حفظ نظام اسلامی؛ عالیترین معروف در منظومه فکری امام خمینی و امام شهید
به گزارش خبرنگار گروه سیره امامین انقلاب خبرگزاری رسا، حجتالاسلام والمسلمین سعید صلح میرزایی، عضو مجلس خبرگان رهبری، در ادامه سلسله مباحث «امر به معروف و نهی از منکر در اندیشه امام کبیر و امام شهید با اشاره به بایستههای اجرای این دو فریضه الهی، اظهار داشت: امر به معروف و نهی از منکر را نباید به چند گناه فردی محدود کرد، بلکه مهمترین عرصه این فریضه الهی، صیانت از هویت، اقتدار، فرهنگ، عدالت و پیشرفت جامعه اسلامی است.
وی با بیان اینکه در بخش بایستههای امر به معروف و نهی از منکر، بحث رعایت اولویتها مورد بررسی قرار گرفته است، افزود: در منظومه فکری امام خمینی(ره) و رهبر شهید انقلاب، مهمترین اولویت، حفظ نظام اسلامی است؛ ازاینرو هر آنچه زمینه سلطه دشمنان، اشرار و جریان باطل را فراهم کند، در شمار مهمترین منکرات قرار میگیرد و در مقابل، هر اقدامی که به استحکام نظام اسلامی، تقویت جبهه حق و جلوگیری از سلطه دشمن بینجامد، از بزرگترین معروفها به شمار میرود.
این استاد حوزه با اشاره به مجموعهای از بیانات رهبر شهید انقلاب در سالهای مختلف، تصریح کرد: یکی از تأکیدات اساسی معظمله آن است که نباید امر به معروف و نهی از منکر را تنها در برخی مسائل فردی یا ظاهری خلاصه کرد. اگرچه تذکر نسبت به ترک واجبات یا انجام محرمات نیز از مصادیق این فریضه الهی است، اما حقیقت امر به معروف و نهی از منکر بسیار گستردهتر از این برداشت محدود است.
وی با نقل مضمون بیانات رهبر شهید انقلاب خاطرنشان کرد: از نگاه معظمله، بزرگترین معروف، ایجاد نظام اسلامی و پس از آن حفظ و صیانت از این نظام است و هیچ معروفی بالاتر از این وجود ندارد. بنابراین هر فردی که در مسیر تقویت، تثبیت و حفظ نظام اسلامی تلاش کند، در حقیقت در حال انجام بزرگترین مصداق امر به معروف است.
حفظ عزت ملت، عدالت و پیشرفت از مهمترین معروفهاست
این استاد حوزه علمیه با اشاره به مهمترین معروفهایی که رهبر شهید انقلاب برشمردهاند، گفت: حفظ عزت و آبروی ملت ایران، ارتقای فرهنگ عمومی، سالمسازی فضای اخلاقی جامعه، استحکام بنیان خانواده، افزایش جمعیت، تربیت نسل مؤمن، انقلابی و آماده دفاع از کشور، رونق تولید و اقتصاد، گسترش اخلاق اسلامی، توسعه علم و فناوری، تحقق عدالت قضایی و اقتصادی، تقویت اقتدار ملت ایران، افزایش اقتدار امت اسلامی و تلاش برای تحقق وحدت میان مسلمانان، از مهمترین عرصههای امر به معروف به شمار میروند.
وی افزود: این نگاه نشان میدهد که امر به معروف و نهی از منکر تنها به رفتارهای فردی محدود نیست، بلکه تمامی عرصههای فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و تمدنی جامعه اسلامی را در بر میگیرد و هر فرد متناسب با جایگاه و توان خود باید برای تحقق این معروفها تلاش کند.
نباید امر به معروف را به چند مصداق محدود کرد
این پژوهشگر حوزه با تأکید بر اینکه گاهی نگاه جامعه نسبت به این فریضه الهی بسیار محدود میشود، اظهار داشت: رهبر شهید انقلاب بارها تأکید کردهاند که نباید ذهنها تنها متوجه چند گناه مشهور مانند بدحجابی یا برخی تخلفات فردی باشد؛ هرچند این موارد نیز از مصادیق امر به معروف و نهی از منکر هستند، اما معروفها و منکرهای اصلی بسیار گستردهتر و اثرگذارترند.
