رهیافتی به شناخت دعا
آفتاب پر فروغ دعا آن هنگام در سرزمین دل ها بیشتر پرتو می افشاند که در می یابیم پیامبران بزرگ الهی از این سر چشم جوشان جرعه ها نوشیده اند. خداوند در قرآن کریم درباره ابراهیم (ع) فرموده است:« إِنَّ إِبْرَاهِیمَ لَأَوَّاهٌ حَلِیمٌ ؛1 به راستی ابراهیم، دعا کننده ای بردبار بود».
اوّاه در لغت به معنای بسیار آه و زاری کننده و دلسوز و مهربان آمده است که با توجه به فرامین موجود در آیه، در معنای دعا کننده تجلی می یابد. نیز خداوند درباره حضرت زکریا (ع) فرموده است:«
وَزَكَرِیَّا إِذْ نَادَى رَبَّهُ رَبِّ لَا تَذَرْنِی فَرْدًا وَأَنْتَ خَیْرُ الْوَارِثِینَ * فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَوَهَبْنَا لَهُ یَحْیَى وَأَصْلَحْنَا لَهُ زَوْجَهُ إِنَّهُمْ كَانُوا یُسَارِعُونَ فِی الْخَیْرَاتِ وَیَدْعُونَنَا رَغَبًا وَرَهَبًا وَكَانُوا لَنَا خَاشِعِینَ 2؛ و زکریا را {یادکن} آنگاه که پروردگارش را خواند که : پروردگارا! مرا تنها مگذار و {هرچند} توخود، بهترین وارثانی. پس دعای او را اجابت کردیم و یحیی را بدو بخشیدیم و همسرش را برای او شایسته{و آماده حمل} کردیم؛ زیرا آنان در کارهای نیک، شتاب می ورزیدند و ما را از روی امید و بیم می خواندند و در برابر ما خاکسار بودند».در این آیه به صراحت ولادت حضرت یحیی (ع) مطرح شده و آل، حاصل دعای زکریا (ع) و استجابت پروردگار دانسته شده است.
نیز در قرآن کریم در وصف آنان که شبانه به مناجات پروردگار بر می خیزند و به دعا مشغول می شوند آمده است:« تَتَجَافَى جُنُوبُهُمْ عَنْ الْمَضَاجِعِ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفًا وَطَمَعًا وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ یُنفِقُونَ * فَلَا تَعْلَمُ نَفْسٌ مَا أُخْفِیَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْیُنٍ جَزَاءً بِمَا كَانُوا یَعْمَلُونَ 33 ؛ با پهلوهایشان ، از بستر های دور می شود و پروردگارشان را با ترس و طمع می خوانند و از آنچه روزی شان کرده ایم انفاق می کنند. هیچ کس نمی داند چه مایه شادیهایی به پاداش آنچه انجام می دادند بر ایشان پنهان شده است».
پیامبر اکرم (ص) در سفارش به ابوذر غفاری فرموده است:« ای ابوذر، خوشا به حال آنان که از دنیا دل برکنده اند و به آخرت، دل بسته اند؛ هم آنان که زمین خدا را فرش خود، خاکش را بستر، آبش را خوراک گوارا و قرآن را جامه زیرین و دعا به{درگاه} خدا را جامه رویین خویش ساخته اند»4.
امام زین العابدین (ع) فرمود: امیرالمومنان (ع) نماز صبح را خواند و آن گاه در جای خود همچنان ماند تا آنکه آفتاب به اندازه یک نیزه بالا آمد و رو به مردم کرد و فرمود:« به خدا سوگند، من مردمانی را دیده ام که شب را تا به صبح با سجده و قیام در برابر پروردگارشان می گذراندند و یا پیشانی بر خاک داشتند و یا در رکوع بودند؛ چنان که گویی زوزه آتش در گوشهایشان طنین انداز گشته است. هر گاه در حضورشان یاد خدا می شد، چون بید به خود می لرزیدند. تو گویی این مردم ، در خواب غفلت فرو رفته اند».امیرالمومنان (ع) ، سپس برخاست و تا زنده بود، دیگر کسی او را خندان ندید.5
آنچه در پیش آمد اشاراتی بود که قرآن کریم و روایات معصومان (ع) از آل مشحون بود. این سخنان، همگان را به دعا فرا می خاند و امر دعا را امری عظیم می داند؛ امری که سیره اولیای الهی و پیامبران بزرگ خدا و امامان معصوم (ع) بوده است. از این رو آنان که می خواهند جا پای آن بزرگواران بگذارند باید به امر دعا اهتمام ویژه داشته باشند.
ــ
1. توبه / 114
2. انبیاء /89و90
3. سجده / 16 و17
4. امامی طوسی، ص532،ح1162؛ مکارم الاخلاق،ج 2،ص370، ح2661
5. کافی ، ج 2، ص236،ح22؛ اعلام الدین،ص111،؛ امالی مفید،ص196،ح30