دانشگاه باید مفهوم خونخواهی و نسبت آن با خرد را تبیین کند
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی اجتماعی خبرگزاری رسا، دکتر سیدمحمدعلی غمامی، عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم علیهالسلام، در نشست «اربعین؛ فناوری اجتماعی تحقق خونخواهی (هیأت، اربعین، مقاومت، خونخواهی)» که با حضور جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه روز شنبه در پژوهشکده باقرالعلوم علیهالسلام برگزار شد، با تشریح موضوع «خون و خرد» اظهار داشت: بحثهای زیادی ذیل مفهوم خونخواهی مطرح است و یکی از مسائل مهم امروز این است که دانشگاه و حوزه چگونه باید به مسائل بنیادین جامعه واکنش نشان دهند.
وی افزود: تجربهای که در دانشگاه و حوزه داریم، این است که با بحرانی مواجه هستیم که در آن برخی عادتهای گذشته خود را رها نمیکنند و همچنان همان پایاننامهها، مقالات و جلسات عمومی را دنبال میکنند، در حالی که جهان با بحرانهای بزرگی مواجه است. دانشگاه باید مانند «سر جامعه» عمل کند و در چنین شرایطی تمام فعالیتهای خود را متناسب با مسائل اساسی جامعه بازتنظیم کند.
عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) با بیان اینکه مسئله خونخواهی یکی از مهمترین موضوعاتی است که نیازمند تأمل علمی است، گفت: باید روشن شود که خونخواهی صرفاً به معنای کشتن یک فرد است یا اینکه دارای معنای گستردهتری است. همچنین باید نسبت میان خرد و خونخواهی را بررسی کنیم؛ زیرا در ادبیات رسانهای تلاش میشود میان عقلانیت و خونخواهی یک دوگانه و تعارض جدی ایجاد شود، در حالی که این مسئله نیازمند تحلیل عمیقتری است.
وی ادامه داد: دانشگاهها نباید در چنین ایامی تعطیل باشند؛ چراکه به نظر میرسد ساختار تعقل در جامعه دچار بحران شده است. شاید دانشگاه باید بخشی از خرد خود را از خیابان بیاموزد و درباره این پرسش فکر کند که خون چه نسبتی با خردورزی دارد و چگونه میتواند در شکلگیری فهم اجتماعی انسان اثرگذار باشد.
دکتر غمامی با اشاره به مباحث فلسفه علوم اجتماعی درباره حقیقت تعقل در انسان، اظهار داشت: پرسش مهم این است که ذات تعقلکننده در انسان چیست؟ پاسخ ساده این است که عقل تعقل میکند و ساخت مادی آن مغز است، اما برخی اندیشمندان با استناد به آیه ۴۶ سوره حج بر این باورند که تعقل تنها کار عقل نیست، بلکه قلب نیز در فرآیند فهم و ادراک نقش دارد.
وی با اشاره به آیه شریفه «فَإِنَّهَا لَا تَعْمَى الْأَبْصَارُ وَلَكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ» گفت: قرآن نابینایی حقیقی را نابینایی چشم نمیداند، بلکه نابینایی قلب را مطرح میکند؛ بنابراین قلب نیز جایگاه ادراک و تعقل است. قلب با خون ارتباط دارد و خون جریان حیات انسان را شکل میدهد؛ از این منظر، تعقل انسانی با ساحتهای عمیق وجودی انسان پیوند دارد.
وی تصریح کرد: انسان دانشگاهی نیز باید بتواند با قلب خود بیندیشد؛ نه اینکه تنها به انباشت علوم و اطلاعات اکتفا کند. اگر تعقل از احساس انسانی و تجربه زیسته جامعه جدا شود، بخشی از حقیقت انسان نادیده گرفته میشود.
عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) با انتقاد از فاصله میان فضای دانشگاهی و دغدغههای اجتماعی مردم خاطرنشان کرد: امروز جای تأسف دارد که مردم در خیابانها ساعتها درباره خونخواهی فکر میکنند و کنش اجتماعی دارند، اما دانشگاه کمتر در این زمینه به تولید مفهوم و نظریهپردازی میپردازد. دانشگاه باید مفهوم خونخواهی را تبیین کند و برای خود توضیح دهد که «عقل سرخ» چه معنایی دارد.
وی افزود: اگر انسان با احساس و شور انسانی بیندیشد، میتواند به نوعی از خرد دست یابد که صرفاً خرد محاسبهگر و منفصل از ارزشها نیست. وظیفه دانشگاه این است که نظام مفاهیم را در اختیار خود، رسانه و جامعه قرار دهد.
دکتر غمامی با اشاره به وظیفه حوزههای علمیه در نسبت با قرآن و جامعه گفت: ما نباید تنها به این بسنده کنیم که قرآن را تفسیر کنیم، بلکه باید اجازه دهیم قرآن نیز جامعه ما را تفسیر کند. آیات الهی باید بتوانند واقعیتهای اجتماعی ما را معنا کنند و نسبت میان معارف دینی و تحولات جامعه را آشکار سازند.
وی با اشاره به آیات سوره اسراء درباره فساد بنیاسرائیل اظهار داشت: در این آیات، حضور دوباره مردم و نقش آنان در مواجهه با فساد اجتماعی مطرح شده است. باید در فهم این آیات به نقش حضور مردم و کنش اجتماعی آنان توجه کنیم و حضور مردم در عرصههای اجتماعی را تبیین کنیم.
عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) در پایان تأکید کرد: وظیفه حوزه و دانشگاه تنها تفسیر مفاهیم دینی نیست، بلکه باید اجازه دهند معارف الهی نیز جهان اجتماعی ما را تفسیر کنند و راه فهم عمیقتر مسائل جامعه را پیش روی انسان امروز قرار دهند.