گزارشی از سمینار نیم نگاهی به وضعیت حوزه های علمیه هند

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، سمینار علمی نیم نگاهی به وضعیت موجود حوزه های علمیه هند به پاس گرامیداشت بیست و پنجمین سالگرد ارتحال رهبر نهضت دینداری، مؤسس سازمان تنظیم المکاتب، علامه سید غلام عسکری از سوی جامعة المصطفی العالمیه، پنجشنبه، 21 آبان ماه در سالن قدس مجتمع آموزش عالی امام خمینی‌(ره) برگزار شد که طی آن آخرین تحولات این حوزه های شیعی مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

خاطرنشان می شود، این سمینار در راستای شناسایی شخصیت، مقام و خدمات گسترده علامه سید غلام عسگری و برای عملی کردن برنامه های مفید و لازم الاجرا و در راستای تحقق اهداف جامعة المصطفی العالمیه، پیشرفت و تکامل حوزه های علمیه هند و شناسایی موانع تکامل آنها از سوی مؤسسه تنظیم المکاتب و به همت جامعة المصطفی العالمیه برگزار شد که طی آن شخصیت ها و مسؤولان این سازمان با زبان اردو به سخنرانی پرداختند.

نوشتار ذیل، گزارشی از بخش پایانی این سمینار است.

نور خدا در حوزه ها، مدارس دینی و مراکز علمی جلوه گر شده است
حجت‌الاسلام علیرضا اعرافی، رییس جامعة المصطفی العالمیه در این سمینار یاد و خاطره علما و شخصیت های بزرگ هند که در طول تاریخ نقش برجسته ای در بقای اسلام، حفظ و احیای ارزش های اسلامی و شیعی ایفا کردند گرامی داشت و با اشاره به آیه نور و آیه پس از آن «فی بیوتٍ عظم الله» در قرآن کریم گفت: آیه ای که به دنبال آیه نور آمده است حکایتگر خانه‌ها، مساجد، مراکز و مدارسی است که مردان بزرگی در آنها زندگی می کنند و در حقیقت نشان دهنده جایگاه ائمه هدی(ع) و علما و بزرگانی است که مسیر نورانیت اسلام و نورانیت عالم و خدا را تبیین می کنند. در آیه نور به دو نور «الله نور السموات والارض» که نور عام و تکوینی خداوند است و همه عالم را تحت پوشش خود قرار داده است. نور دوم نور تشریعی خداوند است که نور پیامبر اکرم(ص) و اهل بیت(ع) و نور مؤمنان و پیروان راه خدا است. با نور عام و رحیمی خدا تشریع و با نور خاص رحمانی خدا ایمان، باور و اعتقاد در دل مؤمنان به وجود آمده است. این نور خاص خدا در خانه عالمان، انسان‌ها، حوزه‌ها و شخصیت های بزرگی می تابد و حوزه ها، مدارس دینی و مراکز علمی باید مصداقی از بیوتی باشد که نور خاص خدا در آنجا جلوه گر می شود. اگر حوزه ها، خانه علما و مدارس دینی ذکر خدا را در خود احیا کنند و دائم مشعل ذکر و یاد خدا در آنها متجلی و متمرکز باشد مصداق بیوت نور است. خانه ای که در علم، حکمت و معرفت باشد و حوزه ای که در آن نور خدا تجلی کرده باشد و مشعل هدایت بشر شود، «عظم الله ان طرّه» است.

حقیقت توحید بدون تسبیح خدا قابل توصیف نیست
وی در ادامه گفت: هرچقدر در معرفت خدا به پیش رویم در نهایت ذهن و مفاهیم ذهنی ما از شناخت حضرت حق عاجز است. هرگز آن بی نهایت و نامحدود در این ظرف نامحدود نمی گنجد، لذا حمد و تسبیح شرط توحید است. نماز، روزه، حمد، دعا و ستایش ما نسبت به ذات حضرت حق هرچقدر کامل باشد باز هم محدود است. حقیقت توحید بدون تسبیح خدا قابل توصیف نیست. حوزه ها و مدارس علمیه وقتی پایدار و جلوه گاه نور خدا می شوند که در آن ذکر و یاد خدا باشد اما ذکری که همراه با نوعی تسبیح است. باید صبحگاهان تا شامگاهان کلاس درس و حوزه بحث، حجره، خانه و مدارس علمیه جایگاه ذکر و تسبیح خدا آن هم ذکر و تسبیح پیوسته باشد. اگر در این مسیر نورانی و عرفانی و معنوی قرار گرفتیم همه مشکلات قابل حل است.

