اسناد تاریخی ساواک از نقش مراجع تقلید در مسائل سیاسی و فعالیت لژهای فراماسونری در ایران
اسناد منتشرشده از سوی مرکز بررسی اسناد تاریخی حاکی از جایگاه ویژه آیتالله العظمی بروجردی در میان اقلیتهای دینی کشور است.
به گزارش سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، سندی که در ادامه آمده، سند جالبی است راجع به جایگاه ویژهی آیتالله العظمی بروجردی در میان اقلیتهای دینی کشور. براساس این سند ارتحال آیتالله العظمی بروجردی در میان اقلیتهای مذهبی نیز بازتاب داشته است. در سند میخوانیم: «به طوری که بین دانشجویان دانشگاه اظهار گردیده، رحلت حضرت آیتالله بروجردی گذشته از جنبه مذهبی جنبه سیاسی نیز به خود گرفته و غیر مسلمانها (کلیمیها، ارامنه و آسوریها) نیز نسبت به تشکیل مجالس ترحیم مبادرت کردهاند.»
برگزاری مجلس ترحیم به مناسبت ارتحال «آیتالله العظمی سیدحسین بروجردی» به وسیلهی «آیتالله سید ابوالقاسم کاشانی» موضوع سند زیر میباشد. به گفتهی ساواک در این مراسم که در سال 1340 برگزار گردید، آیتالله کاشانی ضمن اشاره به فضائل آیتالله بروجردی صراحتاً اعلام میکند که مرجع تقلید شیعیان باید وارد مسائل سیاسی شده و نسبت به آن احساس مسئولیت کند. در بخشی از این سند آمده است: «باید حتماً کسی که علم اسلام را در دست میگیرد به تمام شیعیان تعهد بدهد که وارد سیاست شود چون علم و سیاست در درجه اول کار مراجع تقلید باید باشد و مراجع تقلیدی که به سیاست توجه نداشته باشند ارزشی ندارند و انگلیسیها در کله مردم کردهاند که آیتالله خوب کسی است که اصلاً کاری به کار سیاست نداشته باشد، ضمناً آقای کاشانی اضافه نمود که دولت ایران خیلی مایل است که مرجع تقلید از ایران برود.»
سند دیگر امروز به تلاش ساواک برای دستگیری «آیتالله محمدرضا سعیدی»، در سال 1349 اشاره دارد. براساس این سند توزیع نوار و جزوه امام خمینی (ره) از اتهامات شهید سعیدی بوده است. «سعیدی مرتباً کوشش مینماید که نوار و جزوه سخنرانی خمینی را بتواند تکثیر نموده و بین افراد مورد اطمینان حوزه توزیع نماید، و تنها فردی است که به طور علنی و محرمانه به نفع خمینی فعالیت پیگیری دارد...» لازم به توضیح است که ساواک کمی بعد آیتالله سعیدی را دستگیر و در زندان به شهادت رسانید.
دو سند زیر بخشی از فعالیت لژهای فراماسونری در ایران را بازتاب دادهاند. در سند نخست از تأسیس و راهاندازی لژ دانش به ریاست عبدالله ریاضی رئیس مجلس سخن رفته است. در کتاب رجال عصر پهلوی به روایت اسناد ساواک(16): عبدالله ریاضی، مرکز بررسی اسناد تاریخی، 1384) اسناد متعددی درباره لژهای فراماسونری در ایران وجود دارد. شاید یکی از وجوه برجسته مجموعه سند یاد شده، همین مسئله باشد. بنابر گزارش شماره 21541/20ﻫ4 (همان، ص 287) عباسقلی گلشائیان قائم مقام استاد اعظم لژ بزرگ ایران در تأسیس لژ دانش نقش اساسی داشته است. عبدالله ریاضی نیز به سمت استاد ارجمند این لژ تعیین شده بود. در همان کتاب (ص 288-290) اسامی اعضای لژ دانش و سمتهای ایشان آمده است. در گزارش شماره 3/5147ﻫ، تاریخ 50/1/18 اعضای هیئت مدیره لژ فراماسونری دانش تهران (همان، ص 291) معرفی شدهاند. بنابراین گزارش، عبدالله ریاضی ریاست این لژ را عهدهدار بوده است. در سند دوم به جلسه لژ فراماسونری بزرگ ایران به منظور اعلام شناسائی لژهای بزرگ، اعطای دیپلمهای نمایندگی و برگزاری مراسم تحلیف افسران منصوب و منتخب لژ بزرگ ایران اشاره شده است.

سندی که در ادامه می آید گزارشی است از تلاشهای «شهید آیتالله محمد صدوقی» در سال 1357 برای برگزاری مجلس ختم کشتهشدگان دهم فروردین استان یزد.