تبیین پارادوکس مواد ثلاث در منطق و فلسفه

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، حجت الاسلام عسکری سلیمانی امیری، از اساتید حوزه علمیه قم در کنگره نکوداشت علامه رفیعی قزوینی که در تالار اندیشه پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی برگزار شد ضمن ارائه مقاله «پارادوکس مواد ثلاث در منطق و فلسفه» به تبیین این مقاله پرداخت و گفت: هرگاه وجوب را به واجب نسبت دهیم، این پرسش قابل طرح است که چه تفاوتی بین این وجوب و بین وجوبی که به زوجیت چهار نسبت می دهیم وجود دارد.

وی افزود: عضدالدین ایجی در پاسخ گفته است وجوب در فلسفه با وجوب در مواد ثلاث منطق دو معنای متفاوت دارند.

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: تفتازانی، ضمن نقد پاسخ ایجی، پرسش فوق را با تفاوت در محمول ها پاسخ داده است، به این صورت که در واجب، وجودش واجب است و در چهار وجودش واجب نیست بلکه زوجیتش واجب است.

حجت الاسلام سلیمانی امیری اضافه کرد: میر سید شریف، کلام ایجی را توجیه کرده و آن را به بیان تفتازانی برگردانده است، ولی دوانی ضمن یک معنا دانستن مواد ثلاث در فلسفه و منطق، پاسخ دیگری با تفاوت در موضوع ها عرضه کرده است.

وی با بیان این‌که صدر المتألهین در اسفار، پاسخ تفتازانی را پذیرفته و پاسخ دوانی را به نقد می کشد، اظهار داشت: اما در تعلیقات، پاسخ تفتازانی را طبق مبنای اصالت ماهیت دانسته و آن را بر مبنای اصالت وجود ناکافی دانسته است و لذا به پاسخی روی می‌آورد که همان پاسخ دوانی است اما در تبیین با آن متفاوت است.

عضو پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی تصریح کرد: پاسخ دوانی در تبیین از سویی ضرورت ازلی را با ضرورت ذاتی و از سوی دیگر ضرورت ذاتی را با ضرورت وصفی در هم آمیخته است.

حجت الاسلام سلیمانی امیری با بیان این‌که صدرالمتألهین با تفکیک بین این سه نوع ضرورت، پاسخ ناب را ارائه داده است، اظهار داشت: این خورده بر ملاصدرا وارد است که دعوای اصالت وجود یا ماهیت در این مسأله دخالت نداشته است.

وی ادامه داد: طبق مبنای اصالت وجود، دو وجود ممکن و واجب هر دو دارای وجوب هستند؛ از این رو تفکیک بین این دو وجوب با فرض وحدت معنای مواد ثلاث در منطق و فلسفه ضروری به نظر می رسد.

این استاد حوزه علمیه قم اذعان داشت: پاسخ ملاصدرا به خوبی از عهده این تفاوت بر می آید به علاوه پاسخ ایجی روشن نکرده که مغایرت معنایی مواد ثلاث فلسفه و منطق در چیست؟

حجت الاسلام سلیمانی امیری با بیان این‌که می توان تفاوت آن دو را در بالذات و بالغیر بودن دانست، گفت: می توان ادعا کرد که پاسخ دوانی و ملاصدرا با پاسخ ایجی ضمن این‌که متفاوتند، متهافت نیستند./920/پ202/ع