میزبانی آسمان

ماه رمضان شد می ومیــخانه برافتاد
عشق وطرب وباده به وقت سحر افتاد

یا ایهاالذین آمنوا کتب علیکم الصیام کما کتب علی الذین من قبلکم لعلکم تتقون ایاما معدودات فمن کان منکم مریضا او علی سفر فعدة من ایام اخر وعلی الذین یطیقونه فدیة طعام مسکین فمن تطوع خیرا فهو خیر لهوان تصوموا خیر لکم ان کنتم تعلمون شهر رمضان الذی انزل فیه القرآن هدی للناس و بینات من الهدی والفرقان فمن شهد منکم الشهر فلیصمه.

وحدت سیاق در آیات مبارک فوق حاکی از نزول مجموعه ی آنها با هم است و از محتوی آنها نکاتی به دست می آید:

1- در آیات پیش از این، حکم وجوب قصاص و وصیت بدون مقدمه بیان می شود زیرا عمل به وصیت مبتنی بر رحم و شفقت وعلاقه به متوفی است و این با طبع فرزندان وخانواده سازگار است و قصاص نیز موجب تشفی خاطر غمدیدگان است اما از آنجا که روزه بر خلاف طبیعت وخواسته ها وکشش‌های غریزی انسان است وپذیرش آن با دشواری هایی روبروست لذا قبلا به زمینه چینی و آمادگی مومنین می پردازد .

2- اولا روزه حکم بدیعی نیست بلکه در بین انبیا وامت های گذشته رواج دارد و وآثار آن درهمین تورات وانجیل تحریف شده وجود دارد.

3- هدف آفرینش کمال است ونقطه اوج آن تقوا و پرهیز گاری وعقلانیت است که جوهره ایمان را تشکیل مید هد وروزه تامین کننده این هدف والاست.

4- کلمه ایاما معدودات نشانه تقلیل کمی است یعنی روزه تمام ایام سال را در بر نمی گیرد بلکه شامل یک ماه از سال می شود واین با توان انسان هماهنگ است.

5- استطاعت جسمی وحضور در وطن شرط تحقق این واجب است بنابر این کسانی که بیمارند یا احتمال بیماری می دهند ویا در مسافرت هستند روزه واجب نیست بلکه باید پس از بهبودی ویا مراجعه به وطن ایام دیگری را جایگزین آن 30 روز نمایند.

6- همه تکالیف الهی همیشه مادون توان انسان است واین‌گونه نیست که پس از اتمام تکلیف توان مکلف نیز صفر شود اما در عین حال اگر کسی به واسطه ضعف بدنی از عهده روزه بر نیامد ( توان او با اتمام تکلف صفر می‌شد ) باید در ازای هر روزی مسکینی را طعام دهد البته مقصود از طعام دادن ، طعام متعارف است نه طعامی که انسان به ندرت از آن استفاده می کند.

7- آثار و فواید روزه به قدری است که اگر کسی از آن آگاه باشد به استقبال آن می رود واین برای او بهتر است مانند:

 هشام بن حکم از رئیس مذهب تشیع حضرت جعفر بن محمد (علیهما السلام) مى‏پرسد از علت و فلسفه روزه، امام مى‏فرماید: «انما فرض الله الصیام لیستوى به الغنى و الفقیر و ذلک ان الغنى لم یکن لیجد مس الجوع، فیرحم الفقیر، لان الغنى کلما اراد شیئا قدر علیه، فاراد الله تعالى ان یسوى بین خلقه، و ان یذیق الغنى مس الجوع و الالم لیرق على الضعیف و یرحم الجائع‏» امام صادق(علیه السلام) می فرماید: براستى خداوند روزه را واجب کرد، تا به وسیله او بین اغنیاء و فقراء مساوات و برابرى به وجود آید، و این براى آن است که ثروتمندانى که هرگز درد گرسنگى را احساس نکرده‏اند، به فقراء ترحم نمایند، زیرا اغنیاء هرگاه (خوردنى و آشامیدنى را) اراده نمودند (و هوس هر نوع ماکولات و مشروبات کردند) برایشان میسر است، پس خداوند متعال «روزه را واجب نموده‏» که تا بین بندگانش از فقیر و غنى، برابرى به وجود آورد، و اینکه سرمایه داران مسلمان درد گرسنگى را لمس نمایند، تا بر ضعفاء رقت آوردند، و بر گرسنگان عالم ترحم نمایند، (و این تنها شعار اسلام است، آرى تنها مکتبى که به حال گرسنگان عالم ترحم نمایند، (و این تنها شعار اسلام است، آرى تنها مکتبى که به حال گرسنگان و محرومان مى‏اندیشد اسلام است.

 پیامبر خدا فرمود: «المعدة بیت کل داء، و الحمئة راس کل دواء» معده مرکز و خانه هر دردى است، و پرهیز و اجتناب (از غذاهاى نامناسب و زیاد خورى) اساس و راس هرداروى شفابخش است پس روزه راز تندرستی وسلامت است چه اینکه باز فرمود، صوموا تصحوا روزه بگیرید تا سلامت باشید.

