سبک زندگی اسلامی نیازمند توازن میان فرد و خانواده است

به گزارش خبرنگار گروه جمعیت و تعالی خانواده خبرگزاری رسا، سلیمه سائری، استاد حوزه و دانشگاه، در نشست تخصصی «بازخوانی سبک زندگی از فردگرایی تا خانواده‌محوری» که همزمان با هفته جمعیت و با همکاری کمیته بانوان قرارگاه بلاغ مبین، در سالن شهید دهقانی خبرگزاری رسا برگزار شد، به تبیین نسبت فرد و خانواده در سبک زندگی اسلامی پرداخت.

فردگرایی مطلق؛ آفت خانواده

استاد حوزه و دانشگاه با طرح این پرسش که آیا سبک زندگی اسلامی بر پایه فردگرایی است یا جمع‌گرایی و خانواده‌محوری، اظهار داشت: فردگرایی به صورت مطلق را نمی‌توان کاملاً منفی ارزیابی کرد، چراکه توجه به حقوق شهروندی از دستاوردهای آن است، اما از آن سو، پیوندهای خانواده را تضعیف کرده و گسستی میان نگاه به خانواده و نظام دینی ایجاد نموده است.

سائری افزود: در نگاه دینی، خانواده، نهادی برای تکامل انسان است. اما فردگرایی با محوریت «منیت» و نگاه محاسبه‌گرانه («من چقدر برداشت کردم؟») فاصله میان فرزند با خواهر و برادر و حتی پدر و مادر را افزایش داده و خانواده را از کارکرد اصلی خود دور کرده است.

پیامدهای فردگرایی در سبک زندگی

وی با اشاره به تأثیر فردگرایی بر الگوی مصرف و اقتصاد خانواده گفت: این نگاه بر اقشاری مانند بانوان و دختران اثر بیشتری داشته است. بسیاری از جوانان با این نگاه می‌گویند: «اول باید شغلم را تثبیت کنم، تحصیلم را تمام کنم، بعد ازدواج» که این امر سن ازدواج را بالا برده و از سوی دیگر، معاشرت‌های غیراخلاقی و غیردینی را جایگزین ازدواج سالم کرده است.

استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به پدیده «ازدواج سفید» و روابط غیرمتعارف هشدار داد: اگر باورهای اعتقادی همراه با عقلانیت در وجود انسان نهادینه نشود، فردگرایی افراطی، جامعه را به سمت بحران‌های روانی و ناراحتی‌های روحی سوق می‌دهد.

نقد سیاست‌های جمعیتی؛ قانون به تنهایی کافی نیست

سائری با اشاره به قانون «جوانی جمعیت» گفت: قانون‌گذاری به تنهایی راهگشا نیست. رهبر معظم انقلاب نیز فرمودند که این امر نیازمند یک سیاست فرهنگیِ هماهنگ و مجموعه‌ای از سیاست‌های مکمل است.

وی تصریح کرد: متأسفانه میان برنامه‌ها گسست وجود دارد و این برنامه‌ها نه تنها مکمل یکدیگر نیستند، بلکه خلأهای خانواده و فرد را پر نمی‌کنند. نیازمند یک نگاه بلندمدت با هماهنگی نهادهای مختلف و همراهی مردم هستیم.

نقش مردم در عبور از تهاجم فرهنگی

استاد حوزه و دانشگاه در پایان خاطرنشان کرد: با وجود تهاجم گسترده دشمن، آنچه جامعه را حفظ کرده، حضور و اتحاد مردم است. برای مقابله با چالش‌های فردگرایی و تقویت خانواده‌محوری باید از ظرفیت‌های مردمی و نهادهای فرهنگی به صورت هماهنگ بهره گرفت.

رابطه اول؛ فردگرایی و تضعیف ساختار سنتی خانواده

استاد حوزه و دانشگاه در تبیین اولین رابطه میان فردگرایی و تغییر ساختار خانواده گفت: یکی از ویژگی‌های بارز این است که اصلاً نفوذ گروه‌های خویشاوندی کمرنگ می‌شود و ارتباطات خانوادگی و فامیلی و مهمانی‌های دورهمی، همه بسیار کم‌رنگ می‌گردد.

