گزارشی از دومین مرحله بازدید اصحاب رسانه از حرم مطهر حضرت معصومه + فیلم
دومین مرحله بازدید اصحاب رسانه قم از بخش های فرهنگی حرم مطهر حضرت معصومه(س) برگزار شد.
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، دومین مرحله بازدید اصحاب رسانه قم از بخش های فرهنگی حرم مطهر حضرت معصومه(س) در 18 دیماه برگزار شد.
در این مرحله از اماکنی همچون بخش مرمت و صحافی کتابخانههای حرم مطهر، خیاط خانه حرم مطهر، رواق کودک حرم مطهر، بخش اسناد حرم مطهر، موزه فاطمی حرم مطهر و استودیوی رسانهای حرم بازدید به عمل آمد.
حجتالاسلام اسماعیلی،خادم پیشکسوت و بازنشسته حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه(س)، در بخش مرمت کتاب های خطی و سنگی حرم، با بیان اینکه در این مرکز بیش از دو هزار جلد کتاب خطی و بالغ بر ۷ تا ۱۰ هزار جلد کتاب سنگی و سربی نگهداری میشود، افزود: علاوه بر اینها، دهها هزار جلد کتاب چاپی نیز در کتابخانههای حرم مطهر وجود دارد که نیازمند مراقبت، مرمت و نگهداری تخصصی هستند.
وی فرآیند مرمت کتابهای خطی را مشابه معاینه پزشکی دانست و تصریح کرد: همانطور که پزشک ابتدا بیمار را معاینه میکند، ما نیز پیش از هر اقدامی، وضعیت کتاب را بررسی میکنیم؛ از آفتزدگی و آلودگیهای قارچی گرفته تا فرسودگی کاغذ، پارگی اوراق و آسیبهای ناشی از رطوبت و گرد و غبار. برخی از این کتابها بهشدت آلودهاند و تنها با رعایت اصول تخصصی میتوان آنها را نجات داد.
این خادم پیشکسوت حرم مطهر با اشاره به مراحل کار توضیح داد: آفتزدایی، پاکسازی تکتک اوراق، ترمیم بخشهای آسیبدیده، بازسازی ساختار کاغذ و در نهایت دوخت و جلدگذاری اصولی، از جمله اقداماتی است که با نهایت ظرافت انجام میشود تا کتاب بتواند صدها سال دیگر سالم باقی بماند.
وی با انتقاد از روشهای قدیمی و غیراصولی در ترمیم کتابها گفت: در گذشته برخی کتابها را بهصورت چسبی صحافی میکردند که این کار باعث تخریب بیشتر اثر میشد؛ اما امروز با استفاده از دوختهای علمی و ابزارهای اختصاصی که حتی برخی از آنها بهصورت بومی در همین مجموعه طراحی شدهاند، این آسیبها برطرف شده است.
حجتالاسلام اسماعیلی با تأکید بر ارزش معنوی این خدمت افزود: خدمت به کتابهای اهلبیت(ع) و میراث علمی شیعه، افتخار ماست و حتی اگر با همین افتخار دفن شویم، برای ما کافی است. این آثار امانت تاریخ و هویت دینی ما هستند و باید با تمام توان از آنها محافظت کنیم.
در بخش اسناد، حجتالاسلام محمدباقر مشکاتی، از کارشناسان مرکز اسناد و موزه فاطمی و مسئول حوزه تدوین و نشر، با تشریح رویکرد تمدنی این مجموعه گفت: آنچه امروز در کالبد حرم مطهر مشاهده میشود، از معماری و هنرهای آیینهکاری و کاشیکاری گرفته تا کتابخانه، موزه و مرکز اسناد، همگی از جلوههای سفر تاریخی و تمدنساز حضرت فاطمه معصومه(س) از مدینه به قم در سال ۲۰۱ هجری قمری است؛ سفری که قم را به یک کانون تمدنی و فرهنگی جهان تشیع تبدیل کرد.
وی افزود: موضوعات موجود در مرکز اسناد صرفاً محلی یا استانی نیست، بلکه دارای ابعاد ملی، تمدنی و حتی جهانی است و میتواند مبنای تولید خبر، مستند، فیلم داستانی، آثار هنری و پژوهشهای دانشگاهی قرار گیرد.
