الگوریتم یاد گرفته ذهن انسان را بخواند/ جنگ الگوریتمی فراتر از رسانه است
عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم با هشدار درباره غفلت ایران از جنگ الگوریتمی در عصر انقلاب صنعتی چهارم گفت: دشمن با الگوریتمهای نامرئی، مستمر و شخصیسازی شده، ذهن و رفتار ما را هدایت میکند و ما در این میدان رَکَب خوردیم.
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، حجتالاسلام محمدعلی رنجبر، عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم (ع)، عصر چهارشنبه 16 اردیبهشت در نشست علمی «راهکارها و راهبردهای مقابله با جنگ الگوریتمی» که به میزبانی مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی برگزار شد،با تبیین ابعاد جنگ الگوریتمی در عصر انقلاب صنعتی چهارم، هشدار داد: جمهوری اسلامی ایران در این عرصه با غافلگیری مواجه شده و نیازمند طراحی اکوسیستم دفاع فعال موسوم به «سپر الگوریتمی» است.
تعریف جنگ الگوریتمی؛ نامرئی، مستمر و شخصیسازی شده
حجتالاسلام رنجبر با اشاره به تحولات نوین میدان نبرد میان ایران و آمریکا اظهار داشت: امروز در عصری زندگی میکنیم که یکی از پیشرفتهترین انواع جنگ، یعنی جنگ مبتنی بر انقلاب صنعتی چهارم، میان دو کشور در جریان است. دشمن با بهرهگیری از «جنگ الگوریتمی» میجنگد، اما متأسفانه ما به مقتضیات زمانی توجه کافی نداشتیم و میتوان گفت قدری «رکب خوردیم».
وی با بیان اینکه جنگ الگوریتمی صرفاً جنگ رسانهای یا قدرت نرم نیست، افزود: این نوع جنگ، حکمرانی بر اذهان است و سه ویژگی اساسی دارد: 1. نامرئی بودن: کاربران تصور میکنند خودشان انتخاب میکنند، در حالی که انتخاب برای آنها ساخته و پرداخته شده است. 2. مستمر بودن: برخلاف جنگ سخت که پس از مدتی پایان مییابد، جنگ الگوریتمی پایان ندارد و آتشبس در آن معنا ندارد. 3. شخصیسازی شده: هر فرد میدان جنگ خاص خود را دارد و پروندهای از علایق و حساسیتهای او برای جهتدهی فکری طراحی شده است.
لایههای تهدید؛ از دستکاری توجه تا انحصار پلتفرمها
این عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم، لایههای تهدید در جنگ الگوریتمی را به چهار سطح تقسیم کرد و گفت: لایه شناختی شامل دستکاری توجه، ایجاد سوگیری ادراکی (مانند نادیده گرفتن نقش خدا یا ابزارهای مادی) و نرمالسازی مفاهیم خاص است. لایه عاطفی نیز با تحریک خشم، ترس و هیجان، ساخت دو قطبیهای کاذب (مثل حجاب در برابر بیحجابی یا مذاکره در برابر عدم مذاکره) و فرسایش امید را دنبال میکند.
وی اضافه کرد: در لایه رفتاری، دشمن به دنبال هدایت سبک زندگی، تغییر الگوی مصرف و جهتدهی به کنش سیاسی است و در نهایت لایه ساختاری با انحصار پلتفرمها، کنترل داده و تعیین قواعد بازی توسط دشمن رقم میخورد.
سپر الگوریتمی؛ فراتر از فیلترینگ و صرفاً تولید محتوا
حجتالاسلام رنجبر با انتقاد از نگاههای سطحی به مقابله با جنگ الگوریتمی تأکید کرد: متأسفانه برخی گمان میکنند راه مقابله فقط فیلتر کردن یا تولید محتوای صرف است، در حالی که «سپر الگوریتمی» مجموعهای از سازوکارهای شناختی، فناورانه و نهادی برای خنثیسازی الگوریتمهای هدایتگر دشمن است و باید به مثابه یک اکوسیستم دفاع فعال طراحی شود.
وی راهبردهای کلان را چنین برشمرد:
- بازپسگیری میدان توجه از طریق طراحی روایتهای رقابتی و محتوای الگوریتمپسند اما معناگرا.
- افزایش سواد الگوریتمی عمومی و تبدیل مردم از کاربر منفعل به کاربر آگاه.
- حکمرانی داده با تأکید بر این که «داده مساوی قدرت است» و بدون مالکیت داده، هیچ مقاومتی ممکن نیست.
- تنوعبخشی به زیست رسانهای و شکستن انحصار پلتفرمها با ایجاد چندپلتفرمی.
