انسان و زمین خود پیدا شده و چون تصادفی‎ست بروشور ندارد، اما اگر نظم و ناظم هست چه‎اینکه هست برای انسان بروشور فرستاده و آن قرآن است، این انسان پیچیده است، صدها دانشگاه است که فقط بخش بدن را می‎خواهند بشناسند اما نتوانسته‎اند چه برسد به بخش روح، چطور می‎شود بگوییم که تصادف بوده است، این شمس و قمر که هنوز منجمان نشناخته‎اند بگوییم تصادف بوده است، اگر خدا ما را خلق کرده ما را که رها نکرده است، بلکه برای ما کتاب و میزان آورده است، «الشمس و القمر بحسبان»./914/202/ح