سنت‌های الهی از منظر رهبر شهید انقلاب اسلامی

به گزارش خبرنگار گروه سیره امامین انقلاب خبرگزاری رسا، حجت‌الاسلام قاسم ترخان عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، در نشست علمی هم اندیشی علمی میراث کلامی رهبر شهید(ره)، با حضور جمعی از اساتید و پژوهشگران در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی برگزار شد، با موضوع سنت‌های الهی در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای، به ارائه یافته‌های خود از مطالعه و تحلیل بیانات رهبر فقید انقلاب در بازه زمانی سال‌های ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۲ پرداخت.

 

وی با تأکید بر اینکه تمام داده‌های مربوط به حوزه سنت‌های الهی از پایگاه اطلاع‌رسانی رهبر شهید استخراج و مورد بررسی قرار گرفته است، گفت: از نگاه ایشان، سنت الهی به مثابه «قانون» است. ایشان سنت را معادل قانون و قاعده می‌گیرند و تصریح می‌کنند که خدای متعال در عالم طبیعت و عالم انسانی قواعد و قوانینی دارد که از این قوانین به «سنت‌های الهی» تعبیر می‌شود.

 

حجت‌الاسلام ترخان افزود: ایشان در بیان دیگری فرموده‌اند که هر قانونی دارای سه رکن «موضوع»، «حکم» و «نتیجه» است. اگر خود را با آن موضوع منطبق کنید، نتیجه قطعاً مترتب خواهد شد. برای مثال در قانون نصرت الهی، «یاری کردن دین خدا» موضوع قانون است و «یاری شدن توسط خداوند» نتیجه و حکم این قانون محسوب می‌شود.

 

عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تأکید کرد: رهبر شهید در بیانات خود بیشتر بر سنت‌های مشروط تأکید دارند؛ جایی که اراده انسان در تحقق آنها نقش دارد، هرچند ایشان به سنت‌های مطلق و سنت مطلق رقابت‌پذیر نیز اشاره فرموده‌اند.

 

 

حجت‌الاسلام ترخان دومین نکته محوری را اینگونه بیان کرد: سنت‌های الهی از نظر رهبر شهید هم در نظام تکوین جاری است و هم در نظام تشریع. مقصود از سنت‌های تشریع، همان بایدها و نبایدهای شرعی است که شارع مقدس برای تنظیم امور جوامع وضع می‌کند.

 

وی توضیح داد: اگر ماها بر طبق اراده تشریعی حق تعالی عمل کنیم، سنت‌های تکوینی اجرا خواهد شد. یکی از مباحث بسیار مهمی که رهبر شهید در بیانات خود بر آن تأکید فراوان داشتند، بحث «تخلف‌ناپذیری» سنت‌های الهی است؛ بدین معنا که این قوانین الهی قطعی و غیرقابل اجتناب هستند.

 

 

حجت‌الاسلام ترخان در مهم‌ترین بخش سخنان خود به تبیین اقسام سه‌گانه سنت‌های الهی از منظر رهبر شهید پرداخت و گفت: بنا بر آنچه از بیانات ایشان استخراج می‌شود، می‌توان سنت‌های الهی را بر اساس نقش اراده انسان به سه دسته سنت های مطلق، سنت های مشروط، سنت های مطلق رقابت پذیر تقسیم کرد.

 

عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، در تشریح سنت‌های مطلق اظهار داشت: یکی از مصادیق بارز سنت‌های مطلق در بیانات رهبر شهید، «سنت امداد عام» است. ایشان با استناد به آیه شریفه «کُلًّا نُمِدُّ هَؤُلَاءِ وَهَؤُلَاءِ مِنْ عَطَاءِ رَبِّکَ وَمَا کَانَ عَطَاءُ رَبِّکَ مَحْظُورًا» توضیح می‌دهند که خداوند هر کس و هر ملتی را که تلاش کند، امداد می‌کند؛ چه دنبال دنیا باشد و چه دنبال آخرت. این یک قانون عمومی و مطلق الهی است.

 

حجت‌الاسلام ترخان افزود: در پی هر سنت مطلقی، یک سنت مشروط وجود دارد. اگر انسان طالب دنیا باشد، سنت امداد مشروط در قالب دنیوی جاری می‌شود و اگر آخرت را طلب کند، آن امداد در قالب سنت نصر و سنت‌های دیگر خود را نشان می‌دهد. برای جریان سنت امداد خاص (مشروط) شرایطی لازم است؛ در کنار تلاش و مقاومت و کار، نیاز به تقوا، ایمان و سایر شرایط وجود دارد.