حجت الاسلام رنجبر در پایان بخش اول سخنان خود خاطرنشان کرد: در حالی که آمریکا تقریباً همه دادههای ما را در اختیار دارد، ما از دادههای آنها بیبهرهایم. بنابراین باید قوانین حفاظت از داده را تقویت کرده، وابستگی را کاهش دهیم و با ایجاد پلتفرمهای بومی و چندگانه، انحصار را بشکنیم.
الگوریتم چگونه ذهن کاربر را هدایت میکند؟
حجتالاسلام رنجبر با ارائه توضیحی ساده از نحوه عملکرد الگوریتم اظهار داشت: الگوریتم در واقع یک دستورالعمل یا فرمول برای تصمیمگیری است. وقتی شما وارد اینستاگرام یا تیکتاک میشوید، هزاران محتوا وجود دارد، اما الگوریتم تعیین میکند شما کدام یک را ببینید. الگوریتم سه مؤلفه را رصد میکند: رفتار شما (روی چه چیزی کلیک میکنید، چه چیزی را تا آخر میبینید، چه چیزی را لایک یا شیر میکنید)، زمان مکث شما بر روی محتواها (حتی اگر لایک نکنید) و شباهت به دیگران (کسانی که شبیه شما هستند چه چیزهایی دوست دارند).
وی افزود: الگوریتم یاد میگیرد چگونه شما را پای سیستم خود نگه دارد. محتواهای مورد علاقه شما را همراه با آنچه خودش میخواهد به شما نشان دهد، قاطی میکند و برخی چیزها را اصلاً به شما نشان نمیدهد. در نتیجه، ذهن شما خوانش و سپس هدایت میشود.
«شناخت» کلید قدرت است / ایران به دادههای دشمن دسترسی ندارد
عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم با اشاره به نظر یوال نوح هراری، متفکر اسرائیلی، گفت: هراری معتقد است میوه ممنوعه حضرت آدم، «شناخت» بوده است. او کتابی به نام «هومو دئوس» (انسان خداگونه) نوشته و میگوید انسان با شناخت و آگاهی میتواند در جایگاه خدا بنشیند. امروز دشمن با بهرهگیری از هوش مصنوعی، فضای سایبرنتیک و الگوریتمها، شناخت بالایی از ما دارد، اما ما از او چیزی نمیدانیم.
رنجبر تأکید کرد: برای شناسایی الگوریتم دشمن، باید دادهها و پلتفرمهای او را در اختیار داشته باشیم، اما متأسفانه تفوق تکنولوژیکی ما بسیار پایین است. ما دیتا سنترهای دشمن را نداریم و نمیدانیم او چه میخواهد. ورود به جنگ با دشمنی که همه چیز ما را میداند و ما از او چیزی نمیدانیم، ممکن نیست. باید هرچه سریعتر عقبماندگی تکنولوژیکی خود را جبران کنیم.
قوانین متضاد و فلج کننده؛ بحرانی فراتر از جنگ الگوریتمی
وی در بخش دیگری از سخنان خود به وضعیت قانونگذاری در کشور انتقاد شدیدی کرد و گفت: ما هنوز در ساحت قانوننویسی، قوانین متناقض و متضاد را شناسایی نکردهایم. به عنوان نمونه، وزیر اقتصاد میگوید اگر گزینه «الف» را انتخاب کنم، طبق قانون «ب» محاکمه میشوم؛ اگر گزینه «ب» را انتخاب کنم، طبق قانون «الف» محاکمه میشوم؛ و اگر هیچ کاری نکنم، به جرم ترک فعل محاکمه میشوم.
حجت الاسلام رنجبر افزود: از هزاران قانون تصویب شده، تنها ده درصد توسط مجلس شورای اسلامی تصویب شده و مابقی را شوراهای متعدد مانند شورای پول و اعتبار، شورای اقتصاد و... تصویب کردهاند. این حجم از نهادهای قانونساز و تصمیمساز، حکمرانی را دچار مشکل کرده است. ما حتی این مسئله را هم نتوانستهایم حل کنیم، چه رسد به شناسایی الگوریتم رفتاری دشمن.
تاکتیک «اسب تروآ»؛ راهکاری برای نفوذ به قلعه دشمن
عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم در پایان با اشاره به داستان اسب تروآ خاطرنشان کرد: گاه ممکن است برای شکستن قلعه نفوذناپذیر دشمن، نیاز به استفاده از تاکتیکهای غیرمستقیم باشد. همانگونه که یونانیان با ساختن اسب چوبی و پنهان کردن جنگجویان در آن، توانستند وارد قلعه تروا شده و آن را فتح کنند، ما نیز باید شیوههای خلاقانه و غیرمنتظرهای را در مواجهه با جنگ الگوریتمی به کار بگیریم.
وی تأکید کرد: بدون شناخت، بدون داده، بدون پلتفرم بومی و بدون رفع موانع داخلی مانند قوانین متضاد، نمیتوان در این میدان نابرابر پیروز شد.
ارسال نظرات