 روزه از افضل طاعات است، زیرا که روزه مشتمل بر شکستن شهوات حیوانی است که شریعت آسمانى و احکام الهى نیامده مگر براى تعدیل شهوات و توقیف و مهار آنها که در حد اعتدال انجام گرفته، و براى تزکیه و طهارت نفس و تصفیه آن از اخلاقیات رذیله، زیرا مقصود از روزه مجرد امساک از اکل و شرب و مباشرت با زنان نیست، بلکه غرض نهائى آن کف نفس و نگهدارى آن از شهوترانى‏هاى حیوانى است.

 

چنان که رسول خدا (صلى الله علیه و آله) فرمود: الصوم جنة فاذا صام احدکم فلا یرفث و لا یجهل و ان امرء جادله او شاتمه فلیقل انى صائم: که روزه سپرى است از براى شخص، زیرا یکى از شما اگر روزه گرفت‏سخن زشت نگوید، و کارهاى بیهوده نکند، و اگر کسى با وى مجادله کند یا او را شماتت نماید، او بگوید من روزه هستم.

 

مراد از این حدیث‏شریف نبوى (صلى الله علیه و آله) این است: که روزه وقایه‏اى است که نگه مى‏دارد آدمى را از انحرافات و لغزشها، که به واسطه آن از دشمنانى بزرگ چون شیطان نفس، دشمن درونى، خلاصى مى‏جوید، پس نفس را کنترل مى‏نماید از شهوات نابجا، و شیطان را از خود دور مى‏نماید.

 

امیر المومنین (ع) در نهج البلاغه مى‏فرماید: «و مجاهدة الصیام فى الایام المفروضات، تسکینا لاطرافهم، و تخشیعا لابصارهم، و تذلیلا لنفوسهم و تخفیضا لقلوبهم، و اذهابا للخیلاء عنهم لما فى ذلک من تعفیر عتاق الوجوه بالتراب تواضعا و التصاق کرائم الجوارح بالارض تصاغرا و لحقوق البطون بالمتون من الصیام تذللا»

 

امیرمؤمنان علیه السلام به دنباله مطالب ارزشمندى مى‏فرماید: از خدا بترسید و از کیفر تباهکارى در دنیا، و از زیان ستمگرى در آخرت ... و خداوند بندگان مؤمنش را حفظ مى‏فرماید، به وسیله نمازها و زکاتها، ( و سپس فوائد و پاره‏اى از علل و فلسفه روزه را بیان مى‏فرماید) و کوشش در گرفتن روزه در روزهاى واجب، براى آرام ماندن دست و پا و اندام و دیگر ایشان (از معصیت و نافرمانى) و چشم به زیر انداختنشان و فروتنى جانهاشان، و زبونى دلهاشان، و بیرون کردن کبر و خودپسندى از آنان، چون در نماز است مالیدن رخسارهاى نیکو براى فروتنى، و (هنگام سجده نمودن) چسبانیدن اعضاء شریفه (هفت موضع) را به زمین براى اظهار کوچکى و «ذلت‏به پیشگاه با عظمتش‏» و در روزه رسیدن شکمها به پشتها براى خضوع و ناچیز دانستن خویش که روزه و نماز و زکات فلسفه‏اش سازندگى و تزکیه، و تذلل و تقلل به پیشگاه حضرت حق است، و از چیزهائى است که مى‏تواند آدمى را از چنگ شیطان نجات بخشد، و از انواع بیماریهاى ظاهرى و باطنى برهاند، و مخصوصا درس مقاومت و مبارزه را عملا یاد آدمى دهد، مخصوصا روزه است که از امتیازات بخصوص برخوردار است، که پاداش آن فقط به خداوند بزرگ برگزار شده است.

 

امیرالمؤمنین(علیه السلام) درجائى دیگر مى‏فرماید:«و الصیام ابتلاء لاخلاص الخلق‏» خداوند روزه را براى آزمایش اخلاص مردم واجب فرموده است، که روزه در اخلاص عمل بسیار مؤثر است، یعنى کسى که روزه مى‏گیرد و تمامى روز را با همه امکان بخوردنیها و آشامیدنى‏هایى که در اختیار دارد، در عین حال امساک مى‏نماید، جز اخلاص به پیشگاه حضرت حق مفهومى دیگر ندارد، و در قسمتى از نهج البلاغه مى‏فرماید: «و صوم شهر رمضان فانه جنة من العقاب‏» و یکى از دلائل وجوب روزه این است که روزه ماه رمضان سپر است از عقاب الهى، یعنى روزه موجب غفران و آمرزش گناهان و معاصى انسان است، که به وسیله روزه نجات از آتش جهنم و عقوبت پروردگار به دست مى‏آید.