حوزه های علمیه هند بازسازی شود
رییس جامعة المصطفی العالمیه در بخش دیگری از سخنان خود خطاب به طلاب علوم دینی کشور هندوستان گفت: نیاز است حوزه های علمیه هند بازسازی شود و لازم است این کار از سوی علما و مردم شریف هند انجام شود. هند پس از افغانستان، عراق و پاکستان چهارمین کشور را از نظر جمعیت طلبه در استان قم دارد. فضلای گرانقدری از آن کشور در حوزه های علمیه قم مشغول به تحصیلند و این نشان دهنده ظرفیت عظیم این کشور است. حوزه های هند با همکاری جامعة المصطفی یک قدم راهبردی و چشم اندازی کلانی را طراحی کنند. در کشوری قرار دارید که لازم است با نگاهی فراتر از ادیان دیگر با آن ادیان در تعامل باشید. پرداختن علمای هند به رشته های مختلف ضروری است. یکی از سیاست های جامعة المصطفی رسیدن طلاب هند به سطح اجتهاد است. تعامل با دانشگاه ها و مراکز علمی اهل سنت در کشور هند ضروری است. حضور تفکر اسلامی و الهی در دل دانشگاه ها نیاز به تدبیر و برنامه ریزی دارد. اندیشمندانی متناسب با زمان در رسانه های علمی و جمعی با فکر و تدبیر با دنیای امروز حضور فعال داشته باشند.

حوزه های شیعه جای فکر، منطق، عقلانیت و علم است
حجت‌الاسلام اعرافی خاطرنشان کرد: اکنون اسلام مترقی، عقلانی، معتدل و پاسخ گوی به مسائل زمان در قم تبلیغ می شود و دولت های دیگر نبایستی از این اسلام بترسند. اگر دقت کنند این اسلام به نفع ملت ها و دولت ها است و برای هیچ کس در دنیا خطری ایجاد نمی کند مگر اینکه مشکل داشته باشد. انقلاب اسلامی با همه شکوه و عظمت در مقابل زیاده خواهی های آمریکا و استکبار ایستاده هیچ گاه بر خلاف منطق بین الملل اقدام نمی کند. از حوزه های شیعه هیچ حرکت تروریستی برنخواسته است. حوزه های شیعه جای فکر، منطق، عقلانیت و علم است. به دولت هند اعلام می کنم در قم فعالیتی انجام نمی شود کم منافع کشور بزرگ هند تهدید شود بلکه منافع هند و راه معنویت و اخلاق در آن کشور تقویت می شود.

اختلاف شیعه و سنی به نفع مسلمانان نیست
وی تصریح کرد: اختلاف شیعه و سنی به نفع مسلمانان و اسلام نیست. این از دسیسه های غرب است تا منشأ اختلافات را در بین مسلمانان برافروزد. علمای قم، شیعه و علمای حوزه های هند باید پیشگام همگرایی و وحدت شیعه و سنی باشند و به هر قیمتی این وحدت را حفظ کنند. این به معنای عدم ارائه معارف اهل بیت(ع) نیست زیرا وجود ما قربانی این راه است، اما لازم است این وحدت را پاس بداریم. علمای شیعه نیز بایستی برای همگرایی و وحدت بین خود تدابیر لازم را بیندیشند تا این وحدت تقویت شود.

نگاه کلان به مسائل جامعه اسلامی مهم ترین شاخصه علامه عسگری است
در ادامه این سمینار حجت‌الاسلام غلامرضا مهدوی مهر، مسئول دفتر نمایندگی جامعةالمصطفی العالمیه در هند گفت: شخصیت علامه سید غلام عسگری یک شخصیت جامع بوده است که مهم ترین شاخصه این چهره دینی، روحانی و فرهنگی نگاه کلان و استراتژیک ایشان به مسائل جامعه اسلامی و به خصوص شیعیان بود. کسی که پایه گذار انقلاب فکری بود و معتقد بود تا فکر مردم اصلاح نشود مردم نیز اصلاح نمی شوند. وی در عصر خود یک عالم روشنفکر بود. علامه سید غلام عسگری کسی است که نه فقط در هند بلکه در شبه قاره برای اینکه شیعیان در آینده دچار مشکل نشوند و فرزندانشان از تحصیل باز نمانند و در عین حال دچار مشکلات اخلاقی و انحرافات فکری نشوند مکاتب و مدارس تنظیم را تأسیس کرد و یک سازمان پیچیده و در عین حال موفق در سراسر هند و یک راهی برای ورود به حوزه ها از درون تنظیم المکاتب باز کرد. لازم است با نوآوری ها و ابتکارات جدید، افق روشن تری برای خانواده ها باز شود تا فرزندانشان را به این مدارس بفرستند و تنظیم المکاتب و مکاتبی که از تنظیم المکاتب بهره می گیرند، محدود نمانند.