حجتالاسلام مشکاتی با اشاره به اسناد کرامات حضرت معصومه(س) اظهار داشت: بخشی از اسناد مرکز اسناد به کرامات و عنایات مستند حضرت معصومه(س) اختصاص دارد که نه بر پایه خواب یا نقل شفاهی، بلکه با شهادت خادمان، اهالی محل، مصاحبههای مکتوب و حتی انتشار در روزنامههای رسمی زمان خود ثبت شدهاند.
وی نمونهای از این کرامات را روایت کرد و گفت: در یکی از اسناد مربوط به حدود یک قرن پیش، ماجرای شفای فردی مبتلا به بیماریهای لاعلاج و فلج ثبت شده که پس از ناامیدی از درمان در مشهد، با توسل به حضرت معصومه(س) در قم شفا یافته است. این واقعه با امضا و اثر انگشت بیش از ۴۰ نفر از اهالی دو روستا و نامه رسمی به تولیت حرم مستند شده و نمونهای کمنظیر برای تولید آثار رسانهای، مستند و حتی سینمایی است.
در همین بخش نیز امین جعفری، مسئول مرکز اسناد آستان مقدس حضرت فاطمه معصومه(س)، با تشریح فعالیتها و مأموریتهای این مرکز، از آن بهعنوان یکی از بازوهای راهبردی حفظ حافظه تاریخی و هویت نهادی حرم مطهر یاد کرد و گفت: مرکز اسناد آستان مقدس از سال ۱۳۹۱ و همزمان با آغاز تولیت حضرت آیتالله سعیدی فعالیت خود را بهصورت رسمی آغاز کرده است.
وی با اشاره به ساختار این مرکز اظهار داشت: مرکز اسناد آستان در چهار بخش اصلی شامل آرشیو و شناسایی اسناد، فهرستنویسی، تدوین و نشر، و تاریخ شفاهی فعالیت میکند و هر یک از این بخشها بر اساس چارچوبها و آییننامههای تخصصی تعریفشده، مأموریتهای خود را دنبال میکنند.
جعفری با تأکید بر رعایت اصول حرفهای در فرآیندهای اسنادی تصریح کرد: تمامی فعالیتهای مرکز اسناد آستان مقدس منطبق بر ضوابط و مقررات مرکز اسناد ملی جمهوری اسلامی ایران انجام میشود و حتی کتابچهای اختصاصی بر اساس همین قوانین تدوین شده تا تمامی مراحل شناسایی، ثبت، نگهداری و بهرهبرداری از اسناد، دارای پشتوانه حقوقی و علمی باشد.
مسئول مرکز اسناد آستان مقدس با اشاره به حجم اسناد ساماندهیشده گفت: تاکنون با تلاش همکاران این مرکز، حدود ۷۰۰ هزار برگ سند مرتبط با حرم مطهر فهرستنویسی و ساماندهی شده است که بخش قابل توجهی از تاریخ اداری، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی آستان را در بر میگیرد.
وی در ادامه به برخی از اسناد شاخص این مرکز اشاره کرد و افزود: قدیمیترین عکس موجود در آرشیو مرکز اسناد، مربوط به ۱۶۶ سال پیش است که توسط یک عکاس ایتالیایی از اطراف حرم مطهر ثبت شده و قدیمیترین سند مکتوب نیز به حدود ۵۸۰ سال قبل بازمیگردد.
در بخش موزه فاطمی نیز حجتالاسلام احمدی قرهزاغ، مدیر موزه فاطمی، با ارائه توضیحاتی درباره تاریخچه و روند تحول این موزه، اظهار داشت: موزه فاطمی در آبانماه سال ۱۳۱۴ شمسی بهصورت رسمی افتتاح شد؛ در حالی که پیش از آن، آثار ارزشمند حرم در خزائن و گنجینههایی نگهداری میشد که تنها افراد خاص امکان بازدید از آنها را داشتند.
وی با اشاره به فراز و فرودهای تاریخی موزه افزود: در طول تاریخ، حرم مطهر دو بار بهطور کامل تخریب شد و بخشی از آثار نیز در دورههایی از کشور خارج یا به حراج گذاشته شد، اما بخش قابلتوجهی از این میراث گرانسنگ با همت خادمان و علاقهمندان حفظ و به موزه منتقل شد. این موزه ابتدا در محدوده خیابان شهید مطهری کنونی قرار داشت و در سال ۱۳۶۱ به مکان فعلی منتقل شد.