بر این مبنا رسول الله (صلى الله علیه و آله) فرمود: «ان الشیطان لیجرى من ابن آدم مجرى الدم فضیقوا مجاریه بالجوع‏»، که شیطان جریان مى‏یابد و نفوذ مى‏کند در فرزندان آدم، مانند جریان خون در بدن پس مجارى شیطان را در وجود خود به واسطه گرسنگى یعنى روزه تنگ نمائید،در حدیث دیگرى از على (علیه السلام ) مى خوانیم که از پیامبر (صلى اللّه علیه و آله و سلم ) پرسیدندچه کنیم که شیطان از ما دور شود؟ فرمود: الصوم یسود وجهه ، و الصدقة تکسر ظهره ، و الحب فى الله و المواظبة على العمل الصالح یقطع دابره ، و الاستغفار یقطع وتینه : روزه روى شیطان را سیاه مى کند، و انفاق در راه خدا پشت او را مى شکند، و دوست داشتن به خاطر خدا، و مواظبت بر عمل صالح دنباله او را قطع مى کند، و استغفار رگ قلب او را مى برد.

8- ماه رمضان از اسماء الله است:

 امام باقر (ع) فرمود: لا تقولوا هذا رمضان ولا ذهب رمضان ولا جاء رمضان فان رمضان اسم من اسماء الله عز وجل لا یجیئ و لا یذهب وانما یجیئ ویذهب الزائل ولکن قولوا شهر رمضان فالشهر المضاف الی الاسم والاسم اسم الله وهو الشهر الذی انزل فیه القرآن جعله الله تعالی مثلا و عیدا کقوله تعالی فی عیسی بن مریم‹ وجعلناه مثلا لبنی اسرائیل› ، نگویید این رمضان است ، رمضان رفت ، رمضان آمد، زیرا رمضان نامی است از نامهای خدا ( واگر اسم خدا شد با مسمایش متحد است ) نمی آید ونمی رود چه اینکه آمدن ورفتن از ویژگیهای امور متغیر وزوال پذیر است ولکن بگویید ماه رمضان زیرا در این صورت ماه مضاف است والله مضاف الیه وآن ماهی است که قرآن در آن نازل شده است وخداوند این ماه را اسوه والگو وعیدبرای تمام ماه ها قرار داده است همانگونه که خداوند متعال عیسی بن مریم را الگوی قومش قرار داد. پس همانطور که عیسی(ع) الگوی بنی اسرائیل است ماه رمضان نیز نماد مسلمانان می باشد از طرف دیگر سایر کتب آسمانی مانند صحف ابراهیم (ع) ، تورات موسی(ع) ، انجیل عیسی(ع)وقران کریم نیز دراین ماه نازل شده است.

9- پیوند روزه و ولایت :

كه یکی دیگر از حقایق نهفته در این عبادت بزرگ است زیرا اگر قرآن کریم در شب قدر نازل شده است و در روایت امام صادق (ع) شب قدر به فاطمه زهرا (س) تشبیه شده است پس رسیدن به حقیقت روزه در گرو تبعیت از معصومین در زمان حضور واطاعت از نواب آنان در در زمان غیبت است کما اینکه امام صادق (ع) فرمود : لا صیام لمن عصی الامام یعنی روزه با معصیت امام جمع نمی شود.

10- فرق اساسی انسان با موجودات دیگر در سه چیز است:

1- تفکر متعالی

2- اختیار واراده

3- عشقی همراه با معرفت به خداوند

در این میان روزه هم تفکر انسان را صیقل می دهد وهم اراده ی اورا تقویت می کند وهم روح انسان را جلاء بخشیده با ارتباط وثیق با محبوب خود عالم ملک را به مهمانی ملکوت وآسمان را میزبان اهل زمین قرار می دهد پیامبر اکرم(ص) فرمود : ان ابواب السماء تفتح فی اول لیلة من شهر رمضان ولا تغلق الی آخر لیلة منه لو یعلم العبد ما فی رمضان لودّ ان یکون رمضان السنة ، درب های آسمان در شب اول ماه مبارک رمضان گشوده می شود ( البته این جمله به معنای بسته بودن آن در سایر ایام نیست بلکه به معنای توسعه رحمت الهی در این ماه است ) وتا آخرین شب این ماه همچنان باز است واگر بنده بداند چه برکاتی در این ماه وجود دارد دوست دارد تمام سال رمضان باشد.

 

حسن ختام این گفتار دعای امام سجاد (ع) است که می فرماید: خدایا خیر وخوبی در این ماه را از تو می خواهم ، همچنین فتح وپیروزی ( بر شیطان) ونورانیت ویاری ( بر روزه داری) وبرکت وطهارت و رزق این ماه را از تو می طلبم و خیر در این ماه وبعد از آن را از تو مسئلت می نمایم وبه تو پناه می آورم از شر وبدی آنچه در این ماه وپس از آن اتفاق می افتد .خداوندا این ماه رات با امن وامان وایمان به تو وسلامت نفس ونعمت اسلام وبرکت وتقوی وتوفیق یافتن به آنچه تو دوست داری وراضی می گردی بر ما وارد گردان.


ی/ 701