بررسی حقوقی آتشبس
به گزارش خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا، در پی شروع مذاکرات در چهارشنبه ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ و اعلام آتشبس از ساعت ۳:۳۰ بامداد، نکات حقوقی متعددی قابل بررسی است.
۱. زمینههای سیاسی و نظامی آتشبس؛ متعاقب شکستهای پیاپی آمریکا به ویژه در صحرای اطراف شهرضا و باند تبهکار صهیونیستی، ترامپ با تهدید «نابودی کامل ایران و رساندن کشور به عصر حجر»، پانزده ماده برای مذاکره ارائه و ضربالاجل تعیین کرد. شرایط پیشنهادی آمریکا شامل تعطیلی فعالیتهای هستهای و کوتاه کردن برد موشکهای ایران بود که مورد قبول مسئولان جمهوری اسلامی واقع نشد. سپس دولت پاکستان از سوی آمریکا واسطهگری برای آتشبس را بر عهده گرفت.
۲. پذیرش آتشبس با وجود هزینه بالاتر از مقاومت؛ قطع نظر از سوابق متعدد نقض مذاکرات توسط آمریکا که منجر به شهادت رهبر معظم انقلاب، آیتالله العظمی امام خامنهای، دانشمندان و فرماندهان ارشد نظامی شد و با وجود تأکید رهبر انقلاب بر لزوم بسته بودن تنگه هرمز و اصرار ۴۰ شب مردم در خیابانها بر انتقام خون رهبر حکیم، مسئولان ایران ده شرط را به میانجی پاکستانی تحویل دادند. آمریکا این ده شرط را به عنوان مبنای مذاکره پذیرفت و آتشبس دو هفتهای (قابل تمدید) منعقد شد.
۳. تحلیل حقوقی وضعیت آتشبس و شرایط؛ از نظر حقوق بینالملل (بر اساس کنوانسیونهای لاهه و رویه دیوان بینالمللی دادگستری):
پذیرش آتشبس بدون پذیرش شرایط: در این توافق، آتشبس به طور مشترک توسط ایران و آمریکا و متحدان پذیرفته شده، اما پذیرش شرایط دهگانه به نتیجه مذاکرات آتی موکول (معلق) شده است. از نظر حقوقی، چنین تعلیقی بدان معناست که تا حصول توافق نهایی، هیچ یک از طرفین ملزم به اجرای شرایط نیستند.
لزوم رعایت حقوق ملت ایران: در هر مذاکره (اعم از این مذاکره یا مذاکرات احتمالی آینده) باید تمامی حقوق ملت ایران از جمله خروج امریکا از منطقه و کنترل کامل بر تنگه هرمز و اخذ عوارض عبور، محترم شمرده شود. از آنجا که فعلاً صرفاً آتشبس پذیرفته شده، ایران باید باز کردن تنگه هرمز بر روی کشتیهای آمریکایی را تا قطعی شدن شرایط در مذاکره، معلق نگه دارد. هرگونه عبور کشتیهای آمریکایی در این فاصله، نه تنها برگ برندهای به ترامپ میدهد بلکه ناقض حقوق مسلم ملت ایران است.
۴. نقض آتشبس توسط رژیم صهیونیستی و حق پاسخ ایران؛ یکی از شروط دهگانۀ ایران، «توقف جنگ و آتشبس در همه جبههها از جمله لبنان» بود. بلافاصله پس از اعلام آتشبس، رژیم صهیونیستی دست به تجاوز هوایی به جنوب لبنان زد. این اقدام به وضوح نقض آشکار آتشبس محسوب میشود. از نظر حقوقی (اصل ۵۱ منشور ملل متحد و اصل مقابله به مثل در حقوق بشردوستانه)، ایران میتواند در پاسخ به این نقض، رژیم غاصب اسرائیل را هدف حملات موشکی قرار دهد.
۵. ارزش حقوقی اظهارات کاخ سفید و پیروزی موهوم؛ برخی مسئولان داخلی پذیرش ده شرط را پیروزی ایران بر آمریکا تبلیغ کردند، در حالی که کاخ سفید به الجزیره اعلام کرد: «هیچ توافق یا تصمیم نهایی تا زمانی که دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا به طور رسمی آن را اعلام نکند، قطعی نخواهد بود». از نظر حقوقی، این اظهارات صحیح است و نشان میدهد که هیچ شرطی بالفعل پذیرفته نشده؛ تنها آتشبس مورد قبول واقع شده که به نفع ایران (به عنوان دست برتر) نیست، زیرا به آمریکا و رژیم صهیونیستی فرصت میدهد خشابهای پدافندی خود را پر کرده و خلأهای نظامیشان را برطرف سازند.
