پیوند ناگسستنی جمهوریت و اسلامیت در نظریه سیاسی انقلاب اسلامی
به گزارش خبرنگار گروه سیره امامین انقلاب خبرگزاری رسا، ۱۲ فروردین، روز جمهوری اسلامی ایران، تنها یک نقطه عطف در تاریخ سیاسی کشور نیست، بلکه سرآغاز تحولی بنیادین در مفهوم حکمرانی بر اساس ارزشهای دینی و مردمسالاری اصیل ایرانی-اسلامی است. این روز که نتیجه یک همهپرسی تاریخی و بیسابقه در جهان بود، نظامی را تثبیت کرد که نه بر اساس الگوهای شرقی نه بر اساس مدلهای غربی، بلکه بر مبنای نظریه سیاسی ناب اسلام ناب محمدی (ص) و با محوریت ولایت فقیه شکل گرفت.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن ۱۳۵۷، جامعه ایران با پرسشی اساسی در مورد نوع نظام سیاسی آینده مواجه بود. بلاتکلیفی میان مدلهای مختلف حکومتی، از جمله الگوهای سکولار، چپگرا، یا لیبرال، کشور را در آستانه چنددستگی و آشوب قرار داده بود. امام خمینی (ره) با دوراندیشی بینظیر خود، بر برگزاری یک همهپرسی ملی و همهشمول برای تعیین نوع حکومت تأکید کردند. این همهپرسی، نقطه عزیمتی برای خاتمه دوران گذار و آغاز دورانی شد که در آن مردم ایران، با رأی قاطع خود به گزینه «جمهوری اسلامی»، نه فقط به یک نام، بلکه به یک ایدئولوژی جامع برای مدیریت جامعه رأی دادند.
۱۲ فروردین ۱۳۵۸، با رأی ۹۸.۲ درصدی شرکتکنندگان در همهپرسی، نظام جمهوری اسلامی ایران رسماً متولد شد. این تأکید بر عبارت «جمهوری اسلامی» از آن جهت حائز اهمیت بود که نشان میداد مردم ایران به دنبال ترکیبی از اصول جمهوری (حاکمیت مردم) با اصول اسلامی (حاکمیت ارزشهای الهی) هستند. این پیوند، یک نظریه سیاسی نوآورانه را خلق کرد که در آن مردم به عنوان صاحبان اصلی انقلاب، حق تعیین سرنوشت خود را دارند، اما این حق در چارچوب شریعت و با نظارت فقیه جامعالشرایط به عنوان عهدهدار امر رهبری سیاسی و دینی جامعه، تعریف میشود.
دوگانهی «جمهوریت» و «اسلامیت»
یکی از ویژگیهای ممتاز نظام جمهوری اسلامی که در روز ۱۲ فروردین تثبیت شد، پیوند ناگسستنی میان دو رکن «جمهوریت» و «اسلامیت» است. برخلاف تحلیلهای سطحی که این دو را در تقابل با یکدیگر میبینند، تجربه چهل و اندی ساله انقلاب اسلامی نشان داده است که این دوگانگی، نه یک نقطهضعف، بلکه مهمترین عامل تابآوری و پویایی نظام بوده است.
«جمهوریت» به معنای مشارکت گسترده مردم در تعیین سرنوشت خویش از طریق صندوقهای رأی، حضور در عرصههای اجتماعی و نظارت بر عملکرد مسئولان است. انتخابات پرشور، حضور در راهپیماییها و ایستادگی در برابر توطئههای دشمنان، جلوههای عینی این جمهوریت را نشان داده است. از سوی دیگر، «اسلامیت» به عنوان جوهره اصلی این نظام، تضمینکننده عدالت، اخلاق، معنویت و استقلال کشور در برابر قدرتهای سلطهگر است.
نظام جمهوری اسلامی با طراحی نهادهای همچون شورای نگهبان، مجمع تشخیص مصلحت نظام و جایگاه رهبری، توانسته است این دو عنصر را به گونهای مدیریت کند که هیچگاه یکی قربانی دیگری نشود. هر جا که خطر غفلت از آرای عمومی وجود داشته، فریاد «توجه به مردم» از سوی رهبری بلند شده و هر جا که خطر انحراف از ارزشهای اسلامی پیش آمده، نهادهای نظارتی ورود کردهاند. این موازنه دقیق، میراث ارزشمند ۱۲ فروردین است.
تقابل دو گفتمان «استقلال» و «سلطهپذیری»
روز جمهوری اسلامی نماد پایان دوران وابستگی و آغاز عصر خودباوری ملی است. پیش از انقلاب، ایران در مدار قدرتهای شرق و غرب تعریف میشد و بسیاری از تصمیمات سرنوشتساز کشور در پایتختهای خارجی اتخاذ میگردید. اما جمهوری اسلامی با شعار «نه شرقی، نه غربی» و تکیه بر توان داخلی، معادلات قدرت را در منطقه و جهان بر هم زد.