وی ادامه داد: اعتلای فرهنگ عمومی، ترویج سبک زندگی اسلامی، مقابله با نفوذ سبک زندگی غربی، تقویت فرهنگ دینی و جلوگیری از گسترش الگوهای ناسازگار با ارزشهای اسلامی، هر یک از مهمترین عرصههای امر به معروف محسوب میشوند.
حجت الاسلام و المسلمین صلح میرزایی افزود: رهبر شهید انقلاب بارها نسبت به آثار تهاجم فرهنگی دشمن هشدار دادهاند و یادآور شدهاند که بخشی از مشکلات فرهنگی امروز، نتیجه هجمه سنگین فرهنگ غرب و بخشی نیز میراث باقیمانده از دوران حکومت پهلوی است؛ ازاینرو، ترویج سبک زندگی مؤمنانه و اسلامی یکی از مهمترین وظایف فرهنگی جامعه اسلامی به شمار میرود.
استاد این دوره آموزشی با اشاره به موضوع حجاب و عفاف گفت: یکی از نکات مهم در بیانات رهبر شهید انقلاب آن است که حجاب نباید صرفاً یک مسئله فردی تلقی شود، بلکه این موضوع بخشی از منظومه بزرگتر عفاف، حیا و سبک زندگی اسلامی است.
وی تصریح کرد: در مقابل، بیحجابی نیز تنها یک رفتار شخصی نیست، بلکه جلوهای از نفوذ فرهنگ بیحیایی و سبک زندگی غربی در جامعه اسلامی محسوب میشود؛ بنابراین مواجهه با این مسئله نیز باید در چارچوب یک نگاه فرهنگی، تمدنی و ریشهای صورت گیرد، نه صرفاً برخورد با یک رفتار ظاهری.
استاد حوزه در ادامه این بخش خاطرنشان کرد: تحقق معروفهای بزرگ، تنها با توصیه زبانی امکانپذیر نیست؛ بلکه هر جا امکان ارائه راهکار، رفع موانع، حمایت از مردم و فراهم کردن زمینه اجرای این ارزشها وجود داشته باشد، این اقدامات نیز در امتداد امر به معروف قرار میگیرد و زمینه تحقق هرچه بهتر این فریضه الهی را فراهم میسازد.
تحریف حقیقت و تخریب سرمایه اجتماعی از مهمترین منکرهاست
استاد این دوره آموزشی در ادامه با تبیین مهمترین منکرات از منظر رهبر شهید انقلاب اظهار داشت: همانگونه که معروفها دارای مراتب و اولویت هستند، منکرات نیز از یک درجه اهمیت برخوردار نیستند و برخی از آنها به دلیل آثار گستردهای که بر دین، جامعه و نظام اسلامی بر جای میگذارند، باید در اولویت نهی از منکر قرار گیرند.
وی با اشاره به بیانات رهبر شهید انقلاب گفت: یکی از بزرگترین منکرات، تحریف حقیقت و منحرف نشان دادن مسیر صحیح است. اگر فرد یا جریانی، صرفنظر از جایگاه اجتماعی، علمی یا حوزوی خود، حق را باطل و باطل را حق معرفی کند و مسیر درست را به انحراف بکشاند، جامعه اسلامی وظیفه دارد در برابر چنین انحرافی سکوت نکند.
وی افزود: این مسئله اختصاص به قشر خاصی ندارد؛ ممکن است یک روحانی، استاد دانشگاه، فعال رسانهای، شخصیت سیاسی یا هر فرد اثرگذار دیگری در چنین مسیری قرار گیرد. ملاک، جایگاه افراد نیست، بلکه تأثیر سخن و رفتار آنان بر افکار عمومی و انحراف جامعه از مسیر حق است.
این استاد حوزه، صیانت از کرامت انسانها را از مهمترین آموزههای اسلامی دانست و اظهار داشت: غیبت، تهمت، شایعهسازی، تمسخر و هر اقدامی که موجب خدشهدار شدن آبرو و شخصیت افراد شود، از مصادیق روشن منکر است و باید در برابر آن ایستادگی کرد.
