دعای آغاز ماه مبارک رمضان

با فرا رسیدن ماه مبارک رمضان، امام سجاد ـ علیه السلام ـ دعایی خوانده اند که در صحیفه سجادیه آمده است. مضامین این دعا، روزه دار را در شناخت بهتر ماه مبارک رمضان یاری می کند. در ترجمه این دعا از ترجمه آقایان محسن غرویان و عبد الجواد ابراهیمی استفاده شده است.

دعای آغاز ماه مبارک رمضان

الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی هَدَانَا لِحَمْدِهِ، وَ جَعَلَنَا مِنْ أَهْلِهِ لِنَکُونَ لِإِحْسَانِهِ مِنَ الشَّاکِرِینَ، وَ لِیَجْزِیَنَا عَلَى ذَلِکَ جَزَاءَ الْمُحْسِنِینَ (2) وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی حَبَانَا بِدِینِهِ، وَ اخْتَصَّنَا بِمِلَّتِهِ، وَ سَبَّلَنَا فِی سُبُلِ إِحْسَانِهِ لِنَسْلُکَهَا بِمَنِّهِ إِلَى رِضْوَانِهِ، حَمْداً یَتَقَبَّلُهُ مِنَّا، وَ یَرْضَى بِهِ عَنَّا (3) وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی جَعَلَ مِنْ تِلْکَ السُّبُلِ شَهْرَهُ شَهْرَ رَمَضَانَ، شَهْرَ الصِّیَامِ، وَ شَهْرَ الْإِسْلَامِ، وَ شَهْرَ الطَّهُورِ، وَ شَهْرَ التَّمْحِیصِ، وَ شَهْرَ الْقِیَامِ الَّذِی أُنْزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ، هُدىً لِلنَّاسِ، وَ بَیِّناتٍ مِنَ الْهُدى‏ وَ الْفُرْقانِ (4) فَأَبَانَ فَضِیلَتَهُ عَلَى سَائِرِ الشُّهُورِ بِمَا جَعَلَ لَهُ مِنَ الْحُرُمَاتِ الْمَوْفُورَةِ، وَ الْفَضَائِلِ الْمَشْهُورَةِ، فَحَرَّمَ فِیهِ مَا أَحَلَّ فِی غَیْرِهِ إِعْظَاماً، وَ حَجَرَ فِیهِ الْمَطَاعِمَ وَ الْمَشَارِبَ إِکْرَاماً، وَ جَعَلَ لَهُ وَقْتاً بَیِّناً لَا یُجِیزُ- جَلَّ وَ عَزَّ- أَنْ یُقَدَّمَ قَبْلَهُ، وَ لَا یَقْبَلُ أَنْ یُؤَخَّرَ عَنْهُ. (5) ثُمَّ فَضَّلَ لَیْلَةً وَاحِدَةً مِنْ لَیَالِیهِ عَلَى لَیَالِی أَلْفِ شَهْرٍ، وَ سَمَّاهَا لَیْلَةَ الْقَدْرِ، تَنَزَّلُ الْمَلائِکَةُ وَ الرُّوحُ فِیها بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ کُلِّ أَمْرٍ سَلامٌ، دَائِمُ الْبَرَکَةِ إِلَى طُلُوعِ الْفَجْرِ عَلَى مَنْ یَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ بِمَا أَحْکَمَ مِنْ قَضَائِهِ. (6) اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ أَلْهِمْنَا مَعْرِفَةَ فَضْلِهِ وَ إِجْلَالَ حُرْمَتِهِ، وَ التَّحَفُّظَ مِمَّا حَظَرْتَ فِیهِ، وَ أَعِنَّا عَلَى صِیَامِهِ بِکَفِّ الْجَوَارِحِ عَنْ مَعَاصِیکَ، وَ اسْتِعْمَالِهَا فِیهِ بِمَا یُرْضِیکَ حَتَّى لَا نُصْغِیَ بِأَسْمَاعِنَا إِلَى لَغْوٍ، وَ لَا نُسْرِعَ بِأَبْصَارِنَا إِلَى لَهْوٍ (7) وَ حَتَّى لَا نَبْسُطَ أَیْدِیَنَا إِلَى مَحْظُورٍ، وَ لَا نَخْطُوَ بِأَقْدَامِنَا إِلَى مَحْجُورٍ، وَ حَتَّى لَا تَعِیَ بُطُونُنَا إِلَّا مَا أَحْلَلْتَ، وَ لَا تَنْطِقَ أَلْسِنَتُنَا إِلَّا بِمَا مَثَّلْتَ، وَ لَا نَتَکَلَّفَ إِلَّا مَا یُدْنِی مِنْ ثَوَابِکَ، وَ لَا نَتَعَاطَى إِلَّا الَّذِی یَقِی مِنْ عِقَابِکَ، ثُمَّ خَلِّصْ ذَلِکَ کُلَّهُ مِنْ رِئَاءِ الْمُرَاءِینَ، وَ سُمْعَةِ الْمُسْمِعِینَ، لَا نُشْرِکُ فِیهِ أَحَداً دُونَکَ، وَ لَا نَبْتَغِی فِیهِ مُرَاداً سِوَاکَ. (8) اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ قِفْنَا فِیهِ عَلَى مَوَاقِیتِ الصَّلَوَاتِ الْخَمْسِ بِحُدُودِهَا الَّتِی حَدَّدْتَ، وَ فُرُوضِهَا الَّتِی فَرَضْتَ، وَ وَظَائِفِهَا الَّتِی وَظَّفْتَ، وَ أَوْقَاتِهَا الَّتِی وَقَّتَّ (9) وَ أَنْزِلْنَا فِیهَا مَنْزِلَةَ الْمُصِیبِینَ لِمَنَازِلِهَا، الْحَافِظِینَ لِأَرْکَانِهَا، الْمُؤَدِّینَ لَهَا فِی أَوْقَاتِهَا عَلَى مَا سَنَّهُ عَبْدُکَ وَ رَسُولُکَ- صَلَوَاتُکَ عَلَیْهِ وَ آلِهِ- فِی رُکُوعِهَا وَ سُجُودِهَا وَ جَمِیعِ فَوَاضِلِهَا عَلَى أَتَمِّ الطَّهُورِ وَ أَسْبَغِهِ، وَ أَبْیَنِ الْخُشُوعِ وَ أَبْلَغِهِ. (10) وَ وَفِّقْنَا فِیهِ لِأَنْ نَصِلَ أَرْحَامَنَا بِالْبِرِّ وَ الصِّلَةِ، وَ أَنْ نَتَعَاهَدَ جِیرَانَنَا بِالْإِفْضَالِ وَ الْعَطِیَّةِ، وَ أَنْ نُخَلِّصَ أَمْوَالَنَا مِنَ التَّبِعَاتِ، وَ أَنْ نُطَهِّرَهَا بِإِخْرَاجِ الزَّکَوَاتِ، وَ أَنْ نُرَاجِعَ مَنْ هَاجَرَنَا، وَ أَنْ نُنْصِفَ مَنْ ظَلَمَنَا، وَ أَنْ نُسَالِمَ مَنْ عَادَانَا حَاشَى مَنْ عُودِیَ فِیکَ وَ لَکَ، فَإِنَّهُ الْعَدُوُّ الَّذِی لَا نُوَالِیهِ، وَ الْحِزْبُ الَّذِی لَا نُصَافِیهِ. (11) وَ أَنْ نَتَقَرَّبَ إِلَیْکَ فِیهِ مِنَ الْأَعْمَالِ الزَّاکِیَةِ بِمَا تُطَهِّرُنَا بِهِ مِنَ الذُّنُوبِ، وَ تَعْصِمُنَا فِیهِ مِمَّا نَسْتَأْنِفُ‏ مِنَ الْعُیُوبِ، حَتَّى لَا یُورِدَ عَلَیْکَ أَحَدٌ مِنْ مَلَائِکَتِکَ إِلَّا دُونَ مَا نُورِدُ مِنْ أَبْوَابِ الطَّاعَةِ لَکَ، وَ أَنْوَاعِ الْقُرْبَةِ إِلَیْکَ. (12) اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِحَقِّ هَذَا الشَّهْرِ، وَ بِحَقِّ مَنْ تَعَبَّدَ لَکَ فِیهِ مِنِ ابْتِدَائِهِ إِلَى وَقْتِ فَنَائِهِ: مِنْ مَلَکٍ قَرَّبْتَهُ، أَوْ نَبِیٍّ أَرْسَلْتَهُ، أَوْ عَبْدٍ صَالِحٍ اخْتَصَصْتَهُ، أَنْ تُصَلِّیَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ أَهِّلْنَا فِیهِ لِمَا وَعَدْتَ أَوْلِیَاءَکَ مِنْ کَرَامَتِکَ، وَ أَوْجِبْ لَنَا فِیهِ مَا أَوْجَبْتَ لِأَهْلِ الْمُبَالَغَةِ فِی طَاعَتِکَ، وَ اجْعَلْنَا فِی نَظْمِ مَنِ اسْتَحَقَّ الرَّفِیعَ الْأَعْلَى بِرَحْمَتِکَ. (13) اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ جَنِّبْنَا الْإِلْحَادَ فِی تَوْحِیدِکَ، وَ الْتَّقْصِیرَ فِی تَمْجِیدِکَ، وَ الشَّکَّ فِی دِینِکَ، وَ الْعَمَى عَنْ سَبِیلِکَ، وَ الْإِغْفَالَ لِحُرْمَتِکَ، وَ الِانْخِدَاعَ لِعَدُوِّکَ الشَّیْطَانِ الرَّجِیمِ (14) اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ إِذَا کَانَ لَکَ فِی کُلِّ لَیْلَةٍ مِنْ لَیَالِی شَهْرِنَا هَذَا رِقَابٌ یُعْتِقُهَا عَفْوُکَ، أَوْ یَهَبُهَا صَفْحُکَ فَاجْعَلْ رِقَابَنَا مِنْ تِلْکَ الرِّقَابِ، وَ اجْعَلْنَا