مخفی کردن لیست دنبالکنندگان، نشانهای از عملیات شبکهای دشمن
متا (مالک اینستاگرام) این محدودیت را به عنوان اقدامی در راستای امنیت و حفاظت از حریم خصوصی کاربران ایرانی معرفی کرده است. طبق گزارشها، این تغییر بخشی از یک بهروزرسانی امنیتی است که قصد دارد دسترسی به دادههای حساس کاربران را دشوارتر کند.
با مخفی شدن فهرست فالوورها و دنبالشوندگان کاربران ایرانی، زمینهسازی تازهای برای عملیات روانی و جاسوسی شبکهای شکل گرفته است. محدود کردن دسترسی عمومی به این دادهها، در ظاهر اقدامی برای حفظ حریم خصوصی جلوه میکند، اما در منطق جنگ شناختی و مدیریت ادراک جمعی، میتواند بهمنزله مقدمهای برای کنترل دقیقتر رفتار کاربران و ایجاد نقاط آسیبپذیر در شبکههای اجتماعی داخلی تلقی شود.
در این چارچوب، نخستین پیامد این اقدام، ایجاد عدم تقارن اطلاعاتی است؛ به این معنا که این اقدام عملاً کار نهادهای مسئول تأمین امنیت داخلی کشور را نیز با چالشهای جدی مواجه میکند. محدود شدن دسترسی به دادههای شبکهای و روابط ارتباطی کاربران، فرآیند شناسایی شبکههای نفوذ، جاسوسان، خرابکاران و عناصر سازمانیافته دشمن را پیچیدهتر میسازد. در حالی که پلتفرم خارجی همچنان به دادههای کامل رفتاری و ارتباطی کاربران دسترسی دارد، نیروهای امنیتی داخلی برای رصد و تحلیل تهدیدات احتمالی، با کاهش شفافیت و اختلال در جریان دادههای قابل اتکا روبهرو میشوند.
این وضعیت، نوعی ناهمترازی امنیتی ایجاد میکند؛ به این معنا که ابزارهای شبکهای در اختیار پلتفرمهای خارجی باقی میماند، اما امکان بهرهبرداری حاکمیتی از دادهها برای صیانت از امنیت ملی تضعیف میشود. در چنین شرایطی، شناسایی بهموقع عناصر نفوذی، شبکههای خرابکار و جریانهای هدایتشده دشمن، نیازمند هزینه، زمان و پیچیدگی مضاعف خواهد بود.
از سوی دیگر، این اقدام را میتوان در چارچوب جاسوسی شبکهای نرم تحلیل کرد؛ نوعی جاسوسی که نه از طریق شنود مستقیم، بلکه با تحلیل کلاندادهها، الگوهای رفتاری، روابط پنهان و واکنشهای روانی کاربران انجام میشود. در چنین سازوکاری، محدودسازی ظاهری اطلاعات، نه کاهش نظارت، بلکه افزایش قدرت رصد و مهندسی رفتار را برای پلتفرم و نهادهای پشتیبان آن فراهم میکند.
در مجموع، این روند نشان میدهد که شبکههای اجتماعی خارجی، بهویژه پلتفرمهای وابسته به آمریکا و رژیم صهیونیستی، عملاً به بخشی از اتاق جنگ رسانهای و شناختی علیه ملت ایران تبدیل شدهاند؛ اتاق جنگی که با بهرهگیری از ابزارهای دیجیتال، در پی رصد، نفوذ و تأثیرگذاری بر فضاهای ارتباطی، فرهنگی و اجتماعی کشور است.
در چنین شرایطی، هوشیاری و ارتقای سواد رسانهای یک ضرورت ملی به شمار میرود. نباید اجازه داد فضای مجازی به بستری برای جاسوسی، تحریف واقعیت و نفوذ شناختی دشمن بدل شود. استفاده آگاهانه از شبکههای اجتماعی، نگاه انتقادی به سازوکارهای پلتفرمهای خارجی و تقویت و حمایت از پیامرسانها و شبکههای فرهنگی داخلی، از جمله راهبردهای اساسی برای مقابله با این تهدیدات نوپدید است.