وی ادامه داد: رهبر شهید انقلاب همچنین نسبت به گسترش ابتذال اخلاقی در جامعه هشدار دادهاند؛ زیرا رواج بیبندوباری اخلاقی و تضعیف ارزشهای دینی، تنها یک آسیب فردی نیست، بلکه بنیان خانواده، امنیت روانی جامعه و تربیت نسل آینده را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
وی تاکید کرد: سلامت اخلاقی جامعه سرمایهای است که اگر آسیب ببیند، آثار آن در همه عرصههای اجتماعی، فرهنگی و حتی اقتصادی نمایان خواهد شد.
وی با اشاره به عرصه مدیریت و حکمرانی گفت: رهبر شهید انقلاب، کمکاری، سستی در انجام وظایف، تخلفات اداری و بیتوجهی به حقوق مردم را از منکرات مهم برشمردهاند؛ زیرا مسئولیت در نظام اسلامی، امانتی الهی است و هرگونه کوتاهی در انجام آن، علاوه بر تضییع حقوق مردم، اعتماد عمومی را نیز خدشهدار میکند.
این استاد حوزه، اشرافیگری مسئولان را یکی از مهمترین آسیبهای نظام اسلامی دانست و افزود: حضرت امام خمینی(ره) و رهبر شهید انقلاب بارها نسبت به شکلگیری طبقهای اشرافی در میان مدیران هشدار دادهاند. اگر مسئولان به سمت تجملگرایی، رفاهزدگی و انباشت ثروت حرکت کنند، این رفتار تنها به زندگی شخصی آنان محدود نمیشود، بلکه به تدریج به بدنه مدیریتی کشور نیز سرایت میکند.
وی تصریح کرد: کارکنان یک مجموعه، مدیران خود را الگو قرار میدهند. هنگامی که مدیر، روحیه سادهزیستی، عدالتخواهی و خدمتگزاری داشته باشد، این فرهنگ در میان مجموعه نیز تقویت میشود؛ اما اگر مدیران گرفتار دنیاطلبی شوند، این روحیه به دیگران نیز منتقل خواهد شد و در نهایت فاصله میان مردم و مسئولان افزایش مییابد.
اعتماد عمومی، بزرگترین سرمایه نظام اسلامی
استاد این دوره آموزشی با بیان اینکه اشرافیگری مسئولان آثار اجتماعی گستردهای دارد، خاطرنشان کرد: مهمترین پیامد این پدیده، تضعیف اعتماد عمومی است. مردم زمانی با امید و انگیزه در کنار نظام اسلامی خواهند ماند که احساس کنند مسئولان نیز همانند آنان زندگی میکنند و خود را از جامعه جدا نمیدانند.
وی افزود: هنگامی که مردم مشاهده کنند برخی مدیران از امکانات و امتیازهای ویژه برخوردارند یا ثروت و رفاه خود را به نمایش میگذارند، طبیعی است که احساس تبعیض در جامعه افزایش یابد و این مسئله زمینه دلسردی و کاهش سرمایه اجتماعی را فراهم کند.
وی در ادامه با اشاره به جایگاه علم و فناوری در اندیشه رهبر شهید انقلاب گفت: یکی دیگر از عرصههای مهم امر به معروف، حمایت از پیشرفت علمی و فناوری کشور است و در مقابل، هرگونه تلاش برای تضعیف حرکت علمی جامعه، از مصادیق منکر به شمار میرود.
این استاد حوزه اظهار داشت: رهبر شهید انقلاب بارها هشدار دادهاند که برخی با بهانههای مختلف تلاش میکنند کشور را از مسیر استقلال علمی دور کرده و وابستگی به دیگران را توجیه کنند؛ در حالی که پیشرفت علمی، یکی از پایههای اصلی اقتدار ملی و استقلال کشور است و عقبماندگی در این عرصه، خسارتهای جبرانناپذیری به دنبال خواهد داشت.
وی با اشاره به ارتباط جهاد تبیین و امر به معروف و نهی از منکر تصریح کرد: یکی از مهمترین جلوههای جهاد تبیین، ایجاد امید در جامعه است. هر اقدامی که مردم را نسبت به آینده کشور امیدوار کند، در مسیر تقویت نظام اسلامی قرار دارد و در مقابل، هر رفتاری که موجب یأس، ناامیدی و بیاعتمادی شود، نیازمند اصلاح و نهی از منکر است.