مدیر موزه فاطمی با تأکید بر ماهیت مردمی این گنجینه تصریح کرد: تمامی آثار موجود در موزه، وقفی، نذری یا اهدایی هستند و موزه با مساحتی حدود ۱۲۰۰ متر مربع، تنها توانسته کمتر از یکبیستم آثار موجود را به نمایش بگذارد. تنوع آثار بهگونهای است که بیش از ۳۷ رده موضوعی و حدود ۱۴ تا ۱۵ گونه کلی آثار در این مجموعه نگهداری میشود.
حجتالاسلام قرهزاغ با اشاره به آغاز یک حرکت تحولی در سالهای اخیر گفت: پس از بررسی و مطالعه بیش از ۴۷ موزه معتبر ایران و جهان، «سند تحول موزه فاطمی» در شش محور اصلی از جمله چیدمان، روایتگری، مرمت، نگهداری، شناسنامهدار کردن آثار و تجربه بازدید تدوین شد.
وی افزود: برخلاف الگوهای رایج که موزهها را بر اساس دورههای تاریخی یا جنس آثار سامان میدهند، در موزه فاطمی مدل سوم چیدمان طراحی شد؛ مدلی مبتنی بر روایت و معنا. در این چارچوب، تالار نخست با عنوان «تالار هجرت» طراحی شده و بازدیدکننده از ابتدا با روایتی تمدنی از تاریخ اسلام و نقش حضرت معصومه(س) مواجه میشود.
مدیر موزه فاطمی ادامه داد: مسیر بازدید، از هنرهای آیینی و عاشورایی آغاز شده و با معرفی مشاغل و خدمات حرم، گنجینه خدام، خزانهداری، کلیدداری و سپس نقش حرم در تحولات اجتماعی و انقلاب اسلامی ادامه مییابد. از ماشینهای تایپ اعلامیههای انقلابی گرفته تا آثار شهدای مدافع حرم، همگی در قالب یک روایت تاریخی ـ اجتماعی ارائه شدهاند.
در بخش خیاطخانه نیز خانم طباطبایی، مسئول خیاطخانه در مدیریت آفرینشهای فرهنگی و هنری فاطمی آستان مقدس حضرت فاطمه معصومه(س)، با تشریح فعالیتهای این مجموعه، به تبیین نقش گسترده خادمان افتخاری در تأمین نیازهای پوشاکی و خدماتی حرم مطهر پرداخت.
وی با بیان اینکه خیاطخانه آستان با حضور حدود ۲۵۰ خادم افتخاری فعالیت میکند، اظهار داشت: این مجموعه بهصورت سه شیفت کاری مشغول ارائه خدمات است و بخشهای مختلف حرم و واحدهای وابسته میتوانند متناسب با نیاز خود، درخواست تولید و دوخت انواع پوشاک را به این واحد ارائه دهند.
طباطبایی افزود: دامنه فعالیتهای خیاطخانه بسیار متنوع است و شامل دوخت چادرهای درمانی، چادرهای مورد استفاده زائران، پوشاک عرضهشده در فروشگاهها، شلوار و لباسهای ویژه فوریتهای پزشکی، مانتو و شلوار پزشکی، کتوشلوار نیروهای امدادی و خدماتی و همچنین پرچمها و اقلام پارچهای مورد نیاز آستان میشود.
وی با اشاره به اینکه بخش قابل توجهی از تولیدات برای استفاده در محوطهها و واحدهای داخلی آستان مقدس انجام میشود، تصریح کرد: تلاش شده تمامی نیازهای پوشاکی حرم مطهر بهصورت متمرکز و با کیفیت بالا در همین مجموعه تأمین شود.
در بخش رواق کودک نیز سرکار خانم علیخانلو، خادم رواق کودک حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه(س)، با تشریح فعالیتهای این مجموعه، از برگزاری تخصصی و خانوادهمحور جشن تکلیف دختران در فضایی اختصاصی خبر داد و گفت: برای نخستینبار در میان اماکن متبرکه کشور، فضای مستقلی برای برگزاری جشن تکلیف بهصورت هدفمند و کودکمحور در حرم مطهر حضرت معصومه(س) طراحی و راهاندازی شده است.
وی با اشاره به ویژگی منحصربهفرد این برنامه افزود: این جشنها در اتاق ویژه جشنهای خانوادگی رواق کودک برگزار میشود؛ فضایی که خانوادهها میتوانند آن را برای دختران خود بههمراه اقوام و دوستان رزرو کنند یا مدارس با هماهنگی قبلی، بهصورت گروهی و کلاسی از آن بهرهمند شوند.