لِشَهْرِنَا مِنْ خَیْرِ أَهْلٍ وَ أَصْحَابٍ. (15) اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ امْحَقْ ذُنُوبَنَا مَعَ امِّحَاقِ هِلَالِهِ، وَ اسْلَخْ عَنَّا تَبِعَاتِنَا مَعَ انْسِلَاخِ أَیَّامِهِ حَتَّى یَنْقَضِیَ عَنَّا وَ قَدْ صَفَّیْتَنَا فِیهِ مِنَ الْخَطِیئَاتِ، وَ أَخْلَصْتَنَا فِیهِ مِنَ السَّیِّئَاتِ. (16) اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ إِنْ مِلْنَا فِیهِ فَعَدِّلْنَا، وَ إِنْ زُغْنَا فِیهِ فَقَوِّمْنَا، وَ إِنِ اشْتَمَلَ عَلَیْنَا عَدُوُّکَ الشَّیْطَانُ فَاسْتَنْقِذْنَا مِنْهُ. (17) اللَّهُمَّ اشْحَنْهُ بِعِبَادَتِنَا إِیَّاکَ، وَ زَیِّنْ أَوْقَاتَهُ بِطَاعَتِنَا لَکَ، وَ أَعِنَّا فِی نَهَارِهِ عَلَى صِیَامِهِ، وَ فِی لَیْلِهِ عَلَى الصَّلَاةِ وَ التَّضَرُّعِ إِلَیْکَ، وَ الْخُشُوعِ لَکَ، وَ الذِّلَّةِ بَیْنَ یَدَیْکَ حَتَّى لَا یَشْهَدَ نَهَارُهُ عَلَیْنَا بِغَفْلَةٍ، وَ لَا لَیْلُهُ بِتَفْرِیطٍ. (18) اللَّهُمَّ وَ اجْعَلْنَا فِی سَائِرِ الشُّهُورِ وَ الْأَیَّامِ کَذَلِکَ مَا عَمَّرْتَنَا، وَ اجْعَلْنَا مِنْ عِبَادِکَ الصَّالِحِینَ الَّذِینَ یَرِثُونَ الْفِرْدَوْسَ هُمْ فِیها خالِدُونَ، وَ الَّذِینَ یُؤْتُونَ ما آتَوْا وَ قُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ، أَنَّهُمْ إِلى‏ رَبِّهِمْ راجِعُونَ، وَ مِنَ الَّذِینَ یُسارِعُونَ فِی الْخَیْراتِ وَ هُمْ لَها سابِقُونَ. (19) اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، فِی کُلِّ وَقْتٍ وَ کُلِّ أَوَانٍ وَ عَلَى کُلِّ حَالٍ عَدَدَ مَا صَلَّیْتَ عَلَى مَنْ صَلَّیْتَ عَلَیْهِ، وَ أَضْعَافَ ذَلِکَ کُلِّهِ بِالْأَضْعَافِ الَّتِی لَا یُحْصِیهَا غَیْرُکَ، إِنَّکَ فَعَّالٌ لِمَا تُرِیدُ.[1]

ترجمه:

(1) شکر خداوندى را سزاست که ما را به حمد و ستایش خود هدایت فرمود و ما را از سپاسگزاران قرار داد تا نسبت به احسان او سپاس گوییم و او به ما پاداش نیکوکاران را عطا فرماید. (2) و سپاس خداوندى را که ما را براى دین خود بر گزید و آیینش را اختصاصا به ما ارزانى داشت و ما را در طریق احسانش به پیش بُرد تا با لطف او به سوى رضوانش حرکت کنیم. ستایشى که آن را از ما قبول فرماید و با آن از ما خشنود گردد. (3) و ستایش خدایى را سزاست که یکى از راه هاى رضوانش را ماه خودش یعنى ماه رمضان قرار داد؛ ماه روزه، ماه اسلام، ماه طهارت، ماه پاک سازى درونى و ماه قیام، ماهى که در آن قرآن به عنوان کتاب راهنمایى مردم همراه با حجت هاى روشن هدایت و براهین جدا کننده حق از باطل نازل شده است. (4) پس خداوند، برترى ماه رمضان را بر دیگر ماه ها از این راه نشان داده که در این ماه محّرمات زیاد و فضیلت هاى آشکار و مشهورى مقرر شده است و لذا از باب بزرگداشت این ماه، چیزهایى را که در دیگر ماه ها حلال است، در ماه رمضان حرام شمرده و به خاطر تکریم آن، خوردنی ها و نوشیدنی ها را ممنوع فرموده است و براى آن وقت خاصى مشخص کرده که نه اجازه مى‏دهد در این وقت