تلاش جدی در عرصه های دینی ضروری است
وی با اشاره به برگزاری سمینار نیم نگاهی به وضعیت موجود حوزه های علمیه هند، افزود: رقبای حوزه های علمیه شیعه با امکاناتی که دارند آنچنان می تازند و به پیش می روند که اگر بخواهیم با این نیم نگاه ها مسأله حیاتی حوزه های هند را تبیین کنیم خیلی عقب خواهیم ماند. اگر به طور جدی در عرصه های دینی تلاش نکنیم و به تلاش هایمان هم سرعت ندهیم تمام عرصه ها تصرف شده و جایی برای قلم زدن باقی نمی ماند.

هزاران مکتب و مدرسه دینی هند توسط روحانیان و مؤمنان اداره می شود
مسؤول دفتر نمایندگی جامعة المصطفی در هند گفت: بیش از هفتاد حوزه و مدرسه دینی در هند وجود دارد که استفاده از این امکان، فرصتی ارزشمندی است. بیش از ده هزار طلبه و روحانی هندی در این مدارس به تحصیل مشغولند. هزاران مکتب و مدرسه اصلی در نقاط مختلف هند وجود دارد که به وسیله روحانیان و مؤمنان اداره می شود. ده ها کتابخانه و هزاران نسخ خطی از مکتوبات شیعه و صدها مبلغ و خطیب که ده ها اثر از آنان به زبان های زنده دنیا نیز ترجمه شده است، که استفاده از آن فرصت گرانبهایی است.

اختلافات فراوانی در مجامع روحانی هند وجود دارد
حجت‌الاسلام مهدوی مهر خاطرنشان کرد: متأسفانه اختلافات و مشاجرات فراوان در مجامع روحانی است که مرجعی برای حل آنها وجود ندارد. این یکی از تهدیدها و مشکلاتی است که اگر سریعاً پیگیری نشود مانند آتش همه اندوخته های ما را از بین خواهد برد. در هند هیچ فصل الخطابی وجود ندارد و باید افرادی مانند غلام عسگری ها به عرصه بیایند که وقتی داوری کردند آن داوری مورد قبول باشد.

بسیاری از فعالیت های حوزوی در هند موازی و تکراری است
وی ادامه داد: فعالیت‌های حوزوی و فرهنگی شیعیان در هند بخشی‌نگر و خیلی از کارها موازی و تکراری‌ است و حتی کسانی که از جامعةالمصطفی فارغ‌التحصیل می‌شوند نگاهی جزئی و بخشی دارند و حاضر نیستند با کسی کار کنند که نیاز است این نگاه جامع و کلان‌نگر باشد. به یک انقلاب فکری در روحانیون هند نیاز داریم تا آینده را به خوبی ترسیم کنند و راهبردهای مشخص و زمان‌بندی دقیقی برای آن تعیین کنند. تولید علم در حوزه علوم اسلامی در هند بسیار اندک است. نباید از استادی که برای معاش خود به شغل رانندگی مشغول است، انتظار داشته باشید که برای سرمایه گذاری فکری و علمی و تولید علم هنری از خودش نشان دهد.

سرنوشت شیعیان هند به کشور هند گره خورده است
مسؤول دفتر نمایندگی جامعة المصطفی در هند تصریح کرد: سرنوشت کشور هند و سرنوشت شیعیان هند به هم پیوسته است. مانند پازلهایی است که با هم یک طرح را تکمیل می کنند. با چشم اندازی که در جامعة المصطفی ترسیم می شود، لازم است فعالیت فارغ التحصیلان هند را در قالب چشم انداز مشخص کند که هر کسی یک بخشی از این پازل را تکمیل کند تا در آینده آن نقشه کلان فراهم شود. اکنون طلاب هندی و فارغ التحصیل از جامعة المصطفی در هند به کارهای جانبی مشغولند، بایستی فکری برای آینده و مشاغل این افراد صورت گیرد.

نقش شیعیان در مناسبات سیاسی اجتماعی هند ناچیز است
حجت‌الاسلام مهدوی مهر اضافه کرد: روحانیان شیعه و به خصوص شیعیان سهم ناچیزی در مناسبات سیاسی اجتماعی هند دارند. شدیداً به انقلاب فکری در روحانیان شیعه هند نیاز است. انقلاب عقلی نیاز است که روحانیان شیعه و شبه قاره بایستی به سمت انقلاب فکری و عقلی حرکت کنند. اگر حوزه علمیه قم و جامعة المصطفی این انقلاب فکری را هدایت نکند مسؤولیت تاریخی خود را به انجام نرسانده است. در این انقلاب فکری باید آینده به خوبی ترسیم شود، راهبردها مشخص گردد و زمان بندی برای رسیدن به اهداف تعریف شود. بایستی فعالیت های فکری و فرهنگی طلاب با شرایط مدرن سازماندهی شود و این فعالیت ها به مثابه پازل هایی باشند که در نهایت یک طرح کلی را سامان دهند. نظام آموزشی حوزه های هند بایستی با الگوهای تجربه شده متحول گردد. بدون تردید باید نظام خطابه، منبر و وعظ در هند اصلاح شود. آنچه امروز در حال جریان است هیچ تناسبی با نیازهای شیعیان و به ویژه جوانان هند ندارد.

