مرکز اسناد آستان حضرت معصومه؛ قلب تپنده حافظه تاریخی و فرهنگی حرم

به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، امین جعفری، مسئول مرکز اسناد آستان مقدس حضرت فاطمه معصومه(س)، در جریان بازدید جمعی از فعالان رسانه‌ای و فرهنگی که 18 دی‌ماه صورت گرفت، با تشریح فعالیت‌ها و مأموریت‌های این مرکز، از آن به‌عنوان یکی از بازوهای راهبردی حفظ حافظه تاریخی و هویت نهادی حرم مطهر یاد کرد و گفت: مرکز اسناد آستان مقدس از سال ۱۳۹۱ و هم‌زمان با آغاز تولیت حضرت آیت‌الله سعیدی فعالیت خود را به‌صورت رسمی آغاز کرده است.

 

وی با اشاره به ساختار این مرکز اظهار داشت: مرکز اسناد آستان در چهار بخش اصلی شامل آرشیو و شناسایی اسناد، فهرست‌نویسی، تدوین و نشر، و تاریخ شفاهی فعالیت می‌کند و هر یک از این بخش‌ها بر اساس چارچوب‌ها و آیین‌نامه‌های تخصصی تعریف‌شده، مأموریت‌های خود را دنبال می‌کنند.

 

جعفری با تأکید بر رعایت اصول حرفه‌ای در فرآیندهای اسنادی تصریح کرد: تمامی فعالیت‌های مرکز اسناد آستان مقدس منطبق بر ضوابط و مقررات مرکز اسناد ملی جمهوری اسلامی ایران انجام می‌شود و حتی کتابچه‌ای اختصاصی بر اساس همین قوانین تدوین شده تا تمامی مراحل شناسایی، ثبت، نگهداری و بهره‌برداری از اسناد، دارای پشتوانه حقوقی و علمی باشد.

 

مسئول مرکز اسناد آستان مقدس با اشاره به حجم اسناد سامان‌دهی‌شده گفت: تاکنون با تلاش همکاران این مرکز، حدود ۷۰۰ هزار برگ سند مرتبط با حرم مطهر فهرست‌نویسی و سامان‌دهی شده است که بخش قابل توجهی از تاریخ اداری، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی آستان را در بر می‌گیرد.

 

وی در ادامه به برخی از اسناد شاخص این مرکز اشاره کرد و افزود: قدیمی‌ترین عکس موجود در آرشیو مرکز اسناد، مربوط به ۱۶۶ سال پیش است که توسط یک عکاس ایتالیایی از اطراف حرم مطهر ثبت شده و قدیمی‌ترین سند مکتوب نیز به حدود ۵۸۰ سال قبل بازمی‌گردد.

 

جعفری با بیان اینکه مرکز اسناد آستان در مسیر بهره‌گیری از فناوری‌های نوین گام برداشته است، اظهار داشت: در سال‌های اخیر، استفاده از دانش روز و هوش مصنوعی به‌صورت جدی در فرآیندهای اسنادی آغاز شده و نتایج بسیار مثبتی به همراه داشته است.

 

وی افزود: در حوزه اسناد شنیداری، از فناوری هوش مصنوعی برای پیاده‌سازی، دسته‌بندی، استخراج کلیدواژه‌ها و تحلیل محتوایی سخنرانی‌ها استفاده می‌شود. در حال حاضر بیش از ۵۴ هزار فایل سخنرانی مربوط به دهه‌های گذشته در اختیار مرکز اسناد است که تحلیل دستی آن‌ها زمان‌بر و پرهزینه بود، اما امروز با کمک هوش مصنوعی، این فرآیندها در زمانی کوتاه، با دقت بالا و هزینه کمتر انجام می‌شود.

 

مسئول مرکز اسناد آستان مقدس خاطرنشان کرد: این فناوری امکان انجام مطالعات جامعه‌شناختی، فرهنگی و تبلیغی را فراهم می‌کند؛ به‌گونه‌ای که پژوهشگران می‌توانند موضوعاتی مانند دغدغه‌های اجتماعی مردم، محورهای تبلیغ دینی، مسائل اقتصادی و فرهنگی هر دهه را به‌صورت داده‌محور تحلیل کنند.

 

وی در ادامه به تفاوت روش ثبت اسناد در این مرکز اشاره کرد و گفت: برخلاف بسیاری از مراکز اسنادی که از اسکن استفاده می‌کنند، در این مرکز عکسبرداری حرفه‌ای از اسناد انجام می‌شود که اگرچه دشوارتر است، اما دقت، ماندگاری و قابلیت استناد بالاتری برای استفاده‌های پژوهشی آینده دارد.

 

جعفری همچنین به نقش مرکز اسناد در ثبت تاریخ شفاهی و مدیریت دانش اشاره کرد و افزود: از ابتدای تأسیس مرکز، خاطرات خادمان، مدیران، بازنشستگان و افراد مرتبط با حرم مطهر به‌صورت هدفمند ثبت شده است؛ از کرامات و عنایات حضرت معصومه(س) گرفته تا تجربیات مدیریتی، پیشنهادها و حتی انتقادها، که همگی به‌عنوان منابع ارزشمند در تصمیم‌سازی‌های آینده مورد استفاده قرار می‌گیرند.

 

وی تأکید کرد: بسیاری از کراماتی که امروز در کتاب‌ها و پایگاه‌های رسمی آستان منتشر می‌شود، حاصل همین فرآیند علمی و مستند تاریخ شفاهی است و از بیان‌های شفاهی غیرمستند تفکیک شده‌اند.

 

مسئول مرکز اسناد آستان مقدس در پایان با اشاره به نیروی انسانی این مرکز گفت: مرکز اسناد با حضور نیروهای تخصصی و همچنین خادمان افتخاری، اعم از برادران و خواهران، فعالیت می‌کند و امیدواریم با تکمیل فرآیندهای فناورانه و ورود کامل داده‌ها، این مرکز به یکی از پیشروترین مراکز اسنادی کشور در حوزه اماکن مقدس تبدیل شود.