وی افزود: از سوی دیگر، رواج پیدا می‌کند انتخاب آزادانه همسر و کاهش می‌یابد ازدواج‌های تنظیم‌شده که خانواده در آن نقش دارد. یعنی از ازدواج‌های سنتی که خانواده در آن نقش انتخابگر داشت، فاصله گرفته می‌شود.

نقش رسانه در ترویج فردگرایی و تضعیف نهاد خانواده

سائری با اشاره به نقش پررنگ رسانه‌ها در این زمینه خاطرنشان کرد: همان‌طور که جناب استاد هم فرمودند، رسانه تشکیلات بسیار زیادی در این مسئله دارد. یعنی عملاً سریال‌هایی که پخش می‌شود، فیلم‌های سینمایی سینماها، و عملاً آن ارتباطات غیرمنطقی را ترویج می‌کنند.

وی با نگرانی از وضعیت موجود گفت: دانشگاه بالاخره یک تعاملاتی دارد، اما این‌ها یک آزادی‌های جنسی را رشد داده‌اند، دیگر سرسام‌آور شده. داریم می‌بینیم که علناً حتی در معابر عمومی و پارک‌های عمومی که همه خانواده‌ها می‌توانند آنجا حضور داشته باشند، احساس امنیت پیشین از میان رفته است.

رابطه دوم؛ فردگرایی، انزواطلبی و تقابل سنت با مدرنیته

استاد حوزه و دانشگاه در تبیین دومین رابطه گفت: به نظر می‌آید بین فردگرایی و انزواطلبی فردی و اجتماعی هم یک رابطه معناداری وجود دارد. با ظهور تجددگرایی یا همان نو شدن، این جریان نتوانست کنار جامعه سنتی قرار بگیرد و این دو در مقابل هم قرار گرفتند.

وی با نگاهی تحلیلی به این تقابل افزود: تجددگرایی آمد مقابل سنت، اما غفلت کرده بود از اینکه اصلاً نمی‌تواند در جامعه‌های سنتی کاملاً سنت را از بین ببرد. هر چقدر هم که افراد با گرایش به فردگرایی و تقویت آن، خود را به ظاهر آن‌چنان نشان دهند که از سنت کاملاً فاصله گرفته‌اند، اما ما می‌بینیم که در بطن وجودشان بازگشت به این سنت وجود دارد.

 بازگشت فطرت؛ نقطه امید در بحران فردگرایی

سائری با اشاره به مبنای دینی این مسئله تصریح کرد: بعضی از جوامع سنتی مذهبی، خصوصاً بر اساس آن نگاه توحیدی، نگاهشان فطری است. بازگشت فطرت در همه انسان‌ها وجود دارد. مثالش این است که در بحث تعاملات خانوادگی، زمانی که افراد با همسران خود دچار مشکل می‌شوند، باز این مسئله وجود دارد و سنت را کاملاً نتوانسته از بین ببرد.

انزوای درون‌خانوادگی؛ تبلور فردگرایی در عصر دیجیتال

وی با تأکید بر اینکه فردگرایی باعث انزواطلبی در درون خانواده شده است، گفت: در خود خانواده، زن و شوهر و فرزندان ارتباط کمرنگی با همدیگر دارند. همان‌طور که جناب استاد فرمودند، مثلاً سرشان در گوشی‌های خودشان است. غالباً سرشان در گوشی‌های خودشان است. یعنی فردگرایی اثر خود را حتی در ابعاد عاطفی ارتباط‌ها گذاشته است.

رابطه سوم؛ فردگرایی و گریز از ازدواج و فرزندآوری

استاد حوزه و دانشگاه در سومین مطلب خود به رابطه میان فردگرایی و ازدواج و مسئله فرزندآوری پرداخت و گفت: به نظر می‌آید بین فردگرایی و ازدواج‌گریزی و عدم فرزندپروری هم یک رابطه معناداری وجود دارد. یعنی فردگرایی اصلاً خانواده را در این زمینه مختل کرده است.