این استقلالخواهی، همواره با هزینههایی برای ایران همراه بوده است. تحریمهای ظالمانه، جنگ تحمیلی هشتساله، ترور دانشمندان هستهای و دهها توطئه دیگر، بخشی از بهای سنگینی بود که ملت ایران برای حفظ این استقلال پرداخت. اما آنچه ۱۲ فروردین را زنده نگه داشته، اراده جمعی ملتی است که به این نتیجه رسیدهاند که عزت و کرامت انسانی در گرو استقلال و عدم وابستگی است.
در مقابل، گفتمان رقیب که همواره در داخل و خارج به دنبال تضعیف جمهوری اسلامی بوده، بر محور «سلطهپذیری» و بازگشت به نظم پیشین بینالمللی شکل گرفته است. تقابل این دو گفتمان، ماهیت اصلی کشمکشهای سیاسی در چهار دهه اخیر را تشکیل میدهد. ۱۲ فروردین، روزی است که ملت ایران با قاطعیت، گفتمان استقلال را به عنوان مسیر اصلی خود انتخاب کرد.
در این میان، نهادهای حوزوی و رسانههای تخصصی همچون خبرگزاری رسا مسئولیتی سنگین بر دوش دارند. جمهوری اسلامی به عنوان یک نظریه سیاسی برگرفته از فقه پویای شیعه، نیازمند تبیین عمیق و همهجانبه در لایههای مختلف اجتماعی است. خبرگزاری رسا با تکیه بر عمق نگاه حوزوی و بهرهمندی از اندیشمندان و صاحبنظران، میتواند ابعاد مغفولمانده این نظریه سیاسی را برای نسل جوان و نخبگان جامعه تبیین کند.
از جمله مسائل مهمی که نیازمند تبیین است، نسبت میان ولایت فقیه و مردمسالاری، کارآمدی نظام در عرصه اقتصاد مقاومتی، دستاوردهای نظام در حوزه عدالت اجتماعی، و نقش احزاب و تشکلهای سیاسی در چارچوب نظام اسلامی است. همچنین، پاسخگویی به شبهات مستحدثه در مورد کارآمدی جمهوری اسلامی در عرصه بینالمللی و مدیریت بحرانهای داخلی، از دیگر وظایف خطیر رسانههای حوزوی به شمار میرود.
۱۲ فروردین، فرصت مغتنمی است تا با بهرهگیری از ظرفیتهای رسانهای ، نسل جدید را با مبانی فکری و فلسفه شکلگیری این نظام آشنا کنیم. نسلی که انقلاب و سالهای نخستین پیروزی را تجربه نکرده، نیازمند روایتهای مستند، روشن و مبتنی بر واقعیتهای تاریخی از آن مقطع سرنوشتساز است.
۱۲ فروردین؛ میراثی برای آینده
روز جمهوری اسلامی، تنها یک رویداد تاریخی نیست که صرفاً در تقویمها ثبت شده باشد. این روز، یک «اراده جمعی» و یک «افق راهبردی» برای آینده ایران است. جمهوری اسلامی به عنوان یک نظام، با همه فراز و نشیبها، نشان داده است که ظرفیت تداوم، اصلاح، پیشرفت و ایستادگی در برابر طوفانهای سهمگین را دارد.
مهمترین پیام ۱۲ فروردین برای آینده، این است که تداوم این مسیر جز با وفاداری به دو اصل اساسی «مردممداری» و «شریعتمداری» ممکن نیست. هرگونه غفلت از هر یک از این دو رکن، نظام را با چالشهای جدی مواجه خواهد کرد. تجربه انقلاب اسلامی نشان داده است که هرگاه میان خواست مردم و ارزشهای اسلامی همسویی ایجاد شده، کشور مسیر پیشرفت را با شتاب بیشتری طی کرده است.
در پایان، باید تأکید کرد که ۱۲ فروردین، روز تأسیس یک نظام سیاسی بر پایه آرای عمومی و ارزشهای اسلامی بود. این روز، متعلق به تمام کسانی است که برای استقلال، آزادی، عدالت و معنویت در این مرز و بوم تلاش کردهاند. خبرگزاری رسا به عنوان یکی از مهمترین رسانههای حوزوی کشور، با تبیین دقیق و شفاف ابعاد مختلف این نظام و پاسخگویی به پرسشهای نوپدید، نقش خود را در حراست از این میراث گرانسنگ ایفا میکند. باشد که با همت جمعی و روشنگری مداوم، پرچم جمهوری اسلامی ایران همواره بر فراز این ملت سرفراز به اهتزاز درآید.