۶. ضرورت اجتناب از آتشبس پیش از توافق قطعی؛ از منظر حقوقی و راهبردی، میتوان در حین جنگ و بدون برقراری آتشبس، به توافق قطعی رسید و سپس آتشبس اعلام کرد. دادن تنفس به دشمن ضرورتی ندارد. سوابق تاریخی (لبنان، قطر و حتی داخل ایران) نشان داده که دشمنان در طول مذاکرات، ضمن رفع ضعفها و تقویت بنیه نظامی، به شناسایی و ترور مسئولان مؤثر اقدام کردهاند:
مذاکره لبنان: فرانسه واسطه مذاکره بین لبنان و اسرائیل شد. شروط ابرازی مورد توافق قرار گرفت. شهید سیدحسن نصرالله به مقر زیرزمینی منتقل شد، اما نتانیاهو در حال پرواز به نیویورک دستور ترور ایشان را صادر کرد و این جنایت در همان فاصله انجام شد.
مذاکره حماس در قطر (۹ سپتامبر ۲۰۲۵ / ۱۸ شهریور ۱۴۰۴): در جریان جنگ غزه، اسرائیل عملیات «اجلاس آتشین» را در دوحه انجام داد و رهبران حماس را در حالی که برای بحث درباره پیشنهاد آتشبس آمریکا تشکیل جلسه داده بودند، هدف قرار داد. این حمله منجر به شهادت و زخمی شدن اعضای حماس، نیروهای امنیتی قطر و غیرنظامیان شد.
موضع نتانیاهو در این برهه: نتانیاهو در واکنش به آتشبس و پذیرش شرایط ایران از سوی رئیسجمهور آمریکا گفت: «اسرائیل آتشبس را شامل لبنان نمیداند». در حالی که کاخ سفید شرایط ایران را محقق نشده میداند، ما تنگه هرمز را باز کردهایم ودرحالی که نتانیاهو اصل آتشبس با حزبالله را نمیپذیرد نسبت به رژیم صهیونیستی اجرای آتشبس کردهایم،. این وضعیت آشکارا با حقوق متصور ملت ایران و شرایط اعلامشده در تضاد است.
۷. تحلیل رسانههای اسرائیلی از دستاورد آتشبس برای آمریکا؛ رسانههای اسرائیلی اعلام کردهاند: «مهمترین دستاورد آمریکا در این توقف دو هفتهای، تخلیه میلیونها بشکه نفت کشورهای منطقه در بازار است. این امر قدرت آمریکا را برای فشار در مذاکرات (و یا ادامه جنگ در صورت شکست مذاکرات) تقویت میکند. رها کردن کشور ویران شده ایران در زیر تحریم و کش دادن مذاکرات، بخشی از پروژه تداوم ویرانسازی حکومتی است که پل، جاده، دانشگاهها، پتروشیمی و فولادش ویران شده است. آمریکاییها درصدد تبدیل برتری عظیم نظامی به دستاوردی سیاسی هستند و اگر موفق نشوند، قدرتمندتر به میدان بازمیگردند.»
این تحلیل، فرمایش حکیمانۀ رهبر شهیدمان را تداعی میکند که فرمودند: «مذاکره با آمریکا مشکلی را حل نمیکند. اگر حاضرید باج دهید، نه یک بار، نه دو بار، پشت سر هم در همه مسائل اساسی و از همه خطوط قرمزتان و حتی تغییر قانون اساسیتان... اگر بخواهید مشکلتان با آمریکا حل شود باید مرتب باج بدهید.» (دیدار با بسیجیان، ۱۴۰۱/۹/۵)
۸. شرط جبران خسارت و لزوم حفظ اهرم تنگه هرمز؛ یکی از شروط دهگانۀ ایران، جبران خسارات وارده به ایران است. در پیام 21/12/1404 رهبر انقلاب اسلامی خطاب به رزمندگان آمده: «خواست تودههای مردم ادامه دفاع مؤثر و پشیمانکننده است. همچنین قطعاً همچنان از اهرم مسدود کردن تنگه هرمز باید استفاده شود. ما از دشمن غرامت خواهیم گرفت و اگر امتناع کند، به اندازهای که تشخیص دهیم از اموالش برخواهیم داشت و اگر آن هم مقدور نباشد، به همان اندازه از اموالش را نابود خواهیم کرد.» بنابراین تا اخذ غرامت و قطعی شدن حقوق ملت ایران، نباید اجازه عبور به کشتیهای آمریکا و متحدانش داد.
