«خوف واقعی» یا «خوف کاذب» در سفر حج

به گزارش سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، تقارن تشرف حجاج با آغاز جنگ تجمیلی رمضان، موجی از نگرانی را در میان مستطیع‌شدگان و خانواده‌های آنان ایجاد کرده است؛ به‌گونه‌ای که موضوع اعزام به حج تمتع در روزهای اخیر به یکی از مباحث پرچالش و پرگفت‌وگو در فضای مجازی تبدیل شده است. در همین چارچوب، نمایندگی ولی‌فقیه در امور حج و زیارت پس از کسب تکلیف از رهبر معظم انقلاب و اخذ مجوز رسمی از شورای عالی امنیت ملی، فرآیند اعزام زائران را عملیاتی اعلام کرده است.

 

با این حال، بدیهی است که تشرف به حج، همچون سایر تکالیف شرعی، منوط به تحقق شرایطی از جمله استطاعت و امنیت است. در همین زمینه، مراجع معظم تقلید در پاسخ به استفتائات متعدد زائران ـ که عمدتاً پیرامون موضوع «امنیت» و «خوف جانی» مطرح شده بود ـ دیدگاه‌های صریح و روشنی ارائه کردند. این پاسخ‌ها، مطابق با قاعده فقهی بیان احکام در استفتائات، معیارها را تبیین می‌کند و تشخیص مصداق و تطبیق شرایط را بر عهده مکلف می‌گذارد.

 

در عین حال، آنچه در روزهای اخیر بیش از پیش محل توجه است، گسترش فضای هیجانی و شکل‌گیری «خوف کاذب» در برخی بسترهای رسانه‌ای و شبکه‌های اجتماعی است. سابقه هجمه‌های تبلیغی علیه فریضه حج، با طرح شعارهایی همچون «اختصاص هزینه حج به نیازمندان» یا تحلیل‌های سیاسی سطحی درباره روابط میان کشورها، مسبوق به سابقه است. اکنون نیز برخی محتواهای منتشرشده، بدون اتکا به داده‌های میدانی و ارزیابی‌های کارشناسی، با رویکردی هیجانی به بازتولید نگرانی‌ها دامن می‌زند و موجب تشویش اذهان عمومی، به‌ویژه در میان مستطیع‌شدگان می‌شود.

 

تأکید می‌شود که این نوشتار درصدد توصیه قطعی به تشرف یا عدم تشرف نیست؛ چه آنکه برخی از مراجع عظام تقلید، بررسی و احراز خوف را بر عهده شخص مکلف نهاده‌اند. آنچه در شرایط کنونی اهمیت دارد، اتخاذ تصمیمی مبتنی بر تحقیق، بررسی مستند و مشورت با صاحب‌نظران آگاه به شرایط میدانی حج و وضعیت منطقه است. فاصله گرفتن از تحلیل‌های غیرکارشناسی و محتواهای احساسی، لازمه تصمیم‌گیری مسئولانه در چنین موقعیتی است.

 

بی‌تردید پاسخ‌های مراجع معظم تقلید، مسئولیت شرعی و فردی حجاج را مضاعف کرده است. از این‌رو، شایسته است زائران پیش از هرگونه تصمیم‌گیری، با کارشناسان حوزه حج، مطلعان از شرایط کشور میزبان و آگاهان به تحولات جهان اسلام مشورت کنند تا تصمیم نهایی بر پایه ارزیابی دقیق و واقع‌بینانه اتخاذ شود.

 

حج، به‌عنوان بزرگ‌ترین اجتماع سالانه مسلمانان، از جایگاهی ممتاز در معادلات فرهنگی و تمدنی جهان اسلام برخوردار است و همواره یکی از عرصه‌های مهم کنش‌گری دینی و اجتماعی محسوب می‌شود. امید است در سایه تدبیر، آرامش و اتکای به معیارهای شرعی و کارشناسی، تصمیمات اتخاذشده در این زمینه منجر به حفظ مصالح فردی و جمعی مسلمانان شده و این جهاد بزرگ در کنار جهاد نیروهای نظامی و حضور مردم در خیابان باعث عزت و سربلندی جمهوری اسلامی ایران شود.