گزارشی از نشست بررسی مقایسهای نقش پدر در خانواده و تربیت پسران در ایران و جهان
به گزارش خبرنگار گروه جمعیت و تعالی خانواده خبرگزاری رسا، سلسلهنشستهای «پدر ـ پسری» با موضوع بررسی مقایسهای نقش پدر در خانواده و تربیت پسران در ایران و جهان، امروز در دانشگاه باقرالعلوم(ع) برگزار شد.
در این نشست دکتر امیرمجتبی ادیب، مدیر مسئول موسسه فرهنگی اندیشه پژوهان خاوران و دکتر امانالله فصیحی جامعهشناس، پژوهشگر و فعال فرهنگی به ایراد سخنانی پرداختند.
دکتر ادیب «تعهد» را دومین اصل بنیادین خانواده در اندیشه شهید مطهری دانست و افزود: برخلاف رویکردهای صرفاً حقمحور، استاد مطهری تکلیف را مقدم بر حق میداند و معتقد است اصلیترین تکلیف خانواده، تربیت نسل آینده است؛ امری که به خانواده معنا و انسجام میبخشد.
مدیر مسئول موسسه فرهنگی اندیشه پژوهان خاوران با اشاره به اصل «تعادل» در نظریه خانواده شهید مطهری گفت: خانواده نه نهادی کاملاً فردی و نه صرفاً اجتماعی است، بلکه نهادی بینابینی با حقوق، تکالیف و کارکردهای مستقل بهشمار میرود.
وی «تکامل» را چهارمین اصل در ماهیت خانواده دانست و بیان کرد: تفاوتهای جسمی و روحی زن و مرد، زمینهساز رشد متقابل و سعادت خانواده است و این تناسب در رابطه والدین و فرزندان نیز بهصورت نسلی تداوم مییابد.
دکتر ادیب در ادامه با تشریح کارکردهای خانواده در اندیشه شهید مطهری اظهار داشت: در کنار تنظیم رفتار جنسی و تولید نسل، مهمترین کارکرد خانواده «مراقبت از فرزندان» است؛ مراقبتی که ابعاد جسمی، اخلاقی، روحی و معنوی را بهصورت توأمان دربرمیگیرد.
وی افزود: هرچند استاد مطهری در سالهای ابتدایی زندگی کودک، نقش مادر را پررنگتر میداند، اما از حدود هفت تا هشتسالگی به بعد، نقش پدر در تربیت فرزندان، بهویژه پسران، برجسته میشود و پدر باید بهصورت فعال در فرآیند تربیتی حضور داشته باشد.
دکتر ادیب با اشاره به مسئولیت متقابل نسلها تصریح کرد: از نگاه شهید مطهری، همانگونه که پدر در کودکی و نوجوانی مسئول تربیت فرزند است، فرزندان نیز در دوران سالمندی والدین، بهویژه نسبت به پدر و مادر خود، دارای وظایف اخلاقی و حمایتی هستند.
مدیر مسئول موسسه فرهنگی اندیشه پژوهان خاوران «حمایت معنوی» را دومین وظیفه مهم خانواده دانست و گفت: این بعد از حمایت، در جامعهشناسی غربی یا نادیده گرفته میشود یا جایگاه بسیار کمرنگی دارد؛ در حالی که در اندیشه شهید مطهری، نقش الگوی عملی والدین در دینداری فرزندان نقشی تعیینکننده دارد.
وی با اشاره به نقد استاد مطهری نسبت به دوگانگی گفتار و عمل والدین افزود: اگر پدر خود پایبند به ارزشهای دینی نباشد، توصیههای او نهتنها اثرگذار نخواهد بود، بلکه ممکن است آثار معکوس تربیتی بهدنبال داشته باشد.
دکتر فصیحی در ادامه تصریح کرد: در جامعه افغانستان، با وجود آزادی رسانهای و نبود سازوکارهایی مانند فیلترینگ یا سانسور رسمی، آسیبهای اجتماعی در مقایسه با بسیاری از جوامع کمتر است؛ زیرا خانواده بهعنوان یک «سپر اجتماعی» عمل کرده و بخش قابل توجهی از مسائل و آسیبها را در درون خود مدیریت میکند.
وی با اشاره به قبح اجتماعی طلاق در افغانستان گفت: آمار طلاق بسیار پایین است و ازدواجها عموماً با نظارت و مداخله خانوادهها انجام میشود. تا سالهای اخیر حتی سازوکار رسمی ثبت ازدواج و طلاق وجود نداشت و این امور در چارچوبهای سنتی و توسط روحانیون محلی حلوفصل میشد.
این پژوهشگر و فعال فرهنگی با تأکید بر غلبه الگوی «خانواده گسترده» در افغانستان افزود: برخلاف الگوی خانواده هستهای در جوامع مدرن، پیوند میان نسلها در جامعه افغانستان بسیار عمیق است و حتی در شهرهای بزرگی مانند کابل، تصمیمات مهم اقتصادی و خانوادگی عمدتاً توسط پدر خانواده اتخاذ میشود.
وی ادامه داد: پس از ازدواج فرزندان نیز استقلال مالی به معنای قطع پیوند اقتصادی با خانواده شکل نمیگیرد و منابع مالی، حمایتها و تصمیمات کلان همچنان در چارچوب خانواده گسترده مدیریت میشود؛ الگویی که نقش پدر را در فرآیند مرد شدن فرزندان پررنگتر میکند.
دکتر فصیحی با مقایسه این وضعیت با جامعه ایران اظهار داشت: در ایران بسیاری از کارکردهای سنتی خانواده، از آموزش و مراقبت از کودکان گرفته تا حمایت از سالمندان و تأمین معیشت، به دولت و نهادهای رسمی واگذار شده است؛ روندی که بهتدریج موجب تضعیف پیوندهای خانوادگی میشود.
وی افزود: کودکانی که از سنین پایین در مهدکودکها پرورش مییابند، در آینده کمتر خود را متعهد به نگهداری از والدین سالمند میدانند و همین مسئله به گسترش نهادهایی مانند خانه سالمندان منجر شده است.