۹. هشدار والاستریت ژورنال درباره اهداف واقعی آمریکا؛ والاستریت ژورنال به نقل از یک منبع اسرائیلی نوشت: «مقامات دولت ترامپ به اسرائیل توضیح دادند که در طول مذاکرات دو هفته آینده، ایالات متحده به طور قاطع بر حذف مواد هستهای، توقف غنیسازی و خنثیسازی تهدید موشکهای بالستیک تأکید خواهد کرد و جز این موارد توافقی حاصل نخواهد شد.» این خبر نشان میدهد که آمریکا در عمل قصد عقبنشینی از خواستههای قبلی خود را ندارد.
۱۰. نقد اعلامیۀ شورای عالی امنیت ملی (شعام) و آسیبشناسی فضای روانی؛ اعلامیۀ شورای عالی امنیت ملی مبنی بر اینکه «در صورت موفقیت در مذاکره جشن میگیریم»، با وضعیت داغدار ملت ایران که هنوز رهبر، مرجع تقلید و پدر محبوب جامعه را تشییع و تدفین نکردهاند، سازگار نیست. در شرایطی که ترامپ و نتانیاهو شرایط ایران را نپذیرفتهاند، استفاده از واژه «جشن» نه تنها روحیه مردم را آزرده میکند، بلکه میتواند ایماء و اشارهای به تمایل برخی مسئولان به سازش با آمریکای غیرقابل اعتماد تلقی شود.
مردم ایران از مذاکره هراس دارند، زیرا فریاد برخی «ویلچرنشینان» و «تقیزادههای دوران معاصر» را در واژگان مذاکره حس میکنند. میترسند با کوبیدن طبل خیالی توافق، نیروهای مقتدر مسلح سست شوند، انگیزه آنان برای رودررویی بعدی با دشمنان کاهش یابد و دشمنان به اهداف شوم خود برسند.
۱۱. حق ملت برای انتقام خون رهبر شهید و احیای حقوق خود؛ خانواده معظم شهدا (که کل ملت ایران، پدر خود را از دست دادهاند) هر شب به دنبال انتقام خون پدر دلسوز و مهربان کشورشان از قاتلین هستند. از نظر حقوقی (حق اعتراض مسالمتآمیز و حق دفاع مشروع ملی)، ملت بصیر به خیابانها خواهند آمد تا:
· انتقام خون رهبر شهیدشان را بگیرند.
· نیروهای مسلح را از سستی بازدارند.
· ناقضان آتشبس (مانند باند تبهکار صهیونی) را به جای خود بنشانند.
· حرکت دشمنان را رصد کرده و اجازه تکمیل عملیات نظامی به آنها ندهند.
ملت ایران به خوبی میداند که کشور و رهبری از آنِ اوست و حقوق خود را خود احیا خواهد کرد و امیدی به تقیزادهها و تفکر غربی ندارد.
جمعبندی حقوقی:
1. آتشبس فعلی صرفاً یک توقف موقت عملیاتی است و به معنای پذیرش شرایط دهگانه ایران توسط آمریکا نیست.
2. نقض آشکار آتشبس توسط رژیم صهیونیستی در لبنان، حق پاسخ نظامی فوری ایران را مطابق حقوق بینالملل ایجاد میکند.
3. باز نگه داشتن تنگه هرمز بر روی کشتیهای آمریکایی پیش از حصول توافق نهایی، نه تنها خلاف حقوق ملت ایران است، بلکه اهرم فشار راهبردی را از دست میدهد.
4. سوابق تاریخی نشان میدهد که مذاکره در حین آتشبس بدون توافق قبلی، صرفاً به دشمن فرصت بازسازی و ترور میدهد.
5. ملت ایران به عنوان صاحبحق اصلی، میتواند با تجمعات قانونی و مطالبه گری، اجرای کامل شرایط و انتقام خون رهبر شهید را پیگیری کند.
ضروری است مسئولان محترم ضمن حفظ کنترل کامل بر تنگه هرمز، تا حصول توافق قطعی و مکتوب (شامل تضمینهای اجرایی برای جبران خسارات، توقف کامل تجاوزات در همه جبههها و عدم تعرض به برنامههای هستهای و موشکی)، از هرگونه بازگشایی زودهنگام تنگه و اعتماد به وعدههای شفاهی خودداری کرده و هرگونه نقض آتشبس را با پاسخ متناسب و فوری مواجه سازند.