تقدیمى صورت گیرد و نه تأخیرى. (5) و فضیلت یک شب از شب هاى این ماه را بر فضیلت شب هاى هزار ماه دیگر، ترجیح داده و نام آن را شب قدر نهاد که در آن فرشتگان و جبرائیل در مورد هر امرى با اجازه پروردگار نازل مى‏شوند، شبى که تا طلوع سپیده شب سلامت است و هنگام نزول برکات همیشگى بر هر کس از بندگانش که بخواهد و آنچه که حکم و فرمانش اقتضا کند. (6) خداوندا بر محمد و آل او درود فرست و توفیق شناخت فضیلت این ماه و بزرگداشت حرمت آن و خوددارى از آنچه در آن ممنوع فرموده‏اى را به ما الهام فرما. و ما را یارى کن که رمضان را روزه بگیریم با نگهداشتن اعضا و جوارح از ارتکاب گناهان و بکارگیرى آنها در آنچه که موجب خشنودى تو مى‏شود. تا با گوشمان به صداهاى بیهوده گوش نکنیم و با دیدگانمان به سمت لهویّات سرعت نگیریم. (7) دست به سوى ممنوعى نبریم و قدم به سمت حرامى بر نداریم. و شکم ما پر نشود مگر از آنچه حلال فرموده‏اى و زبان ما چیزى نگوید مگر آنچه خود گفته‏اى و خود را به زحمت نیاندازیم مگر در آنچه ما را به ثواب نزدیک مى‏سازد و به چیزى نپردازیم مگر آنچه که ما را از عقاب تو مصون مى‏دارد. پس تمام این امور را از ریاء و سمعه (یعنى اینکه دوست داشته باشیم دیگران کارهاى خوب ما را بشنوند و تعریف کنند) خالص گردان تا غیر از تو کسى را شریک نگیریم و در کارهایمان مرادى غیر از تو را بر نگزینیم. (8) خداوندا بر محمد و آل او درود فرست و ما را بر قیام به نماز در مواقیت آن همراه با حدودى که براى آن مشخص فرموده‏اى و واجباتى که در آن مقرّر نموده‏اى و وظیفه‏هایى که براى آن تعیین کرده‏اى و اوقاتى که براى آن در نظر گرفته‏اى، موفّق بدار. (9) و ما را در نماز از جمله کسانى قرار ده که به درجات آن رسیده، ارکان آن را حفظ و آن را در وقتش همانگونه که بنده و پیامبرت صلواتک علیه و آله سنّت قرار داده ادا مى‏کنند و رکوع و سجود و همه فضیلت هاى آن را در نهایت طهارت و پاکى و با کمال خشوع و فروتنى انجام مى‏دهند. (10) و ما را در این ماه مبارک توفیق ده که با کار نیک نسبت به خویشان خود صله رحم بجا آوریم و با فضل و بخشش با همسایگانمان رابطه دوستى بر قرار کنیم و اموال خود را از حرام پاک کنیم و آنها را با دادن زکات ها خالص نماییم و از کسى که با ما قهر کرده، دیدار کنیم و نسبت به کسانى که بر ما ستم روا داشته‏اند، انصاف را رعایت نماییم و نسبت به دشمنانمان با مسالمت بر خورد کنیم، بجز آنها که در راه و به خاطر تو مورد عداوت ما هستند، اینان دشمنانى هستند که هرگز با آنها دوستى نمى‏کنیم و از حزبى هستند که هرگز با آنها صفا و یکرنگى نداریم. (11) و به ما توفیق ده که در این ماه به سوى تو تقرّب جوییم با اعمال شایسته‏اى که ما را از لوث گناهان پاک کنند و از این که دوباره عیوب و زشتی ها را از سر گیریم، حفظ کنند؛ تا این که هیچ فرشته‏اى از فرشتگان مأمور بندگان، چیزى از گناه مان بر تو نیاورد مگر آن که از طاعت و بندگى ما و تقرّب به درگاهت، کمتر باشد. (12) خداوندا به حقّ این ماه و به حقّ کسى که از ابتدا تا