وی ادامه داد: مسئولان باید همانگونه که در حوزههای مختلف به دنبال شناسایی نقاط ضعف هستند، عواملی را که موجب نارضایتی و دلسردی مردم میشود نیز شناسایی و برطرف کنند. همانگونه که در جادهها نقاط حادثهخیز اصلاح میشود، در عرصه مدیریت نیز باید زمینههای نارضایتی، بیاعتمادی و آسیبهای اجتماعی مورد توجه قرار گیرد و برای رفع آنها برنامهریزی شود.
حجت الاسلام و المسلمین صلح میرزایی افزود: اصلاح این آسیبها خود یکی از مهمترین مصادیق عملی امر به معروف و نهی از منکر و از الزامات تحقق جهاد تبیین در جامعه اسلامی است.
استاد این دوره آموزشی در ادامه سخنان خود، اتلاف نعمتهای الهی و منابع عمومی را از دیگر منکرات مهم برشمرد و اظهار داشت: رهبر شهید انقلاب بارها نسبت به اسراف و هدررفت سرمایههای ملی هشدار دادهاند. منابعی همچون آب، برق، گاز، سوخت و سایر امکانات عمومی، امانت الهی و متعلق به همه مردم است و استفاده نادرست از آنها، افزون بر خسارت اقتصادی، نوعی بیتوجهی به حقوق عمومی محسوب میشود.
وی افزود: متأسفانه در برخی موارد، به دلیل فراوانی نسبی یا ارزان بودن برخی حاملهای انرژی، فرهنگ صحیح مصرف در جامعه مورد غفلت قرار گرفته است؛ در حالی که جلوگیری از اسراف، خود یکی از مصادیق مهم امر به معروف و نهی از منکر به شمار میرود و همه افراد باید نسبت به آن احساس مسئولیت کنند.
وی همچنین مخالفت با احکام اسلامی و زمینهسازی برای انحراف نسل جوان را از دیگر منکرات مهم دانست و تصریح کرد: گاهی یک فرد، گاهی یک مجموعه فرهنگی، رسانهای یا هنری و حتی یک اثر هنری یا سینمایی میتواند در مسیر تضعیف ارزشهای دینی و سوق دادن جامعه به سمت فساد حرکت کند. در چنین شرایطی، وظیفه مؤمنان تنها انتقاد نیست، بلکه باید با روشهای حکیمانه و مؤثر، در برابر این روند ایستادگی کنند.
مبارزه با رانت و تبعیض، مطالبهای اسلامی و انقلابی است
این استاد حوزه، فساد اقتصادی، رانت، رفیقبازی و تبعیض را از آسیبهای جدی نظام اسلامی دانست و گفت: رهبر شهید انقلاب بارها تأکید کردهاند که هرگونه سوءاستفاده از امکانات عمومی، بهرهگیری از موقعیتهای مدیریتی برای منافع شخصی و ایجاد امتیازهای ویژه برای افراد خاص، از منکرات بزرگی است که اعتماد عمومی را تضعیف میکند.
وی با بیان اینکه مسئولان و حتی خانوادههای آنان باید نسبت به این مسئله حساس باشند، افزود: رفتار مسئولان تنها یک رفتار شخصی نیست، بلکه در نگاه مردم به عدالت نظام اسلامی اثر مستقیم دارد. اگر مردم احساس کنند قانون برای همه یکسان اجرا میشود و هیچکس به واسطه مسئولیت یا نسبت خانوادگی از امتیاز ویژه برخوردار نیست، اعتماد عمومی تقویت خواهد شد.
وی در همین زمینه به نمونههایی از رفتار برخی مسئولان اشاره کرد که با وجود امکان استفاده از نفوذ خود، حاضر نشدهاند برای فرزندان یا بستگانشان امتیاز ویژهای قائل شوند و تأکید کرد: چنین رفتارهایی پیام روشنی از عدالت و پایبندی به قانون برای جامعه دارد و موجب افزایش سرمایه اجتماعی نظام میشود.
