واکنش دانشگاه باقرالعلوم به بیانیه الازهر مصر پیرامون تحولات منطقه
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، بیانیهٔ دانشگاه باقرالعلوم(ع) واکنشی علمی و انتقادی به مواضع جدید منتشرشده از سوی دانشگاه الازهر درباره تحولات منطقه است. نویسندگان بیانیه تلاش کردهاند ضمن حفظ احترام و جایگاه تاریخی الازهر، فضای گفتوگو را به سمت پرسشهای فقهی، حقوقی و اخلاقی سوق دهند؛ پرسشهایی که هدف آنها روشنسازی ابعاد شرعی، سیاسی و بینالمللی رخدادهای اخیر است.
در متن، ابتدا بر مواضع پیشین و منصفانهٔ الازهر تأکید میشود، سپس مجموعهای از چهار پرسش مطرح میگردد؛ پرسشهایی درباره مفهوم دفاع مشروع، کارکرد پایگاههای نظامی قدرتهای خارجی در کشورهای اسلامی، نسبت تحلیل سیاسی با مواضع ثابت ضد عادیسازی، و همچنین معیارهای اخلاقی و فرهنگی در روابط میان کشورهای مسلمان. هدف اصلی بیانیه دعوت به گفتوگوی علمی مشترک و بازاندیشی در مسائل حساس جهان اسلام است.
متن بیانیه به این شرح است:
﴿أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقَاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا وَإِنَّ اللَّهَ عَلَى نَصْرِهِمْ لَقَدِيرٌ﴾ (الحج: 39)
دانشگاه باقرالعلوم (علیهالسلام)، که نمایانگر بخشی از عمق علمی حوزه علمیه در شهر قم است، با اهتمام و قدردانی، بیانیه اخیر صادرشده از سوی دانشگاه الازهر درباره رویدادهای جاری منطقه را دنبال کرده است.
این دانشگاه در آغاز این بیانیه تأکید میکند که قدردان مواضع مخلصانه و مسئولانهای است که الازهر در مقاطع پیشین ابراز کرده است؛ بهویژه در جریان تجاوز اخیر رژیم صهیونیستی که به مدت دوازده روز علیه جمهوری اسلامی ایران ادامه یافت، زمانی که الازهر بر ردّ تجاوز و ضرورت دفاع مشروع تأکید کرد. این مواضع، گواهی بر انصاف و عقلانیتی است که الازهر در طول تاریخ خود بدان شناخته شده است.
با این حال، تحولات جدید و مواضعی که در پی آن مطرح شده است، نیازمند تأملی علمی و آرام است؛ تأملی که راه را برای طرح مجموعهای از پرسشها میگشاید؛ پرسشهایی که هدف از آنها غنای گفتوگوی علمی میان نهادهای اسلامی است، نه جدال و اختلاف.
نخست: در تحلیل رویدادهای معاصر چگونه میتوان این واقعیت روشن را نادیده گرفت که جمهوری اسلامی ایران در طول سالهای گذشته بارها هدف تهدیدها و اقدامات خصمانه از سوی ایالات متحده و رژیم صهیونیستی بوده است؛ اقداماتی که برخی از آنها از طریق پایگاهها و سرزمینهای برخی کشورهای اسلامی در منطقه انجام شده است؟ با توجه به این واقعیت، پاسخ ایران چگونه میتواند جز در چارچوب «دفاع مشروع» تفسیر شود؛ اصلی که قرآن کریم آن را با این آیه بنیاد نهاده است: «و در راه خدا با کسانی که با شما میجنگند بجنگید و تجاوز نکنید» (بقره: ۱۹۰)؛ اصلی که امروز نیز یکی از ارکان ثابت حقوق بینالملل به شمار میآید.
دوم: رویدادهای کنونی بار دیگر پرسشی فقهی و سیاسی را که از دهه ۱۹۹۰ مطرح بوده است، به یاد میآورد؛ پرسشی درباره مشروعیت ایجاد پایگاههای نظامی برای قدرتهای غیرعربی در سرزمینهای مسلمانان. آیا واقعیتهای امروز نشان نمیدهد که آن دیدگاهها نیازمند بازنگری علمی دقیق بر اساس نتایج عملی آنهاست؟ و اگر این پایگاهها برای انجام عملیات نظامی علیه یک کشور مسلمان مورد استفاده قرار گیرند، مسئولیت شرعی و سیاسی آن چگونه ارزیابی میشود؟
سوم: روشن است که الازهر شریف همواره موضعی آشکار در مخالفت با عادیسازی روابط با رژیم صهیونیستی داشته و نسبت به آثار مخرب آن بر وحدت امت و مسئله مرکزی آن هشدار داده است. در این صورت، چگونه میتوان میان این ثبات اصولی و تحلیلی سیاسی که در نتایج خود با مواضع برخی جریانها یا کشورهایی که در این مسیر حرکت میکنند همسو است، جمع کرد؟
چهارم: در سطح فرهنگی و اجتماعی، پرسشی با بُعدی عربی و انسانی مطرح میشود: آیا با روح عربیت و اخلاق آن، و با فرهنگ اسلامی که کرامت همسایه و مؤمن را بزرگ میشمارد، سازگار است که اجازه داده شود سرزمین یا آسمان یک کشور مسلمان به گذرگاهی برای تجاوز علیه مسلمان دیگر تبدیل شود؟ آیا چنین امری با سنتهای جوانمردی و غیرت که در طول قرون بخش جداییناپذیر گفتمان عربی و اسلامی بوده است، سازگار است؟ دانشگاه باقرالعلوم (علیهالسلام) تأکید میکند که طرح این پرسشها در چارچوب گفتوگویی علمی و هدفمند صورت میگیرد؛ گفتوگویی که در پی تثبیت ارزشهای عدالت و پیوند میان فرزندان امت اسلامی است و از شیوههای اتهامزنی یا تشدید اختلاف به دور است. دانشگاه الازهر شریف نیز، با توجه به پیشینه علمی ریشهدار و جایگاه اثرگذار خود در جهان اسلام، شایسته آن است که در پیشاپیش تلاشها برای بازگشودن این گفتوگو و بازاندیشی در دیدگاههای فقهی و فکری نسبت به مسائل و چالشهای کنونی امت قرار گیرد.
بر این اساس، دانشگاه باقرالعلوم (علیهالسلام) آمادگی کامل خود را برای هماهنگی در برگزاری نشستهای علمی و مجامع فقهی و راهبردی با استادان و عالمان دانشگاه الازهر و دیگر دانشگاههای اسلامی اعلام میکند؛ با این باور که گفتوگوی علمی استوار بهترین راه برای تقویت وحدت و برطرف کردن ابهامهای فکریای است که ممکن است صف امت اسلامی را تضعیف کند. ﴿وَالَّذِينَ جَاهَدُوا فِينَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَا وَإِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ﴾ (العنكبوت: 69)
جامعة باقر العلوم (عليه السلام)مدينة قم المقدّسة رحم الله شهداء الأمة وجمع قلوب المسلمين على الحقّ والإنصاف.