انتهای آن، به بندگى تو پرداخته مثل فرشته‏اى که او را مقرّب درگاهت ساخته‏اى و یا پیغمبرى که به رسالت مبعوث نموده‏اى و یا بنده شایسته‏اى که از خواصّ قرارش داده‏اى، از تو درخواست مى‏کنم که بر محمد و اهلبیت او درود فرست و ما را اهل کرامت هایى قرار ده که در این ماه به اولیائت وعده داده‏اى و آنچه که در حقّ عابدان کوشنده در عبادت و ساعیان در طاعت و بندگیت لازم کرده‏اى، در حقّ ما نیز واجب گردان و ما را در زمره کسانى قرار ده که در پرتو رحمت تو، شایستگى جایگاهى رفیع در نزد تو را بدست آورده‏اند. (13) خدایا بر محمّد و آل او درود فرست و ما را از انکار یکتایى خود و از کوتاهى در ستایشت و از تردید در دینت و از کورى نسبت به راهت و غفلت نسبت به حرمتت و فریب خوردن از دشمنت یعنى شیطان رانده شده، بدور دار. (14) خداوندا بر محمّد و آل او درود فرست و اگر در هر شب از شب هاى این ماه، عفو تو باعث آزادى بندگانى مى‏شود و گذشتت آنها را مورد بخشش قرار مى‏دهد، پس ما را نیز از زمره همان بندگان قرار ده و ما را براى این ماه از بهترین شایستگان و اصحاب محسوب فرما. (15) خدایا بر محمّد و آل او درود فرست و با محو تدریجى هلال ماه رمضان، گناهان ما را نیز محو کن و با سپرى شدن روزهاى این ماه، زشتی ها و پلیدی ها را از جان ما بِکَن تا این که این ماه بگذرد در حالی که در آن تو ما را از خطاها پاک و از گناهان پیراسته باشى. (16) خدایا بر محمّد و عترت او درود فرست و اگر در این ماه از راه راست منحرف شدیم ما را بازگردان و اگر به بیراهه رفتیم ما را مستقیم ساز و اگر دشمنت شیطان بر ما مستولى شد، ما را از چنگ او برهان. (17) بار خدایا این ماه را از بندگى ما به درگاه خودت، پُر کن، و ساعات این ماه را با طاعتمان مزّین فرما و در روزهایش بر روزه گرفتن یاریمان نما و در شب هایش به نماز و زارى به آستانت و فروتنى در پیشگاهت و خوارى در بارگاهت کمکمان کن تا روز این ماه بر غفلت ما و شبش بر کوتاهى ما شهادت ندهند. (18) خداوندا در دیگر ماه ها و روزها نیز تا آن هنگام که به ما عمر مى‏دهى، همچنین قرارمان ده و ما را از بندگان شایسته‏ات محسوب فرما، آنها که بهشت را به ارث مى‏برند و در آن جاوید مى‏مانند، و آنها که آنچه را مى‏دهند، در حالى است که دل هاشان از یاد خدا ترسان است و به سوى پروردگارشان باز مى‏گردند، و ما را از کسانى قرار ده که در امور خیر شتاب دارند و بر دیگران پیشى مى‏گیرند. (19) خدایا بر محمّد و آل او درود فرست: در هر وقت و در هر زمان و در هر حالى. درودى به تعداد همه آنها که سلامشان داده‏اى‏و باز هم بیش از آن، به مقدارى که غیر تو نمى‏تواند آن را شماره کند همانا تو آنچه را اراده کنى، انجام مى‏دهى.

--------------------------------------------------------------------------------

[1] . امام سجاد علیه السلام؛ الصحیفة السجادیة، ص188- 192؛ الهادى، قم، اول، 1418 ق. این دعا در کتاب مصباح ‏المتهجد، ص 607 و الإقبال ‏بالأعمال ‏الحسنة فیما یعمل ‏مرة فی ‏السنة، ج1، ص 111 نیز آمده است.