استاد این دوره آموزشی با اشاره به سیره امیرالمؤمنین علی(ع) اظهار داشت: یکی از درسهای بزرگ حکومت علوی، ایستادگی قاطع در برابر تبعیض و امتیازخواهی است. آن حضرت حتی در برابر نزدیکترین افراد نیز حاضر نشدند عدالت را قربانی مصلحتهای زودگذر یا روابط شخصی کنند و همین پایبندی به عدالت، از مهمترین ویژگیهای حکومت اسلامی به شمار میرود.
وی افزود: جامعه اسلامی نیز باید همین معیار را در عرصه حکمرانی دنبال کند و اجازه ندهد روابط شخصی، وابستگیهای سیاسی یا منافع گروهی جایگزین عدالت شود؛ زیرا هرگونه تبعیض، علاوه بر تضییع حقوق مردم، موجب کاهش اعتماد عمومی و تضعیف سرمایه اجتماعی خواهد شد.
وی با اشاره به بخش دیگری از بیانات رهبر شهید انقلاب گفت: سخن گفتن یا رفتار کردن به گونهای که موجب تضعیف نظام اسلامی، سیاهنمایی، القای بنبست و ناامید کردن مردم شود، از منکرات مهمی است که باید نسبت به آن حساس بود.
این استاد حوزه خاطرنشان کرد: نقد منصفانه، مطالبهگری و تلاش برای اصلاح امور، ضرورتی انکارناپذیر است؛ اما تفاوت بسیاری میان نقد دلسوزانه با تخریب، بزرگنمایی مشکلات و نادیده گرفتن ظرفیتها و پیشرفتهای کشور وجود دارد. جامعه اسلامی همواره به نقد سازنده نیاز دارد، اما ناامیدسازی مردم و القای بیثمر بودن تلاشها، در مسیر منافع دشمنان قرار میگیرد.
وی همچنین سوءاستفاده از بیتالمال، تضییع اموال عمومی و استفاده شخصی از امکانات متعلق به مردم را از دیگر مصادیق مهم منکر دانست و تأکید کرد: پاسداری از اموال عمومی، مسئولیتی همگانی است و هرگونه تعدی به آن، افزون بر خسارت اقتصادی، آسیبهای فرهنگی و اجتماعی فراوانی نیز در پی دارد.
اولویتشناسی و بصیرت سیاسی، شرط موفقیت در امر به معروف
استاد این دوره آموزشی در بخش پایانی سخنان خود، بر ضرورت رعایت اولویتها در اجرای امر به معروف و نهی از منکر تأکید کرد و گفت: نباید همه توان جامعه صرف پرداختن به برخی منکرات محدود شود، در حالی که آسیبهای اساسیتر و سرنوشتسازتر مورد غفلت قرار گیرد.
وی با استناد به بیانات رهبر شهید انقلاب اظهار داشت: تشخیص اولویتها نیازمند بصیرت و درک سیاسی است. آمر به معروف و ناهی از منکر باید شرایط زمان، وضعیت جامعه، نقشههای دشمن، جریانهای مؤثر و پیامدهای اقدامات خود را بهدرستی بشناسد تا بتواند مهمترین معروف و خطرناکترین منکر را در هر مقطع تشخیص دهد.
وی افزود: رهبر شهید انقلاب تصریح کردهاند که نباید تنها با این تصور که «هر منکری باید نهی شود»، بدون شناخت شرایط و اولویتها اقدام کرد؛ بلکه باید دید در هر زمان، کدام منکر بیشترین تهدید را متوجه جامعه اسلامی میکند و پرداختن به کدام معروف، آثار ماندگارتر و راهبردیتری برای حفظ اسلام و انقلاب دارد.
این استاد حوزه در پایان خاطرنشان کرد: شناخت صحنه اجتماعی، آگاهی از توطئههای دشمن، زمانشناسی، اولویتشناسی و برخورداری از بصیرت، از مهمترین مقدمات اجرای صحیح امر به معروف و نهی از منکر است. در غیر این صورت، ممکن است انسان با نیت خیر وارد میدان شود، اما به دلیل تشخیص نادرست، از مسائل اصلی غفلت کرده و ناخواسته در مسیری حرکت کند که با اهداف این فریضه الهی فاصله دارد.
وی ابراز امیدواری کرد که با تعمیق معرفت نسبت به اندیشه امام خمینی(ره) و رهبر شهید انقلاب، جامعه اسلامی بتواند این دو فریضه الهی را با شناخت صحیح، رعایت اولویتها و توجه به مصالح کلان امت اسلامی بهدرستی اجرا کند.