 

وی سنت «ابتلا» یا آزمایش همگانی را از دیگر سنت‌های مطلق برشمرد و گفت: رهبر شهید با استناد به آیاتی همچون «وَلَنَبْلُوَنَّکُمْ بِشَیْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ...»  و یا داستان جنگ احد، تبیین می‌فرمایند که سنت ابتلا یک سنت مطلق است؛ بدین معنا که پیروزی‌ها به سادگی به دست نمی‌آید و پیش از جاری شدن سنت نصر که یک سنت مشروط است، باید سنت ابتلا جاری شود و انسان‌ها در سختی‌ها و مشکلات صبوری کنند.

 

حجت‌الاسلام ترخان سومین سنت مطلق را «سنت تحول و تغییر مستمر جوامع» معرفی کرد و افزود: رهبر شهید بر این باور بودند که سنت الهی ایجاب می‌کند جوامع مستمراً تغییر کنند و ما باید از این تغییر استقبال کرده و آن را مدیریت کنیم تا به پیشرفت برسیم.

 

 

عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، سنت‌های الهی با اشاره به اینکه سنت‌های مشروط بیشترین بسامد را در بیانات رهبر شهید دارند، گفت: با توجه به دغدغه اصلی ایشان برای پیشرفت کشور، پرتکرارترین سنت مشروط در بیانات ایشان، «سنت نصر» (پیروزی) است، هرچند سنت‌های مشروط دیگری نیز مانند «سنت افزایش نعمت در پرتو شکر»، «سنت هدایت الهی در پرتو جهاد» (وَ الَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهْدِیَنَّهُمْ سُبُلَنَا) و «سنت معیت الهی» نیز در کلام ایشان مطرح شده است.

 

حجت‌الاسلام ترخان در توضیح سنت معیت الهی اظهار داشت: رهبر شهید با استناد به آیات متعددی این سنت را تبیین می‌فرمایند؛ از جمله آیه شریفه داستان حضرت موسی (ع) هنگام رسیدن به نیل که فرمود: «کَلَّا إِنَّ مَعِیَ رَبِّی سَیَهْدِینِ» (شعراء/۶۲)، همچنین آیه مربوط به داستان غار ثور: «لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا» (توبه/۴۰)، آیه معیت با موسی و هارون: «إِنَّنِی مَعَکُمَا أَسْمَعُ وَأَرَى» (طه/۴۶)، و آیه معیت با مومنان: «أَنَّ اللَّهَ مَعَکُمْ» (حدید/۱۳). ایشان همچنین به معیت الهی با صابران و متقین نیز استناد کرده و فرموده‌اند: إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ (بقره/۱۵۳) و إِنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِینَ (نحل/۱۲۸).

 

وی تأکید کرد: پیام اصلی رهبر شهید از تبیین این سنت‌ها این است که «شما کار خود را بکنید، خدا کار خود را انجام می‌دهد؛ شما نترسید، به وظیفه خود عمل کنید، خدا کمکتان می‌کند و پیروز خواهید شد.»

 

 

 

حجت‌الاسلام ترخان در ادامه به سنت دیگری که رهبر شهید در کنار سنت نصر مورد تأکید قرار می‌دهند اشاره کرد و گفت: ایشان «سنت خلف» را نیز تبیین می‌فرمایند. بر اساس این سنت، اگر انسان در راه خدا مال خود را بذل کند و از جان خود مایه بگذارد، نباید فکر کند کم می‌شود؛ بلکه خداوند جایگزین آن می‌کند و سنت خلف جاری می‌شود. ایشان همچنین از «سنت تدبیر» به عنوان یکی دیگر از سنت‌های مشروط نام می‌برند.

 

وی در پایان خاطرنشان کرد: آنچه از مجموع بیانات رهبر شهید در بازه زمانی ۳۴ ساله استخراج می‌شود، تصویری امیدبخش و راهگشا از سنت‌های الهی است که با تکیه بر آنها می‌توان آینده جوامع اسلامی را روشن دید و با اطمینان از یاری الهی، در مسیر تحقق آرمان‌های الهی گام برداشت.