تولید علم در حوزه علوم اسلامی در هند بسیار کم است
وی اظهار داشت: تولید علم در حوزه علوم اسلامی و انسانی در حوزه های علمیه هند بسیار کم است و تألیفات و ترجمه ها در حد و شأن سابقه تاریخی حوزه های علمیه هند نیست. تولید علم در حوزه های علمیه هند بسیار کم است. با حضور در مدارس و نشست‌های مختلف با اساتید حوزه های علمیه هند در تلاش هستیم که در 85 درصد حوزه های علمیه هند نظام آموزشی هدفمند و متناسب با نیازهای جامعه و فکر مدیریت حوزوی ایجاد کنیم. در تلاشیم با تشکیل هیأت های علمی در مدارس یکی از ارکان اساسی حوزه ها را ساماندهی کنیم. با افتتاح مرکز انتشارات المصطفی در هند از این پس کتاب‌های آموزشی حوزه‌های علمیه در هند منتشر خواهد شد. با تاسیس مرکز پژوهشی جامعه المصطفی در هند به دنبال گسترش روح پژوهش در همه زمینه‌ها هستیم. با تأسیس دارالقرآن هند یک نهضت همه جانبه قرآنی را در هند رهبری خواهیم کرد. با تشکیل دوره های سطوح عالی حوزه در حوزه های هند به دنبال این هستیم که به لطف الهی در ده سال آینده ضمن تدریس سطوح عالی حوزه در هند، حداقل تا پنج حلقه درس خارج در هند راه اندازی شود.

مرکز عالم تشریع و قانون اسلامی حوزه های علمیه است
پس از سخنان مسؤول نمایندگی جامعة المصطفی در هند، حجت‌الاسلام سید شمیم الحسن رضوی، مدیر حوزه علمیه جوادیه بنارس و رییس تنظیم المکاتب با بیان این‌که عالم تکوین و تشریع سبب شرف و بزرگواری مسلمانان است، گفت: خودشناسی در ضمن این دو مسأله اهمیت دارد اما خودشناسی هم مربوط به عالم تشریع است. مرکز عالم تشریع و قانون اسلامی که برای زندگی مسلمانان تبیین شده است، حوزه های علمیه است. حوزه های علمیه هندوستان از تاریخ بلندی برخوردار بوده که نیاز است به مسلمانان جهان شناسانده شود.

گفتنی است، سازمان «تنظیم المکاتب» به سبب خدمات مذهبی، علمی، آموزشی و فرهنگی در کشور هند و خارج هند نه تنها نیاز به معرفی ندارد بلکه به سبب این خدمات ارزنده، در بین شیعیان جهان دارای جایگاه والایی است. این سازمان توسط رهبر نهضت دینداری و مبلغ شهیر علامه سید غلام عسکری با هدف انجام وظایف مذهبی و تبلیغ رسالت الهیه یعنی فراهم سازی زمینه آموزش دینی برای ایجاد فضا و فرهنگ کاملاً مکتبی و اسلامی بین شیعیان شبه قاره هند و بیرون از آن تأسیس شد که برای دستیابی به این اهداف، تأسیس مدارس دینی ابتدایی پسرانه و دخترانه، تأسیس مدارس دینی شبانه برای جوانان و بزرگسالان، تأسیس مدارس ویژه برای وحدت نظام آموزشی دینی و علوم جدید، فراهم سازی زمینه فراگیری علوم اسلامی در دبیرستان های اسلامی، تأسیس مراکز تربیت معلم برادران و خواهران، تأسیس حوزه های علمیه برادران و خواهران، چاپ و نشر کتاب های دینی در زبان های مختلف، ایجاد کتابخانه های اسلامی و تجهیز و غنی سازی کتابهای موجود، ایجاد مراکز آموزشی دینی کوتاه مدت، تأسیس دارالمطالعه ها، برگزاری کنفرانس های دینی و اسلامی، اعزام های تبلیغی به صورت گروهی و فردی، کمک به فقراء، مساکین و مستمندان، تأسیس مراکز درمانی کوچک ثابت و سیار، تدوین متون درسی، تولید سی دی های مذهبی صوتی و تصویری، راه اندازی پایگاه اینترنتی www.makatib.net، چاپ و نشر مجله ماهانه به زبان اردو و هندی، تشکیل کلاس های شبانه، برگزاری دوره های کوتاه مدت برای آموزش قرآن از جمله فعالیت های آن است.