تحولطلبانِ بیتخصص با نقد بروکراسی، ناتوانی خود را پنهان میکنند
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، دکتر اسماعیل فراهانی، معاون دفتر فرهنگی مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، در دهمین نشست از سلسله نشستهای «تبیین شاخصهای قدرت نرم تمدنی جمهوری اسلامی ایران در دوران رهبری سوم» که با موضوع «تنظیم مرز قانون در فرهنگ؛ از تورم تقنینی تا حکمرانی هوشمند در عصر پلتفرمها» به صورت مستقیم و زنده از طریق اتاق مجازی خبرگزاری رسا برگزار شد، با تمرکز بر ساختارهای فرهنگی به آسیبشناسی تحول در این حوزه پرداخت.
تحول؛ شعار جذاب اما آسیبخیز
فراهانی با اشاره به اینکه نارضایتی از وضع موجود، «تحول» را به شعار جذاب در جامعه تبدیل کرده است، گفت: بسیاری از افراد، گروهها، مسئولان و نامزدهای پستهای مختلف درباره ایده تحول صحبت میکنند، اما تحولی که در حوزه فرهنگ داشتهایم در این مدت آسیبهایی داشته است.
فرضیات محل مناقشه؛ کسانی که خود را «حق مطلق» میدانند
وی نخستین مسئله را فرضیات نادرست واردکنندگان به حوزه فرهنگ دانست و اظهار داشت: بخشی از دوستانی که وارد نهادهای فرهنگی شدند و سعی کردند تحول ایجاد کنند، فرضیاتی داشتند که محل بحث است و نمیتوان گفت لزوماً صحیح یا راستین هستند.
معاون دفتر فرهنگی مرکز پژوهشهای مجلس تصریح کرد: نمونه آن، فرضی با ماهیت ایدئولوژیک است که تصور میکند با تغییرات کوچک میتوان همه چیز را تغییر داد. در این نگاه، فرد یا جریان وابسته به او خود را حق کامل و صاحب چهارچوب میداند.
ارادهگرایی و دستورمحوری؛ پنهانکاری ناتوانی با نقاب نقد بروکراسی
فراهانی با تشریح آسیب دوم ابراز کرد: این سادهانگاری و ارادهگرایی، به اراده وزن نامتناسبی میدهد و دستورمحوری را حاکم میکند؛ گویا تنها نیاز سازمان یک رهبر مقتدر است.
وی هشدار داد: وقتی با این نگاه وارد صحنه شده و با مشکلات مواجه میشویم، مجبور میشویم مشکلات را فرافکنی کنیم و به گردن دیگران بیندازیم. این تلاشی است برای پنهان کردن ناتوانی خود از طریق نقد بروکراسی. اینکه بروکراسی اشکالاتی دارد پنهانی نیست، اما محل مناقشه این است که فکر کنیم «بروکراسی قوی بد است و باید کار به دست من داده شود».
ترکیب ارادهگرایی و ناتوانی؛ زاینده نفاق و محافظهکاری
وی با بیان اینکه همین چهارچوبهای تحولی دوگانههایی دردسرساز ایجاد میکند، گفت: ترکیب ارادهگرایی و ناتوانی سبب میشود در مجموعه نظام ایجاد نفاق شود. کارمندان وارد بازی سیاسی و سیاستزدگی میشوند، روحیه محافظهکاری پیدا میکنند و به نیروهایی تبدیل میشوند که تنها به حفظ وضع موجود و بقا میاندیشند.
سرخوردگی نیروها؛ محصول بیاعتنایی به تجربه و خرد جمعی
معاون دفتر فرهنگی مرکز پژوهشهای مجلس با اشاره به سرنوشت گروهی که وارد بازی فرهنگ سازمان شدهاند، گفت: این نیروها دچار سرخوردگی و ناامیدی میشوند. بخشی از ناکارآمدی نظام اداری، محصول خود جریانهای تحولطلب است. وقتی فردی با سابقه مدیریت تراز ۵ ساله وارد سازمانی با دهها هزار کارمند میشود، باید پرسید عملکردش کجا بوده است؟ اگر به تجربه و خرد بدنه عظیم سازمان بیاعتنایی شود، سازمان دچار بههمریختگی و فروپاشی تجربهها میشود.
وقتی سیستم با کارمند بازی میکند
فراهانی افزود: نیروهای فرهنگی سرخورده میشوند وقتی کارمند احساس کند سیستم با او بازی میکند و اصالتی ندارد، ناگزیر میشود هر لحظه آرایش خود را در سازمان تغییر دهد. در این فضا، بدگویی از دیگران و فریبکاری ارزش پیدا میکند.
تحول بیمبنا در کتابهای درسی؛ نمونهای عینی
وی با ذکر مثالی عینی گفت: ما میخواهیم در کتابهای درسی تحول و انقلاب ایجاد کنیم اما تصور نمیکنیم که چه سرفصلی برای کدام گروه سنی باید تدریس شود. بدون فهم درست از دستگاه، مینشینیم و پژوهش سیاستی میکنیم بیآنکه سازوکار آن دستگاه را بدانیم.
ناآگاهی از قانون و شیوه نمایندگی
معاون مرکز پژوهشهای مجلس با انتقاد از مدیرانی که از سازوکارهای قانونی بیاطلاع هستند، گفت: مدیر پژوهشی نمیداند قانون چیست - نه اینکه قانون نخوانده باشد - نمیفهمد نماینده مجلس چطور باید از مردم دفاع کند یا یک مرکز پژوهشی چگونه برای قانون اعتبار فراهم میکند. نتیجه این میشود که با تغییر یک کارشناس یا نماینده، همه چیز به هم میریزد.
نشستن پشت میز و عقبنشینی سنگین
فراهانی با توصیف وضعیت برخی مدیران تحولطلب گفت: متأسفانه برخی مینشینند پشت یک میز و بعد از مدتی ناگزیر میشوند به ترس و عقبنشینی و بعضاً تغییر جهت سنگین. این عقبنشینی به آزار و حذف دیگران نیز میانجامد.
فرار مدیران از پاسخگویی
معاون مرکز پژوهشهای مجلس در بخش پایانی سخنان خود با بیان اینکه مدیرانی داشتیم که تلاش کردند از موقعیت خود به سمت پستهای بالاتر فرار کنند تا از پاسخگویی در برابر شکستها بگریزند، تأکید کرد: در مجموع میخواهم بگویم مادامی که نفهمیم سازمان چیست و ظرفیتهای قانون و مقررهگذاری کدام است، فساد و ناامیدی و ناکارآمدی حاصل میشود.