خانلو با بیان اینکه محتوای ارائهشده در این برنامهها کاملاً تخصصی است، تصریح کرد: تمامی بخشهای آموزشی و تربیتی جشن تکلیف توسط مربیان تخصصی جشن تکلیف و بهصورت کامل توسط بانوان اجرا میشود. هر نوبت برنامه بهمدت یک ساعت و نیم برگزار شده و مفاهیم مرتبط با احکام و آداب ورود به سن تکلیف، در قالب بازی، مسابقه، روایتگری و فعالیتهای تعاملی به دختران آموزش داده میشود.
وی ادامه داد: در این فضا تلاش شده آموزش احکام و مفاهیم دینی با نشاط، خلاقیت و متناسب با روحیه کودک و نوجوان ارائه شود تا دختران مکلف، نخستین تجربه عبادت خود را با خاطرهای شیرین و ماندگار آغاز کنند.
خادم رواق کودک حرم مطهر با اشاره به جنبه اقتصادی و مردمی این برنامهها گفت: فضای جشنها بهگونهای طراحی شده که هزینهها حداقلی باشد. هدایا و اقلامی که به دختران اهدا میشود، شامل بستههای متبرک و محصولات فرهنگی دستساز است که بهصورت کامل توسط خادمان رواق کودک تهیه و آمادهسازی میشود؛ از طراحی عروسکها تا دوخت و تزئین جزئیات آنها.
خانلو با بیان اینکه این برنامهها با استقبال گسترده خانوادهها و مدارس روبهرو شده است، افزود: اتاق جشن از ساعت ۸:۳۰ صبح تا ۶ عصر بهصورت پیوسته قابل رزرو است و خانوادهها میتوانند از طریق سامانه آستان مقدس حضرت معصومه(س) و بخش «باغ فرشتهها» در سایت آستان مهر، اطلاعات کامل و شرایط ثبتنام را مشاهده کنند.
در بخش بازدید از استدیو نیز برای نخستینبار، جمعی از فعالان فرهنگی و رسانهای از استودیوی رسانهای حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه(س) بازدید کردند؛ مجموعهای که نقش محوری در تولید و پخش محتوای دینی و فرهنگی ایفا میکند.
این استودیو که بهمثابه اتاق رژی و مرکز فرماندهی رسانهای حرم مطهر فعالیت میکند، حاصل یک پروژه گسترده زیرساختی است که طی آن، فیبر نوری به بیش از ۲۱ نقطه اصلی حرم مطهر از جمله شبستان حضرت زهرا(س)، صحن امام رضا(ع)، طبقات فوقانی و بخشهای مختلف صحنها و شبستانها منتقل شده است. در برخی برآوردها، حتی تا ۲۷ نقطه مستعد نصب و پخش دوربین در حرم شناسایی و به این مرکز متصل شدهاند.
تمامی این خطوط فیبر نوری بهصورت متمرکز به استودیوی مرکزی منتقل شده و امکان پخش زنده، ضبط حرفهای و مدیریت همزمان تصویر و صدا از نقاط مختلف حرم مطهر را فراهم کرده است؛ ظرفیتی که پیش از این در چنین سطحی در حرم مطهر سابقه نداشته است.
این استودیوی رسانهای تاکنون برنامههای متعددی را برای شبکه قرآن و معارف سیما، شبکه یک، شبکه سه و سایر شبکههای ملی تولید و ارسال کرده و بهویژه در مناسبتهای اخیر مذهبی، نقش فعالی در پوشش رسانهای مراسم و برنامههای حرم ایفا کرده است.
در جریان این بازدید، مسئولان مربوطه با اشاره به انعطافپذیری برنامهها توضیح دادند: به دلیل تلاقی برخی مناسبتها و برنامههای عبادی، گاهی تغییراتی در زمانبندی ضبط یا پخش ایجاد میشود، اما زیرساخت موجود این امکان را فراهم کرده که برنامهها بدون اختلال، پس از نماز یا در زمانهای جایگزین اجرا شوند.
استودیوی حرم مطهر بخشی از یک منظومه گسترده رسانهای است که تولید محتوا در حوزه قرآن، حدیث، معارف اهلبیت(ع)، فضای مجازی و شبکههای کودک و نوجوان را نیز شامل میشود و برخی از این فعالیتها در بخشهای دیگر حرم در حال توسعه و گسترش است.
ارسال نظرات