امر به معروف؛ راهبردی برای صیانت از جامعه اسلامی
استاد این دوره آموزشی در جمعبندی مباحث خود با تأکید بر اینکه امر به معروف و نهی از منکر از مهمترین راهبردهای اسلام برای اصلاح جامعه است، اظهار داشت: اگر این دو فریضه تنها به چند رفتار فردی محدود شوند، بخش مهمی از فلسفه و کارکرد اجتماعی آنها مغفول خواهد ماند؛ در حالی که در اندیشه امام خمینی(ره) و رهبر شهید انقلاب، این دو واجب الهی نقش اساسی در حفظ هویت دینی، صیانت از نظام اسلامی، ارتقای فرهنگ عمومی، تحقق عدالت و پیشرفت همهجانبه جامعه دارند.
وی با اشاره به اینکه رهبر شهید انقلاب همواره بر نگاه جامع به امر به معروف و نهی از منکر تأکید کردهاند، گفت: از این منظر، بزرگترین معروف، ایجاد، حفظ و تقویت نظام اسلامی است و در مقابل، هر اقدامی که به تضعیف این نظام، گسترش سلطه دشمن، ناامیدسازی مردم، فساد اقتصادی، تبعیض، اشرافیگری، تحریف حقایق، تضعیف فرهنگ اسلامی یا آسیب به سرمایه اجتماعی کشور بینجامد، در شمار منکراتی قرار میگیرد که باید در برابر آن حساس بود.
وی افزود: تحقق این نگاه، مستلزم آن است که آمران به معروف و ناهیان از منکر، علاوه بر شناخت احکام شرعی، از شرایط زمان، مسائل اجتماعی، اولویتهای کشور و شیوههای صحیح تأثیرگذاری نیز آگاهی کافی داشته باشند؛ زیرا بدون بصیرت و اولویتشناسی، امکان دارد انسان با نیت خیر وارد میدان شود، اما به دلیل تشخیص نادرست، از مسائل اصلی غفلت کند.
این استاد حوزه با تأکید بر اینکه رهبر شهید انقلاب در بیانات خود بر «درک سیاسی» در اجرای این فریضه تأکید ویژه دارند، خاطرنشان کرد: شناخت نقشههای دشمن، تشخیص تهدیدهای اصلی، توجه به نیازهای واقعی جامعه و انتخاب مهمترین عرصههای امر و نهی، از الزامات انجام صحیح این وظیفه الهی است و نباید همه ظرفیتها صرف موضوعات فرعی شود، در حالی که مسائل اساسی جامعه اسلامی مورد غفلت قرار گیرد.
وی همچنین یادآور شد: امر به معروف و نهی از منکر، صرفاً در قالب تذکر زبانی خلاصه نمیشود، بلکه هر اقدامی که به اصلاح امور، رفع موانع، تقویت ارزشهای اسلامی، حمایت از حرکتهای صحیح و فراهم کردن زمینه تحقق معروفها بینجامد، در امتداد این فریضه الهی قرار میگیرد. از اینرو، مسئولان، نخبگان، فعالان فرهنگی، رسانهها و عموم مردم، هر یک متناسب با جایگاه خود، در قبال تحقق این مسئولیت اجتماعی وظیفه دارند.
استاد این دوره آموزشی در پایان ابراز امیدواری کرد که با تعمیق شناخت نسبت به اندیشههای امام خمینی(ره) و رهبر شهید انقلاب، نگاه جامعه به امر به معروف و نهی از منکر از برداشتهای محدود و فردی فراتر رود و این دو فریضه، بیش از پیش در خدمت حفظ هویت اسلامی، تقویت سرمایه اجتماعی، تحقق عدالت، پیشرفت کشور، افزایش اقتدار امت اسلامی و صیانت از آرمانهای انقلاب اسلامی قرار گیرد.
وی خاطرنشان کرد: ادامه مباحث این دوره، به تبیین سایر ابعاد امر به معروف و نهی از منکر، بهویژه مسئولیتهای اقشار مختلف جامعه و الزامات عملی تحقق این دو فریضه اختصاص خواهد داشت.